Undzer Worṭ
- Journal
- Undzer Worṭ
- Volume
- 1 (1946)
- Issue
- 4 (5.4.1946)
- Date
- 1946-04-05
- Page
- Seite 4 (sequence 4)
- Language
- Yiddish, English
- Belongs to
- journal issue
- OCR quality
- 61% known words query
- IRI
…/7242850-8596732-9729513--030-9721947- Visual Library
- page viewer of the UB Frankfurt
Mentioned entities
- Selm 1× ep/1045700
OCR text
Dr S B» a ** 10 * C Ituiün ^jidtciLo-cj. ie a. Mw äutui ■aiciitgioilnlL ädachl «ich KJ ojt u 1 a!KiraMsl do kign unmnglkl»■ t*Jl 00• Ureatlert dem aauitelu Mn fareshbra!1?tol.tii.U1«!egende» an baiichin sa Mjmc MrsBJreiiung. Legcmlr» sajnen ojch » Produkt Mn BmitÄoir« dsiocmiruag tun «ewau goSMle-rUÄn in der ftoVuJi« tun ■Sm anmuao-nr«»« Zeter oiM Mn denken ssöct Heb a# bilde!•. De» «na« areft geratet* Süd. beengt »re!s » raj tax Inders Mklet. m» hobn am Mein asum eininmheng sula erssua Ojf dem stk» metn Heb asam-aetiyi.iw)«»■ welche seinen *»] not- Mich Ul der bitten•. Md seien ojs ca hobn et* kleatsw tunaatm Mn rtchakejt, weil es iuadtt acb wegn torfein was sajnaa 9b- •srwir. gewora durch doftenter 3m1B lojeösl« Butma hobn :bergört* dem dertmm Umitnt ongrif tu der sHscbt b»J Beden tn da cait ran der .Daica-Fran- «Fisuxr־־ .-nLcbame in <ar!•70!. »di ober BM» BMfleeb a;M graut Mb kegn geeecta Msaciteo Mn «idQ-reu•, lest ca stein, «er Cts gewen der kamendaat tun der unter■ ■emttne Le Bon drukt ej» amrajipm*. *1 hlstortase mk. nbten «er« fun finUije geesttrt ofl sstecht abeerwtrte geeaejenlszn un Mprter «iatetracöte .־«)ntUTUDgen. Wen dl tUBBasanhajt «Sit und* niest Ibergelost kein Merstur detktneier. tunst an architektar «er« — waltn mir nlsst M gewust ftm ir MB dem inttXn astandpuakl Ie Bons. 11 a«u •nssSlin c־u z*,‘n Nlsst farklrnemdik df bAdsjmag mn feiste daenntja, wca Sttjcs il sincelhalbn darf men mat rarjesu wegn der antwikiuag fao der gegn- «enikrr ‘.erjunie. «eiche dtekt sich 0}s tmititsecbiech in Slmrrpcrtam. Zejer dokam*nt*!er «er«. unterUkt haint nies» - t*;n seum äUktusie An andere ssch 11 ax dos ujiTktn Mn hlxtorisse fektn. oder epaebn. 11 «tmdik tendcncje» was forma- ÜI ach tn torvurftt tan a geensa cad, as 4t tus&atie is a instroipcnt 1» <a hent Mn tro» regtm. Es ^3f*?S8®5§P~ '””*י Mud sainan nlsxt tolerant an machtgajelg- 9* 11 a poejHdie» dalan «tu Set hohn nlsst ka|n ssum sufek in dam «oe datrachtn rar richtig oder Was, an Chile dem *aloen sei tk&er ln ml sr kojech. Besonders tmn ojf di ejgassano ha} dt laUinisse letker welche banvllon steh oit a gewatete un kcanpraralilinn oifa cn gärinen anderst Rankend* vasns kar sejen eigene Iberentgangen. Als a Uasjma bnJsxpU, ken ihnen dl itikwUlcje ln SgpsAls Dt taava cu macht un nlszt tolmntkejt asinen geflln «eiche di mue, nlsst blaje trat anerkant sei (ar-ateh, aor glhn steh sei unter. Di tnasn anerkeaen bloja kojech un macht. Fardlnt sei er slmpatle hohn Uranen un nlsst trajnlische hensnr. Dl Uranen tainan awegesstelt geworn grajsc denkmeler. Dl masn anarkent blojs nlsst kajn gelalene despotn. welch■ hohn aroie gewtsn sei er sswachkojt un kar «amen men dark nlsst meine hohn, Masn telt ie Bons meinang seinen tn prtndp konserwaUw. Zei bämllen steh wegn enderungen ln tfl gesefioaUUeche ajn- Steigungen, un cu dem ewek wem manchmol