Milgroym · 1924-01-01 · העפט 6 · p. Seite 37

פון פאדוא האט ער זיך אריבערגעצויגען קײן אדריא׳ נאפאל און דארט האט ער אנגעהויבן שרײבן זײן ספר ״מעשה טוביה׳/ װעלכער האט באדארפט באװײזן די גוים׳ אז ״ניט בא זײ אלײן שטעהן אײן די חכמות׳/ דעם ספר האט ער פארענדיגט שוין אין קאנסטאנטינאפאל אין יאר תס״א און האט אים אװעקגעשיקט צו זײן פרײנד שלמה קוניאן ער זאל אים דרוקן. יענער אבער האט ניט געקאנט אויםפיהרן די זאך גלײף און דער ספר איז ערשינען ערשט אין יאר 1708• לויט דעם דעמאלדיגען מנהג האט מען געמוזט נעמען הסכמות אויף צו דרוקן א ספר בא רבנים און אויך בא דער קריסט־ ליכער צענזור• די הסכמה פון די װענעדיגער רבגים פאר־ װעהרן נאכצודרוקן דעם ספר אן רשות פונ׳ם מחבר אין משך פון 10 ,יארז די קריסטליכע צענזור באשטעטיגט• אז אינ׳ם ספר איז ניטא גאר ניט אקעגען קריסטנטום. שלמה קוניאן האט צוגעגעבן צום ספר אן הקדמה און א לויב־ געדיכט. נאך פיל װאנדערונגען איז ענדליך טוביה אנגעקומען קײן ירושלים און דארט איז ער געשטארבן אין יאר 1729. אין זײן ספר ״מעשה טוביה״ שטרעבט דער דאזיגער ײדישער דאקטאר פונ׳ם 17־טן און 18־טן יארהונדערט צו געפינען א אויסגלײך צװישן דער ײדישער אמונה און דער מאדערנער װיםנשאפט- אבער דערבײ פארבלײבט ער דער אלטער ירא־שמים און רעכט־גלויביגער ײד• ער איז אויך זעהר פאטריאטיש געשטימט׳ װעהטאגט אויפ׳ן גלות און ײדישער געפאלנקײט און טרײסט זיך מיט דער האפנונג אויף משיח> װעלכער װעט געװיס קומען און זײן אומגליקליך פאלק דערלײזן פון אלע צרות. פעליקס פון בראד׳ און האבן זיך אװעקגעלאזט אין דער װעלט ארײן• קומענדיג קײן פראנקפורט־אויף־דער־אדער האבן זײ גע־ קראגן א צוטריט צום אויפגעקלערטן קורפירסט פון בראנדענ־ בורג׳ און דורך זײן פר$טעקציע זײנען די צװײ ײדישע בחורים אויפגענומען געװארן אין אונױוערסיטעט דעם 17־טן ױני 1678 און זײ זײנען׳ דאכט זיך. געװען די ערשטע ײדישע םטודענטן אין אײראפא• דער קורפירסט האט אויסערדעם געזארגט זײ זאלן האבן צום לעבן• װי דער שטײגער פון יענע צײטן האבן די גײסטליכע געלערנטע אין פראנקפורט זיך כסדר מתװכח געװען מיט די ײדישע בחורים װעגן רעליגיע־ פראגן׳ װעלענדיג זײ׳ אפנים׳ ״איבערצײגן״• צום גליק זײנען עם אבער געװען חדר־ײנגליך און זײ האבן פארשטאנען אפ־ צוענפערן׳ אז יענע זאל דער חשק פארגעהן• צום דאקטאר־ טיטעל אבער האבן זײ אין דײטשלאנד ניט געקאנט זיך דער־ שלאגן• דעריבער האבן זײ׳ נאך׳ן ענדיגן׳ זיך אװעקגעלאזט קײן פאדוא (אין איטאליע)׳ װעלכע איז דעמאלט געװען א צענטר פון דער מעדיצינישער װיסענשאפט• צו זײער גליק האבן זײ דארט זיך באקענט מיט׳ן ײדישן דאקטאר שלמה קוניאן;קאנעגליאנא)׳ װעלכער איז געװען א ברודער פונ׳ם באריהמטן דאקטאר און דיפלאמאט ישראל קוביאן׳ און האט געהאט א גרויסן װערט אין זײן שטאט• שלמה קוניאן האט די צװײ ײנגע לײט מקרב געװען און מיט זײן הילף האבן זײ באקומען דעם טיטעל דאקטאר דער מעדיצין• טוביה׳ס גרויסע קענטנישן אין דאקטאריע און זײן נאהנקײט צו דער פאמיליע קוניאן האבן אים פארשאפט קענטשאפט מיט קעניגן און םירשטן• 3£\׳\׳!\״ 0£\;ק717££ .1708 קס א10זזס£ ״17\׳81טד זז^81טז־״ 1\סק? ס£סטסס£?££ 0£139י£^ £ א009£ סא^ ׳\קט7א0£ ו1841 79£ קס א\׳81ט7 5£\׳\׳!\ ^קס׳גי1715 .80י11£8££ א1) -1\00 0א1א8£15טק א0!\£1 1924 א0םא£0-אע8££ ,7א^ק *• האלכים כל עילײיס נראיאסי׳עילס״עלױן םס אײ• ממ םס עיה חכײן: גס מלאכיסעיליס על נליהיס; אל י־ס מכן םעים טית :?אקר+ס עולם הגלגליס שת^ עס ירס יוײיס עזליס נכס גס נבס אויססתעסדס לא ימר מידוד׳ ובחוקפ וגו* חדס ראשון מספר העויימ מעשה טופיר־ן נןס *ילסײת; תרלן אײכער ו״לוײס ריילע יייײעזן סיכי נלזלס יעלײן עייא עולס ײיתי יענן בןילס יאמעי יי־*ס רגלנליס: יעלי׳ג• בןזלסי־דסל״כייא •ילילס^לני: ײגיע* בעולסיןשן עייא יאיס: ייסתגיביסײ יעולס י ייל• כולל כםי אלבים יייעײו יעיס נם יכי;ס *ד־י ימנדס יןסן סיביײ _סע־ע םיץ עב**יץ *רביח •4 פױניציא מ׳י׳ מעעה טיביה כ*ז ײ? ׳* 14*?!־׳.)?ולם^טןנראל היז ידזדס םורכנ עה-ס־דנע סנעס לנ) סכ׳ יזי לע הס;ס *מ •' ס9 גפב? ס ני) נפי ו?ס עעעס ססיגיא אלאדבמ היםללע סנסעײבג ח<ולס המםל: כיהעליוןםקרי^ ׳סעפל : 0< #101!£ £110 01 £0009 : באגרדיגופול דער שער־בלאט םוג׳ם ספר ״מעשה טוביה״. די אויםגאבע פונ׳ם יאר 1708. אוים דעם װערק: ״טוביה הרופא וספרו מעשה טוביה״ פון ד״ר א• לעוױנםאן׳ פארלאג ״רמוך׳ 1924