Milgroym · 1923-01-01 · העפט 5 · p. Seite 39

מעהר. ניט אומזיסט איז די לעצטע פארשטעלונג פון פאר־ שטארבענעם װאכטאנגאװ (די פרינצעסין טוראנדאט). װי מ׳זאגט. באשאפן געװארן ניט אהן השפעה פונ׳ם קאמער־ טעאטער, װאס מ׳זעהט אין אירע בונטע קאסטױמען און קאנסטרוקטױוע דעקאראציעס״ אין טאאיראװס ״פעדרא״ זעהט מען װידער אן אפזאג פונ׳ם שכרות פון די פארשארפטע זשעסטן און פוסטע דעקלאמאציעס. װעלכע זײנען א ספעציא־ ליטעט פונ׳ם קאמער־טעאטער״ — און א דערנעהנטערונג צום קונסט־טעאטער. ניט װינציג זאגט אונז אויך דאם. װאס מײערכאלה אין טאג פון זײן 20־יעהריגער ױבילעאום־פײערונג אין גרויסן טעאטעה האט פארלאנגט מ׳זאל שיקן א טעלע־ גראמע צו סטאניסלאװסקין קײן אמעריקע. אין װעלכער ער רופט אויס. אז אין טאג פון זײן ױבילעאום געדענקט ער״ אז ער איז םטאניסלאװסקיס א תלמיד און ער גרויסט זיך דערמיטן לאמיר אלזא האפן אז די אנארכיע װעט פארשװינדן פון אונזער לעבן/ אז אונזערע הײנט־צײטישע אידעאלן װעלן זיך אויסלײטערן* אז ס׳װעט קומען דער נײער פארפאל־ קאמטער רעפערטואר. און דאן װעט ניט פארזאמען געבוירן צו װערן אויך דער נײער רירענדיגער פארכאפנדיגער טעאטער׳ דער אמת׳ער טעאטער״ פון אונזער צײט״ אונזער טעאטערו מײנע אידעאלן. לאמיר דעריבער ניט זײן פעסימיסטן- לאמיר גלויבן׳ אז אזא צײט װעט נאך פאר אונז קומען׳ א צײט׳ װען ס׳װעט פארשװינדן די אלגעמײנע אנארכיע און פאר דער מענשהײט װעלן זיך עפענען קלארע ליכטיגע װעגן• מיר װעלן װיסן װאוהין צו געהן׳ צו װאס צו שטרעבן און פאר װאם צו קעמפן. דעמאלט װעט געבוירן װערן א נײער הײנטצייטיגער רעפערטואה נײע ריהרענדע׳ פארכאפענדיגע פיעסן. און װיפיל ס׳זאלן זיך ניט בריקעװען די אקטיארן׳ און באזונדערם די רעזשיסערן׳ װעלכע װילן ניט אפהענגיג זײן פונ׳ם רעפערטואר׳ - זײ װעלן מוזן זיך אונטערגעבן׳ און ארײנלאזנדיג זיך אין דעם אדער יענעם מחבר׳ װעלן זײ װידער זיך גײסטיג פאראײניגען און פארטזעצן די׳ דורך מלחמה און רעװאלוציע איבערגעהאקטע געשיכטע פונ׳ם טעאטער׳ װעלכע איז ענג פארבונדן מיט דער געשיכטע פון דער דראמאטורגיע׳ װעלכע איז פון איר זײט ענג פארבונדן מיט׳ן לעבן גופא. סײ דער קונסט־טעאטער׳ אין פערזאן פון זײנע סטודיעס׳ סײ טאאיראװ מיט זײן קאמער־טעאטער׳ סײ מײערכאלד׳ - דאכט זיך׳ אײביגע שונאים׳ - שטרעבן דאך אלע בכלל צו אײן און דערזעלבער זאך און אפט׳ אלײן ניט פיהלנדיג׳ דערנעהנטערן זײ זיך אײנער צום אנדערן אלץ מעהר און אלי הו מאטילא װ קונסט און ליטעראטור כראניק ריהמטן פאבלא פיקאסא. ריבאק׳ם געלונגענסטע זאך איז דאס בילד אין אװאל• אינ׳ם צוריק-קעהרן צו דעם אויסמאלעכץ׳ פיהלט זיך די נײגונג צום מיםטישן םױזשעט. אלע ארבעטן פון דעם דאזיגן קינםטלער׳ צײכנען זיך אוים מיט שװער־ קײט און מאנגל פון אונמיטלבארקײט• אין די ארבעטן פונ׳ם צװײטן קינםטלער פון קוביסטישן לאגער׳ מינטשין׳ זעהט זיך עפעס א צושפאלטנקײט׳ װעלכע אנטפלעקט זיך אין דער צעשטרייטקײט פונ׳ם קינםטלער• מ׳קאן ניט װיםן צו װאם ער שטרעבט און בכלל איז ניטא קײן שום אביעקטױועס קריטערױם די דאזיגע ארבעטן אפצושאצן• ברוך אראנםאן איז פארגעשטעלט נור מיט צװײ קאסטױמען׳ װעלכע זינדיגן אבער מיט צופיל גראפישקייט און מיט א אומבאגרינדעטן מאדערניזם פון דער פארם• טשײקאװ איז א ערנםטער און אײנגעטראכטער קינםטלער• זיין ״זשאנגלער״ איז א קלוגע און געלונגענע זאך• דאם צימער׳ װאם פארנעמט אינגאנצן