oisgernfn grafte rewolucjea In W^emein hasten «kt gleich «1 prtmlUwo menssn an umbawna Holkn opezo] cn Jede naje einfinnigen, welche wolta gekent andern se]er lebns «stejger. Masn ■einen ojeh lelk cu groiec morallsse tatn wl: reslgnacls selbsiopforunB, lnteresnhalkait Der grad kan Intensewltet lun dl geflln ls bei di masn fii greser wl he) sjncelne, haiunders wen es wlrkn oik sei mm. er«, rellgie an patriotis» bagriM. Nlsst ciiilb persenloche lnterexn un nnen. seinen masn arain getretn ln azo] Gl mUchames, — oft tn gasen nlsst farsztendleche kar sei. beeis welche sei hohn gelten grafte fsrlastn. In der cait tun der nwo- ר ei»* «sfetefBr ' Igs», ln an söder lickt wl aöcjel» sastortss» hteba. Dt gelten tan der maee. Samen ■er einwtelk an ser IbergMrttm. Pt doslk• ejgnsBstea wjsea pofreat es dl masn ralnm nlsrt cutztelMh kam gelten Mn sfeikee un unsicher Oste. Der mratsgesogter tardacht. wwt ojfn ori a stehakei« Doe gefll Mn süUpatie c. b. mrakst sich ln der^msse cn a form Mn «Uda sine. - - - «SSfc'i... ... ,.. . .....__ IBttM-MUni,« clttS» — wrttrwtr GM (HefM-fieU&im}. dwk, Mosa Ja ttelfl Safts« gssc Web», w trumjnW« fat all Selm Mt srttM» •tut. iedt h&fea uJfTt akMUtw» tfagcfwJtt dem eefnt. (■ dli^stUnn, fim fanm m *et, weit kri^tla/t arjmn 11 tdütirt fernen fun ffhdt oa, AS gtvia tn Irr cot Kernmat bet htj ztf mtzs gditrul ktft tnsuMtrit. und keinmal hat in (and All feiet! hatn menet, teeheke min getn hall tn lr!s - ■. Je 1r| 11• Msttsjahu Ptamlua. 1 *SKJ; lucjo in 1848, hohn di oreme masn welche seinen arajn gedrtngcn in kstügleche piklach, hobh nlsst eugeejgnt dl farssidene kegnsstandn welche hohn sei aaol antdkt un welche waten gekent sei fanicbera a sorglosn lehn oll a längerer cait. Di ldeain tun dt masn teilt Le Bon oik cwel tcjln, Cu der ernster tajl gebem cutrUko . un (oilbcrge)ende, welche anUxleien untern ajafius Mn a Moment, wi e. b. slmpatle kar a gewiaer perzon, cn der cwejter teil. Wen {errechnt dt grünt ldeain welche 8' glhn doierhafUkaJt di swlne, icruaze un glojbn. wl cum balzzpil rellgleze ldeain — » moi. un sociale — ln kegnwart Kedc] az dl ldeain soln sajn cutrttlecb kar dl masn muzn sei tintcrgeworln wen) farssidene endrungen un larajnlachn. Di ldeain weiche hasten sich oft ojf fUosaflsse oder wlanazaftllche tundamentn, farlirn take noch sejer lherarbetung tun seier grojskejt an dcrhabntkejt KedeJ cu wlrkn muzn di ldeain arajn drlnggn ln der nessomc Mn masn, als gelte, woi s' lodert zieh a each cait. Errat noch dl procesn wem dl ldeain a «starker gewer ln dl hent Mn dl masn. Di Mosoklsse ldejen welche hohn derflrt cu da francojslsze rewalucJe hohn bedurft kemat a ganen Jorhundert kede) sich־ ujnworcien ln der masn neszomc. 8' ta dakant was kar an ungehojere kraft sei hohn sspeter anitwlklt. Da kamt tan ganen kolk kur bocJuIc glulchbarechttgung un karwtrklechung fun recht un Ideale tra]hu)tn liohn dcrsltert dl marew weit. Klmat 20 Jor hohn gedojert di szwere kamln ln EJrape bäcuiehnendlk zajne sspum mit bekatombn kerbones. Logiaze argumenta seinen cutrltlech rar masn, ober dl bawajsn mit welche sei hadlnen ■ich, ln dl wos wlrkn ojf sei, seinen fun «Standpunkt tun da logt« tun a hadajtugslozcr natur. Dl masn loglk sxtlct sich ojf kurblndn eodeche tachn d. h. oik bUdn unalaoglee un 0]f turalgerne]nerung tun ejncelne faktn. Mit argumenta fun dem min banucn sieh geulte redner. A logtsse kejt Mn unsstajahare konkluijes, wolt geweh kur dl masn unhagraifiech. Do« leinen fun gewise rede«, wo« hohn arojsgerufn * cojbemdn aindruk 0]t dl masn!