Mannheim
Compact Memory

Undzer Worṭ · 1946-04-05 · 4 (5.4.1946) · p. Seite 5

Scan of the page
Image: UB Frankfurt, Visual Library (IIIF)
Journal
Undzer Worṭ
Volume
1 (1946)
Issue
4 (5.4.1946)
Date
1946-04-05
Page
Seite 5 (sequence 5)
Language
Yiddish, English
Belongs to
journal issue
OCR quality
56% known words query
IRI
…/7242850-8596732-9729513--031-9721948
Visual Library
page viewer of the UB Frankfurt

No entity mentions on this page.

OCR text

fetfetcü; funrU sticht ca befreien dl ׳V«M-' y~«*lf - ־^ -־'r■־ L jm zUMamanz DWMWDWM 10 sie *aa ׳ttiww wtnwi. jb hacbamwwxn a tragbar, p* *)hlul«, tmbmnJbteW VC( bot geflrt noch BergttyBaJaert. Zeka feg un *aks a«cht In litmbebta übwagunsp dq brqlt!15,00 WatSLCti!« p«. cm In «In Wagon. Kein tatf, kipae'inttlechkalt lun «WnDdet׳ *iät'*.«ja» nUrks godrang. Her ZtqM tun tratäpärt l* gewen a mecjilM'ititkW Jb weiefatuum bot ojf Jedn balto-Jrttikt trelngeworta dl gesatorbene tun bnnger-tojt, fulsxtendik* derarepcrag un denttikung. Es 1* cboldesz merc, trütog. Et bloxt » Warum winU un durchn loifandn cug damerkt men dt grlne leidet, wo» bobn rieh batrult funem Winter׳ *xlol an bobn derwacht es teil lebn. Ot natur, hagem. «1 bot kein cung an Jteo nlszt «da doch winkt Ui rieh mit ano durch. Halt «Ich, sxtarkt Heb Ir wett betrajt. Der mojech langt an cu arbetn ln a weit tun fantagjea, tun a lebn <t)lt droit cu der *et, tun a bet cum szlotn. tun antsxprcchende Kleidung, wegn dlspouim mit *ich aridst un nägt cu alem geewungen wem 'durch kapoo uh bewacht cu wem tun wcrfcsxucn, an 8.6. degeneratn un merder. Jede mtuut cu za]n mltn tott durch also, hangen. farbrent cu wem oder gor ,normal", 01a hunger un d«&cepuag. - Der zlser Irojm 11 Ibergerlsn gewaro durch a wfldn gesxre! ״APEL". Men cetlt wtfll 1* do ln wagon un wUU aenen ge wen tojt«, 0)b dl col astlmt Naiwe gloltan, ia men hot geeilt blchdcj, cu wltn wtfll porejes droit cu Jartelln, ober dos 1* mer wt fantaije. Der cug lojlt wider to a modnem kisnt rod bin un curlk, wider noch Hamburg un wider curlk ln der richtung tun Hanower wl ln a umojih er leche ejblkalt umhomerkbattarp■ cw^^W^zw« un'<h*l^t *leb aelb*t, we*h to Mtuad«. 04SBZTAJOEK».;*«n<nieh sztejgt «Mn 0!a, «Wderamol cejin un bet jedea mol «timt «nlaat:r«t.<col, wev lodepor mlitut 'aenen (So mer «01t» Der 4pdl* Kramer blcbwo}do} ubeaemo! gib dl tutfein an'fltfB.-B. «SfaMtrt mltoageladene büan däo halb tojta transport curh beszrimtn pifet■ Men gelb men ge». Di lartrlknte Upnr lechen noch ahlal waser un d»r elngeestumpener mogn noch * sttlkl droit, ober wegn dem 1» nlsrto wo» cd trachtn. EUdlech denet men an oltntUt Bergen- Belsen kreis Gelle un dort» wert men areingefltt. Dl Jldn wem etnkwatlrt ln dl bewtsd '4t ernte 4MMA1 kolamne* Oitos' '.Wu» :b(>ba'i'< *dem tront un bedgt dt i .