ליסיצקי׳ם ארבעטן׳ גיט אונז א פאר- שטעלונג פון דער ניט-זאכליכער שאפונג• דאס שײכות צװישן אט דער שאפונג און דער קונםט איז זעהר שװאך׳ װײל דער דאזיגער קאנסטרוקציאנס מעטאד איז ניט אינטואיטױו• פארקערט׳ עם פילט זיך אין אים אנגעשטרענגטע קאפ- ארבעט: דאם איז בלויז א אומענדליכע װאריאציע פון געאמעטרישע פיגורן• דער קאנסטרוקטױויזם איז דא פארװאנדלט געװארן אין א מאשינען־קולט׳ אין דער ראמאנטיק פון דער טעכנישער צײכנונג• די שאפונג פון קאזינצאװא-ערנבורג מאכט א פיל דערפרעהענדערן אײנ- דרוק אײדער די ארבעטן פון איר אכטבארן לעהרער• אמת׳ איהרע געאמעטרישע בנינים פארשפרעכן ניט קײן שום נײעם׳ דערפאר אבער׳ זעטיגט זיך דאס אויג אין דעם גרוי-ברוינעם קאלאריט פונ׳ם בילד• עם איז ניט קײן צופאל׳ װאם אין דער דאזיגער גרויםער קונסט־אויסשטעלונג׳ װעלכע דינט אלם שפיגל פאר דער גאנצער דײטשער קונסט׳ איז ניטא גארניט פון די שאפונגען פון דער איבערגאגגס־צײט׳ דאם מיינט: פון דער צײט װעלכע ציהט זיך׳ זינט ם׳זיינען צושטערט געװארן די טראדיציעס פונ׳ם קלאסי- ציזם׳ און דורך דעם אימפרעסיאניזם און פאסט־אימפרעסיאניזם דערלאנגט זי ביז צו אונזערע טעג• דײטשלאנד איז א לאנד מיט א קאלאסאלן קולטור-אויספאל׳ די נאװעמבער־גרופע אויף דער גרויסער בערלינער קונסט־ אויסשטעלונג• די אויםלענדישע קינםטלער פארנעמען אויף אט דער אוים- שטעלונג בכלל א גרויםן פלאץ• היבש איז אויך די גרופע ױנג־ײדישע קינםטלער• װעגן די ײדישע קינםטלער איז פדאי צו רעדן באזונדער. אמת׳ זײ זײנען פלל ניט אלע מעור אחד׳ פונדעסטװעגן זעהט מען׳ אז די יינג-ײדישע מאלעריי אנטװיקעלט זיך אונטער דעם מעכטיגן איינדרוק פון דער פראנצויזישער קונםט הויפטזעכליך פונ׳ם קוביזם און זײנע נעבן-שטרעמונגען. די ײדישע קינסטלער צײכנען זיך אוים מיט א קאלאריט פון באזוגדערער אנשטרענגונג׳ אין װעלכן שװארץ פארנעמט דעם הויפט-פלאץ; א ציהונג צום םױזשעטיזם מיט א שטארקע נײגונג צו מיםטיציזם׳ א מאטעריאליסטישער צוגאנג צו דער פארמאלער זײט פון דער פארם צום סאמע םובסטראט פונ׳ם שטאף׳ א איבערגעװיכט פון דעם גראםישן עלעמענט איבער דעם עצם מאלערײ• און די פעהלערן׳ װאם זײנען אמת׳ גיט בא אלעמען גלײך׳ באשטעהן: אין א מץ געפענטעטקײט פון דער ארבעט אין מאנגעל אין פראםטקײט׳ אין אונמיטלבארקײט• אויםער דעם דארף מען נאך באמערקן די מאדנע לעזונג פון דער טיף בא די ײדישע קינםטלער• בשעת די פראנצויזן און זײערע נאכפאלגער זעהן דאס בילד געװעהנליך אין שטת אדער אין אומפאנג(סעזאן); די דײטשן און רוםן איגנארירן בכלל די טיף (סופרעמאטיזם) און שטעלן זי אװעק װילקירליך׳ בערך׳ - באארבעטן די ײדישע מאלער די טיף װי א תהום װאס פארלירט זיך אין דער פערספעקטױו׳ װי א אומבאגרענצטער ארט אינ׳ם װעלט-רוים׳ און דאס ברײנגט מיט א םך צום מים- טיציזם פונ׳ם אלגעמײנעם איינדרוק• אויף דער אויסשטעלונג זיינען פארטרעטן פאלגענדע יידישע קינםטלער: דער עקספרעםיאניסט יעקב אדלער׳ דער פוריםט און קאםטרוקטיוויםט בערלעװי׳ די קוביםטן אראנסאן׳ ריבאק׳ מינטשין׳ שאצמאן׳ קאנסטאנטינאװםקי׳ דער סקולפטאר טשייקאוו׳ די קאנםטרוקטיוויםטן ליםיצקי׳ קאזינצאװא ־ ערנבורג און אנד• אדלער׳ם שאפונגען טראגן אויף זיך דעם שטעמפל פון אויםדריקליכער ירידה• ריבאק איז א קולטורעלער קינסטלער און שטעהט אונטער דער שטארקער השפעה פונ׳ם פראנצויזישן קויביםטן־פיהרער׳ אין דער גראפישער צייט׳ דעם בא- 39