- wajst um«, wl sswach *eisajoen beerst», wen “*־־“־“ ^-a>—— ~*־־'--^traaa.i»- DI funteuäe’ftin der make 11 sa laicht cu regen. Di masn denken bllderto, un hilder Ihn oft ojt sei an ainflua wos Art zej cu maasim. Da kar hobn teata un ktno-faesteiungen — wo« Wajsn btlder ln u ta duJUecha form — a ungehojre Wirkung ojl dl masn. Fun dl ro]mlase caitn — wen der Ideal fun der ma«e (plebs) ls gewen ״brojt un ispll" (panla et clrcensea) hat sich nlsst 01 geändert. HmjwU n|1 s » Zlnsztein dlilceuLt t-tn uu Anserot s Feljelon.) I. Ma|n sei de liegt mir derer] in maiees. es es «ln«! rann gliguLm °)t der «•II, dos betts, s nessame Mo a farsstorhenan, «oe wen soegnigi ln s irhemkn mimss, an rette ha im wo!«: un der mena gejt srum a hW eedalL Lejn ssum rekeft, ls □i«st fsnn dsco. nar roea mtrs sein eu s rebn. «eieha hat sieh ■in in Uder, un osctndendlk ■**»rw-UCiÄ, sogt •r. da rede jDKmkt leh hm 0]f dir ioiser. aoist fsr-!00» dem kerp« Mn da heute, oda man- *pem1K>$nf •fXbnktm fiegn wtendft hohn a sswachkelt eu rreUHit. Dm entkernt der DBmk: — Ich «0 ntan (»rktn — ich hob nlsxt «Ms ttfca Der c£m kalt srain in kaas. nemt a matter wtrtsten, ShgrchesemdU anchunol: — Mb — Mä — ctjf — <Br — goiwrr — du — seist — t*nam — dl — neasaae —. m— *r»n — in — da]n — ru — er»inl Der DÜWk ftrt » mmsrkn «Ikuach mite r*bo: Kr «B J<V « wte nWtt — ׳*er eruBeeh 4f #pa)*.׳ — *r gejt *roj• -־«■ um nttr der «Id» derdijih — durch» khmst ftagert, 9 hawaftt neu mm» Slot, dm mm M» ta cuato- WBU. «p m 9par«o> h ferttt Der atetu» i» CtSnk WWBWCt. ' —D» «chr wetamfpi W« ich W — ttast-dteMMn (**» * «er»•» ־»!! * Dtenötl -tu. - A«gt er ** «tteM »«tzvd» «rqr, ttsm « «jiMt, MnetiibfM, *rn « «he ־איי«»«**■***» * Dftwk. — Ich wil eich sen, — hob Ich gezagt, — ich «0!t ale» awkegebn blehde] cu sein axa bUd. Cessmajchlt steh der zejde un axalfrufcndlk dl briln o)fn sstern, entfat erjnlr: — Du bist noch a klein Jlngele. Du torat nlsst sein. As wwt sajn graft un west solche sein, weat du ojch sein. Ich hob ssoin fun Jena nacht on, nlsst gekent «slofn. KmJder gebracht wegn Dlbukirn, wl asoj »] ge]n arejn ln menss un redn -uaft fun lm. Dt ganc* geeslchte ls mir gewen ze)r nlsst farsstendlech. Ich hob ssoin ssoj gewait sajn grojs. dl teg hobn steh baj mir gecaign. a»t»i *יי״>1 י• wl un wo Ich Seg sein « menss was hot geredt s uch — Heg Ich ‘n fregn: — Zogt mir feter, ’s «steckt nlsst «mol ha) Ed buk? — Par a solche fragn fleg Ich hek Urnen dem-emeadlkn peak. Also kure. Gat hot geholfn, leb hin elter gewom. Ich fleg kamen 0)1 fersHdene refftrate, wl greise menssn hobn re! de« getreten, ich fleg hern re trete dnrehn rad)o, fieg tch mir a trecht tun beetes msfte. — Cu ■stekt nlart ln.sei amol a Dibuk? — Es ls ober sie niest geweir! kein en^ese Ddraklm. Kamt, noch der *srekteüha milchame, noch 0*0)01 iberlebn, hob Ich kemat fsrgesn Mt» majn sejdn» raajBca Ich gefln steh in dajeziond ewisrn a each ]tdn kejn ajm-hore. Mein» ds)ge* «men «*ob gor andere gewom. Do hob ich plarem dertein a gater)e fon tttm. ich «ott «*«ein. « dos retten sei, <h umgUkieche. «ns darf» fom cum rebn, — men «ol «J «rofttraivn dem düm* Ot wel «J1 «)1׳h mit «rf bekanene Wos lacht Ir? Ir ma]nt etssa aa ich nur sich op? Ich bin nlsst kajn llgner ojf ma)n ern wort. Kor c]n chiluk ls Jene dibuklm hobn gebetn a tlkn un mit a ssojka hot men sei fertrtbn. un hajnt betu'se) gurnlszt kajn tlkn un tritt kajn sstekns wet Ir ae] ojch nlsxt aroft Jogn. Ot astete kar majn ojgn a Junga man wos In sajn alter he}m ls er gewen a pruster balmeioche un do ssrajt tun lm aroja Jch Mn a Jurist a adwokat, Ich hob farlojm dem dlplom 0)1 da grence. — Junger man wos redt lr Ich ken doch ajeh Mn da heim was sent Ir dil? Dn da gllgi «sra]t arojs — ich — hin — an- A nu pruwt Mn lm sroft trajbn dem dibuk? A cwejter hot gor'a fcrtmkhajt 0)1 poiltik. .Jch bin gewen ale majne Jom a färbtenter komanist, a atmen hot lr aa Ich bin gewen Zabottnsk« an onhenger“ — a poUUsza dibuk nebech. A drlter Is gor a greiser aafcn gewen ln der clionistisse bawegung un bawajit ajch mit ojste un mofsslm utrli gewen a delegal ojfn 18 cjonistiszn kongrea un ls aneikt noch hajnt Mn Reels rejde. Do bin Ich ranjn gewom moie reelche wi Jena rede un a gosgraj getan red Jld In aich «stakt a dibuk 1 Wert a noch mer ln kas — wos lr urscht chojsek Mn mir? & «11t a bawajs? Ich bin prezw Mn ejlonlstlkte orgenUanJe — na aderabe Ich Wi* ojch Salt Ir a cboehern un trajbt arejs dem dibuk?. E* machn sich ojch dibukim «0■ chnpn sich arajn un ansztendtke Junge late wo« kauen *ich Jtojm unter «srajbn an «einen nebech gotedl-neasom» stuidlk an *•«snijtn srels Mn »j, mir hobn geendlkt lu!|eh ■suln geendlkt unlwenrtiteta un noch aselche sztuslm. Es Is maxaess a rachmones ojf dl Junge late. Az es kamt cu cum pouk Is stop masxlna. — In 0)1 cu lehachua ls nlszto kajn ssojter. Wos sogt lr a sztejger ojf asa dibuk wos hot sajn bakwem-ort getanen c' wlssn erieehs krame Jldn wos traten Mn szabes, een nlsst kajn trajfea un hltn op dos jldlaskejt kedas Mojase we Israel. Er hot äch un sei arajn gehgpt un nlsxt arejs cu trajbn, un cu wos meint Ir Art er se): Ca tachn wo« Seinen wajt nlsst andssprechend kar der. tojre, er Art sei cu trajbn poiltik un dos cu hojch poiltik. Nor ejn gllk wen sei hejbn on cu firn ns]er polltlsser tejtlkejt derkent mm bald dem dibuk. Hajnt cajnen rachmono llcion cendllger un hunderter giJgutem rerwandlt gewom ln sumailstn, doktojrlm, ssojszplier, reslsern, klaltucr un machn on wl «׳ past kar a gügul a chucpcnik, asa tami, ax In flug hejbt lr sej on cu glojbn. un dl einess kosten! Mn dem min sstejen in ssotn un sswujgn. Wen ober derkent men sej? wen der kojech halte fite arojl dem ,.reriscr-' cum resbim dem ^sojsspllei״ cum txpUn, dem ״doktor" cum hejln, dem kial-tuer ln' gorelsxaftiechs (nstjtucjes arajn, dem sumatest cu asrujbn. derkent lr sej glajeh. Dl gllgultm ssrulen mitn gasen itojch, MIR ZAJKEKi MIR KEWEN1 Un sejre guflm sstejen nebech wl geleimt Dan sejt lr aa tn sej steckt der emesr dibuk . Es wolt ssojn bwrora cajt es toi sich getunen a ,j-ebe“ un arojstrajhn Mn dl umgliklcche krank» menssn dl dibukim gotunen kar rej a tlkn un sxikn JcJdn In sajn ru arajn