־^y׳־. י ' ע•; .sae MM A E.SM»MqMl ' wem leget «fl Di, naM macht Gefallen a jidiszn ArAiw Der!alter tun der centraler hlatortoer komlsle h. B. Orenaatejn cuzamen mltn sekretar tun der Bamberger blstorlsaer komlale b. A. Zjlber sajnen gewen alt a konferesc hajm >a]ter tun aatottem archlw b. Dr. Blehlnger. י Nocbn teateateto dl kompetenen tun b. Orenaxtejn, dos ln olttrag tun hem Regtrungs President tun Ptankn Dr. Sehregle gehem cu «a]ne ofgabn dos den tun tar- Dichtung un tarszlspung Idjsze Kunst werkn. dokumentn. materiatn. bieder un bllder, hohn xych dl baaapreebungen ongehojhn. Der Dr. Blehlnger hot arujngeflrt dl delegato Iber dl cymem ln welche es getanen xych dl materlaln tan 10!diese gamrttwte» ln Pranken. La Hgn satedsn mit lamfctolarhik» mktn tan dt gssnelndaa satt dem lTtn JorhnndsrV צז׳יי»,. ehaiaktetiaim das Jldlsze lebn tun jener eajt btt־ der tdtlerfarnlchtung. Es *ajnen ojeh do chmtitxrim, machzojrim an tnsn. In ewaj grojsse hflcerne ksstn llgn umgeter » *e!1«-to!rea. ״.Derwajt la eunoKge**t*lt gewurn der enater regliter tan a teil rnaterlam. Der reglet«■ enthalt U teiln an ioMr teil hot etliche cemtlk punkto an ]eMr flankt tz a aktmhalter mit M dökumseto. Dl regtater tun m Ihertke materlaln wem loet beerbet un cunoitgessteit. KUnd nnteiwSrat sich seine b*I^n, ׳tm-- ttacätdkeatmsan *ajn ler*.»tendeno eu fampralthtoin-tareuo ttdtaaeäM sontm dl ale wtld» «iherkenen bä ntsat Mit dem *sfll, irr welche m' ken oorata lojt mir kuL aatejt tp caaamenbaag an»- tolerant na tanathm Ale •seter firn «0- «te»e an pdütlsae dogarato bobn gMeat lartlechen *elre plener 0]1 dem otw. e» «et bobn gekent ainflenen m <V maao doe gcfll Ion tansusm. Dt bajsspun tan xelomuc^, lnkwlxlcle un kralccugn *einen damainungea tun geflls tun dem kalt, welcher bot geflrt dem aa mit ״lajer an aiwert" kernen ojaroto sie araa 1z gnasmen w weg tun ajoflm di sät• tialbsa- Orend-e Aron Dercejluag lun a jidiszn Parfizaner (A bletl gesuchte tun LubUncr geto! Dercejlt tun a lebedlkn e}dea. ÄwJS-inbblawe' ttn:T6b "tarwänä . der apieik ln Qlusk 1m brcngen lh Wald arajn ahlal mcdikamento. Hoch (najn gb- Sunt Wem!«mir wld« gelungen (far grob« geld farartejt zieh) «!oeukoifn a blal gewer ba] dl polem tan di arumlke derler un *xtetlaeb. Es bobn rieh ongehojbn cu bawaian ln wald noch ]ldn, und«« ׳ grupe wajest tun tag ca tag, Knape hundert man aenen bewohnt gewom. Mir bobn rieb erteilt ojt klenere grupn, bl* 10 man. Ich hob ongeflrt mit mein grupe. Grod In da cajt bot rieh ln wald bawuxn der rnslirer )ld Iw&nck, an ob«-lo)Unant tun Dnleproplstrowsk. «ain gesrilhtc ls tda gor toter«- sant. Er lz aralngetaln ln d« dalcmr getangenszalt B'cjs men hot Im mit noch Id man geflrt grotm grlber ojt durcheuam masn egzekuejea, bobn tej rieh mit Ispätes gewortn 011 d« wach, derharget *e). cug«- nuaen dos gewer un antloln In wald. Un 0« der dozliea Iwanak ls gewom der gancer onflrcr dl nessome un dos hart tun andrer grupe. Azo) wl trler, flegn undxcre bawotnte ekele« rieh bagrenlcn mit Iberlaln 0]t dl teiln tun der artiger batelkerung, welche bot cugtboltn dl dal cm to te]er tamtcbtungs-akc]e kegn dl lldn aio] let mit Iwankee onkumen to otrlad, bobn mir ongehojbn flm emsa partiznnlszs übet. We] un wind 11 gewen dl ejncelne' dajeaze altes, welche bobn rieb bawbm 0)1 dl wegn. welche eenen kontroUrt gewom tun undaer otrlad. Dajcm, welche flegn kamen ln wald araln noch hole bobn mir