Milgroym · 1923-01-01 · העפט 5 · p. Seite 35

איך האב געזעהן א װײםן שנײ: א װײכע- קלארע רײנע דעק נאר װאס פון הימל - אן אײן ריר• נאר כ׳קוק זיך צו: א שטשערב אין שװערד און װײן אין שנײ א פלעק׳ אי טוט מיר באנג - א שײנער חלום איז אװעק• יא- א שײנער חלום איז אװעק• דער חלום. װאס רופט זיך אשר שװארצמאן. װעט אבער ניט פארגעסן װערן. ער װעט אין א לעגענדע פארװאנדלט װערך און פון דור צו דור װעט מען דערצײלן/ װי א ױנגער דיכטעה געבענשט פון גאט מיט א קינסטלעריש פענזל/ װאס האט געװאוסט דעם סוד צומאלן די סודות פון דער נאטור. װאם האט דעם ריח און זאפט פון בוימער און פעלדער אין ײדישן שיר ארײנגעהויכט/ - װי אזוי ער האט זײן פענזל אין א שװערד פארװאנדלט און האט פאר זײנע ברידער און שװעסטער און פאר דעם מענשענם װירדע געקעמפט• אין שטילער אומעטקײט נאך שלאכט האט שװארצער אדלער פון פארנאכט דעם קאפ ביז האלז פארטונקן פון אויסגעשפרײטן רויטן האריזאנט דאס בלוט צוטרינקן. דעם דיכטערם בלוט צוטרינקן: בײם טונקל־רויטן זוךפארגאנג אויף מידע שלאכטךפעלדער .. . שמואל רובינשטײן און דער מאלער קענען רעכנען אויף אנערקענונג ש פ ע ט ע ר. בשעת דער שוישפילער און רעזשיםער קאנען דרויף ניט רעכנען (דאס װאם איז געװען אויף דער סצענע נעכטן׳ איז שוין ניטא) - איז אין טעאטער הערשט מעהר די מאכערײ און די קנעכטישע צופאסונג צום המון׳ און דאס מײנט ניט די פאלקסמאסע׳ װעלכע איז אפטמאל טיפער פון די ״גע־ בילדעטע״ און נעמט אויף די קונםט מיט איר אינסטינקט׳ נאר צו יענעם המון׳ װאס זײן געשמאק און קינסטלערישע אויפ־ נאמספעהיגקײט איז פארקעהרט פראפארציאנעל צו זײן קויף־ קראפט• און זעהר׳ זעהר װינציג זײנען די אמתע כהנים פון דער טעאטראלער קונסט - װי באנאל דער דאזיגער אויס־ דרוק זאל ניט זײן׳ - װעלכע זײנען זיך אמתדיג מוםר נפש שטײער פון ײדישער פאעזיע געװען די באלאבאטישע קינדער• דאס רוב מענשן מיט דעם אינטיליגענטישן דואליזם און צע־ בראכנקײט. מיט דער אײביגן רים אין הארצן/ מיט דעם *קרע שבלב׳/ װי מיכה־ױסף בערדיטשעװסקי האט אים א נאמען געגעבן. אין בעסטן פאל האבן זײ געקאנט פארשטײן און באװאונדערן דעם קאמף מיט די אונטערדריקער און פײניגער. זײ אלײן זײנען אבער געבליבן דאס רוב מײלן־װײט פון דער שטרײט־אטמאספער• זײ האבן גערופן און געװעקט צום פראטעסט. אבער ניט מער? דערמיט האט זיך זײער ראל אין דעם פרטאנגעהויבן און געענדיגט. אשר שװארצמאן איז ניט נאר אלס פאעט. נאר אלס פאעט־מענש א זעלטענע אויסנאם- ניט נאר אין זײן שאפך נאר אין זײן לעבן גופא. דער ױנגער דיכ־ טעו/ דער ליריקער און נאטור־שילדערער״ דער־טיף־פילענדער און פײן דענקענדער מענש- האט זיך ניט געקאנט באפרידיגן מיט זײן ראל אלס דיכטער. ער האט פארשטאנען די הארמאטן־ שפראך ניט ערגער װי דעם נאטור־לשון. ער האט. װײזט אויס. געהאלטן פאר א צו גרויסן לוקסוס אבצוגעבן זיך אינגאנצן זײן דיכטך בשעת ארום קומען פאר פאגראמעך װאס מאכן א תל פון דעם מענשליכן לשון בכלל. װײל חױת קאנען זיך באגײן אהן געשריבענער ליריק ... פאר די טויטע און פאר־ גװאלטיגטע איז דאך ניטא װאס צו שרײבן. און פאר די לעבעדיגע װאס קוקן דאס צו און גײען פון זינען ניט אראפ - איז דאך ניט כדאי צו שרײבן... איז ער אװעק אין שלאכט־פעלד און האט גוטװיליג זײן לעבן געאפפערט . .* דער פאעט קלאגט זיך: ״איך האב געזעהן א בלויזע שװערד א גלאנץ די שארך א קלונג דער שפיץ ס׳האט װי א שניט געטאן מײן אויג א גיכער בליץ. איז אויף אלע געביטן פון דער קונסט זײנען תמיד געװען און זײנען דא צװײערלײ טוער: די אײנע געהן ניטקוקנדיג אויף אלע דערנער׳ װאס זײ טרעפן אן׳ אלץ פאראויס און שטרעבן• מיט מסירת נפש צו פארװירקליכן זײערע קינסטלערישע ציעלען׳ צו אנטפלעקן זײער קינסטלערישן ״איך״׳ - די אנדערע׳ װעלכע זײנען מעהר ״מאכערס״ װי קינסטלער׳ װילען זיך ניט ברעכן דעם קאפ׳ ניט חכמה׳נען זיך און זײ פאסן זיך אײנפאך צו צום געשמאק און צום טעגליכן פארלאנגען פון דעם המון• נאר בשעת אויף די אנדערע געביעטן פון דער קונסט׳ זײנען די און יענע פאראנען אין א געניגענדער צאל׳ די ערשטע אפשר ניט װעניגער װי די צװײטע׳ װײל דער דיכטער דער טעאטער פארפאלן?