umbaracbmanesdlk farnicht«t. Ba] dl dariko arbetn hohn rieb ba- Sunden ojesgece]chnt: Sender Zlamllcb tun Lublto (Zdrislaw), Arenbrodt (Jan), a srojehets a zun tun Semlatycz (Grlsrica) Kopl Rider tun Olusk (Kaxlk^, Israel Rochwerg tun Olusk (Jwan), Lejbt Szplewak (Napoleon) sin Ich — Adam. Mir flegn derbe! farebapn sejer s auch gwm und ea fanandertelto cwtsm dl lldn, welche aenen gewen bahalto ln dlzem- Danke*. Onhojb merc IMS 1. be|sen oblawe, bobn rieh oll unda a wort getan ctleehe hundert mlnenwarter, granatn, masrinen-gew« un andere. Undier bawotnM/g (1 basatanen tun blksn, granatn un kuren gew«. Dl da]am bobn geeint » gedlehta fajer. Mir bobn getattert mit a sttaera], nor In xtoen gehet cu arpem koljln, was eenen ba) unda gewen nlszt to a grölte coL i azo bot gedojert der doriker. «*lacht. Mir hobn ongehojbn curlkcllen rieh to wald araln. 3 lato, Joaef AJnszteln un Jcxe Klalnman tun Olusk un 2 trojen aenen ba! der doriker aalacht gefato. Di dajcxn hobn fulom IS *ein«. Ich bin domola farwundtert gewom to reebto tu*. Main cusztand ta gewen a genug «wer«. Di onflrcr tan otam hohn haszlosn mich opeuflm 0]t 'kuraeje to a prlclszn half. Als ״Maaxkn" hobn mir genumen dem pridxzn mm an Un am)'lass ־ ’ ־ ־ ־" . ־ prawet ewe! chasenea dl religlea geaatlmte jldo bahn gehaitn. as aflie ln wald, ba! partttaaer, tor intü mt ]oKo jldins azej wojDcn. Mir böta <Jcribtr «n^rtefln uni« der ckape Welwl Rochererg mit Chane Ootdsateto un Jankl Rochwtrg mit fistor Zellkowic*. Dos lecte pari hoi cum J0r gebolra a rindele- Di ttorike tsmaje tobt bia b«]nt cu tog to Lublto. Mir flegn olch dl krank« trojen baiotgn mit medlctol» hül. Var *xtlwf dlwqto!togs4»dtogwlg«h imatn """ * ־ ’־־“ mü Olt dä dälczxzer szysers! stoat geentlat . Dl dalczn flegn bobn a me lad tun arojsrykn pojertm mö wajae ormbend« «fll alfaiznchn das art tan tfl partrtaiurr. OJeb iset hotm rieh to wald aramgednlt etlectir ״weise bender-, mir bobn ad genumen kn gefangemsrt an pcgchojhn. «tr!, paraielsch - - un to dt^aäcbelnMdlka 'irej®. vwis-h dl dorike ildahobn Meh getanen $—B ruatase *ein«, antloteac km er daje*« gelangen- *aalt Ibern ganen wald aenen ceworln aemltokes mit klenere grupn Jldn, «,row gase« famUlen, welche hobn geflrt *et« ajgeafstlk ieba ln wald. Ba! tog liegt men rien in dl erd-sittblech un baj nacht beim fojer flogt men koehn. Bajnacht hobn mir tar dt dajcm kajn malm nlt gehet. Klsxt lang hot ob« gedojert dl dorike ldllje. ln di kae]derdlke oblawe«, woa dl dalczn hobn ojt undzatogeordnt flegn *elcr asach Jldlsse lamlUet umkumen. Dl doxlke Maat bavotole clwOe pertonen flegn ba) dl ertöte szosn zieh lozn lojtn ojsem wald un dort umkumen tun dl da!me kojto. Jed« axa oblawe flogt und* koeto korbonea Win tor IMS!. hobn mir einmal gemtoeh bobn mir orgimlzift־.f««»d«s* 0!t dahae ojtoa Mir flegn ab alngeaegtn hojm tadderwartn to tnlto weg an denen a aatoera! 0JI di dalczn, woa hohn zieh getanen to 01 to Hobn re! rieb untargeg^n flegn mir ba! *e! canemen das gew« an ktoldung un nakete laxn cartktarn to tatet, wall mir bobn rieb gerechnt dermit, aa tar jeda amgekumenem da!ca, etodn dl dalczn unter gance derleiun mir hobn nlszt gewott, aa dl pojwlsze batelkerung toi umrist Iaido. Srwue* ca]t IMS ]. bobn stob 3 grupn pertyzaner, to a 001 tun 37 inan cuzamen getrofn to mentew« wald, fcedel cu falcs dem iomtew. Dl dalczn bobn lieh walzt 01* getanen to wald, Damls bobm aej ungebojbm ca azysn. Aso) wl das wcldl 11 gewen a jung* un a ktojos un mir bobn nlszt J a 11 a n T u w 1 m : ißfxtclt milc/tameckh cSro-ji Tun f<tn grünt icct alch ojitcolun a zrllmc neue: Rizikc langen, un di kerner ongeinoofn *ne«; In putfilga ad wein uninder gesren mit da zrlie. Tat Ieder ketndl—a kacatt afch gehn di szwarce ad. Es ■cet ala sinlt :u;n ra/ch ojf lange jot awelt. Je «,et denen dl gab fun feuthperdikn feld; Da miln« irrt moln di kem« fun dl fule xek Un cum btoit u-cl die mame fatknetn das mcj. Un ba] parrdik« srisl wet Ir ihdi ican mit goto szpnuh, 0« tato irrt tnadm a brache ibetn olsgebakenem drall; N'or 1cm mit sztutnpikn mrser Ir uwt es a sinejd ton adunh. Wct fun ajrr bro/t a irprje ton mit Wut sztroMk-drofl. gewoml" E*Jwl t* democh curptUekoms» t& Mziid Zum« IMS aajnen mir ariber to Plecskrw« wald, to'weMhn « bahn stob ajeh ojsbahaltn b&ndltn. gesuchte durch der dajozer pollca! Mltn ammrtogien dem doäikn wald bobn dl dalczn gewatt Ükartdlm unda. 4 ejneste in-dem kant IldUSn Partisan« otrlad wt sich dl bandltn. Mir hohn gefllt a* es rukt rieh ojt und* an ־«wem wolkn. Unda« bamlus ta gewen t kure«, ejndkwaj» zieh aro!« szars tun wald un rieh babaltn to der twuje. Gllklech« bejt 1* und* gelungen to a (tortere nacht rieh Ibercukloio to d« na]e ..dire" 2) kn leid. Un SZ0! wl es Ir gewen emt jznyc-cajt. *einen mir lang to leid nlszt gewen. wa)l dl twuje bot men aropgenumeD. un echoe dem flegn dl pojrm cutragn di dajcsi as di jldn bahalto rieh ojs, un mir hobn damals getlta htpsze farlnstn. Mir hobn rieh curlk ubergetrogr. to wald. un bssztosn ojt fest rieb dort cu bazecn. In trist oizgegrobene riemlankies hohn mir baseck kleneft grupn tun 5—4 meosn. op-dabaj e!n grupe tun der;weiter oft *tlecbe klm. Mir bobn zieh oich ungegrelt capasn fun xapaja 01t Winter. In septemd« IMS *einen mir a grupe tun Id partisan«. ongeflrt tun undmr beldlsttn Jat ilenlek Cymermaa a rujn to a pojrtzte ebata a!ts pbukler aase] keda) ea derohern far rieb gew«. D« pol« bot und! ob« apgaaassrt, un 250 & 8. lajt bobn arumgcringU das txtlbl. wl mir hobn rieh getanen. Mir hobn ob« di dalczn nlszt cugtloSt nant, un bald geeint 0}t *e! a ay)stsaj. Dt Italern bobn nlszt farawign, un « bot *bto ceiakm a kamt was hot angehaltn cwel sza 7 chawclrtm seinen domols getato to **lacht, rios rälnen gewen 3 aowteösao anvlofene krtgsgetangene־ Wanlo, Zenko, am Aleksle!. der heter a Di un Ssymcn Hochmatt tun Pltskiersi. Markus tun Bbatyatok, Lall« Tyngwkurc tun Olusk, SSW« tarwundert *alnen gewom: Jldl Raiter un Jldl Zyngtt tun Lublto. Bene fun Plask un noch ewe] wemens nemen Ich len rieh nlsr. daroonen. Hemssech kamt

Text as recognised by OCR (ABBYY FineReader), without corrections. Entity mentions: TagMe (2021); their positions were matched to this text again.