Milgroym · 1923-01-01 · העפט 4 · p. Seite 46

קונסט און ליטעראטור כראניק עפענטליכט געװארן• אין דעם בוך האט מען בדעה אונז מיט זײ אלע צו באקענען דורך דעם אפדרוקן פון יעדן פראבע־זײטן׳ אילוםטראציעס׳ ארנאמענטן וכדומה• אויף אזא אופן װעלן מיר קאנען באקומען א אלגעמײן בילד פון דער אלטער העברעאישער טיפןןגראפישער קונסט• פ• סאררע׳ איסלאמישע בוך־אײנבונדען׳ פארלאג םקאראבעאוס׳ בער־ לין 1923• דאם איז דער ערשטער באנד פון א םעריע ״בוך־קונםט פונ׳ם מזרוד׳• ערשט גאר ניט לאנג האט מען אנגעהויבן אויפמערקזאם װערן אויף דער מיניאטור־ מאלערײ׳ װאם איז אויםגעװאקסן אין מעםאפאטאמיע׳ פערזיע׳ און אינדיע אין דער צײט פון דער איסלאם־הערשאפט• דערבײ האט מען אויף דעם איסלאמישן אײנבונד גאר קײן אכט געלעגט׳ אדער נאר אויבערפלעכליך באהאנדעלט• די דאזיגע פראכט־אויםגאבע ענטהאלט 36 טאװלען׳ װעלכע װײזן אונז די אײנבונדן פונ׳ם 9־טן יארהונדערט >ןן• בער באלעכאװער. זכרונות פון א פוילישן ײד פון די יארן 1805-1723 ארויםגעגעבן מיט ארײנפיר און דערקלערונגען פון דר• מ• װישניצער באם כלל־ פארלאג אין בערלין• אין דעם דאזיגן ביכל געפינען מיר װערטפולן מאטעריאל װעגן דער קלײדונג און צירונג פון די ײדישע פרויען׳ אויך װעגן דער הויכער אנטװיקלונג פון דער ײדישער גאלדשמידערײ אין לעמבערג אין יענע צײטן• אונטערן טיטעל ״באז׳אר״ ערשײנט א נײער פראנצע־ זישער קונםט־זשורנאל׳ ארויםגעגעבן פון טעאדןןר רײנאך און אנדערע• דער זשורנאל איז געװידמעט מוזעאום ־ פראגן׳ דענקמאלער־שוץ׳ פעדאגאגישע פראגן׳ א• א• װ• א נייע הגדה• די צײכנערין פראנציםקא בארוך הזןט זןנגעשריבן מיט דער האנט א הגדה של פסח• דאם איז זיכער דער ערשטער פאל׳ װען א רעליגיעזער ספר װערט געשריבן דורך א אשה• די אילוםטראציעם ה>)ט געגעבן יעקב שטײנהארדט• ד$ם אויםשטעלן דעם טעקםט׳ דאם כתב׳ דער האלצ־ שניט־םטיל פון די בילדער — אלעס איז אין גײםט פון טראדיציע אויםגעפירט• די שטימונג׳ מיט װעלכע עם עטעמען די אילוםטראציעם׳ איז א נײע• עס שטעקט אין איר א שװערער• ערנסט און װעט באם לעזער געװים ניט ארוים רופן יענע פרעהליכע זארגלאזיגקײט׳ װעלכע ער געדענקט פון דער קינדהײט אין די םדר־נעכט• םון אלע פרובן׳ װאם זײנען אין די לעצטע יארן געמאכט געװזןרן ארויםצוגעבן א שײנע הגדה׳ איז דאם אודאי דער גליקליכםטער• דאם װערק איז ערשינען בא פערדינאנד אםטערטאג אין בערלין• מענשעלאך און םצענעס פון רחל שליט־מארקום• דאם איז שלום־ עליכם איבערגעזעצט אין בילדער• זעלטן טרעפט עם׳ אז א קינםטלער ז>ןל זיך אזוי ארײנלעבן אין דעם װערק׳ װעלכעם ער נעמט אילוםטרירן׳ ובפרט בא הײנ־ טיגע צײטן׳ װען דער קינםטלער פילט זיך על פי רוב פעהיג נאר צו שטימונגם־ א־לוםטראציע• דא אבער רעדט צוץ אונז א שלום־עליכם׳שער הומזןר׳ װעלכער שטײגט אויף צײטנװײז צו א בײםנדער סאטירע• מ׳זעהט דא א זיכערע בא־ הערשונג פון די פיזיאנאמיען• ס׳איז א פרײד אנצוקוקן די םארשיידנארטיגע געזיכטער׳ געשטאלטן׳ האנדלונגען א• א• װ• נאך אלע יענע׳ משטײנםגעזןןגט׳ ״ײדן־קעפ״ פון אונזערע גראפיקער׳ װעלכע הןןבן כמעט אלע אײן פנים• ם׳איז נ$ר אנ׳עברה׳ װאם שלום עליכם׳ם ערצעהלונג ״מאטל פײםי דעם חזן׳ם ײנגל״׳ פון װעלכער ם׳איז גענומען דער טעקםט פונ׳ם בוך׳ איז ניט געגעבן געװזןרן אינ־ גאנצן• אצינד האבן מיר א בילדערבוך מיט אביסל צו לאנגע פירושים׳ ארוים־ גענומען פונ׳ם טעקםט׳ װעלכע כאטש זײ זײנען געשיקט אויםגעקליבן׳ קןןנען זײ דאך ניט ממלא זײן דעם ארט פון שלום־עליכם׳ן ןןלײן• דער כלל־פארלאג האט מיטגעהאלםן דער קינםטלעדין מיט׳ן פזןרמאט׳ אויםשטאטונג׳ קװאליטעט םונ׳ם פאפיר׳ און דעם דרוק פון אירע ליטאגראפיען ארויסברײנגען א שײן בוך• צום װערק הןןט געשריבן אן הקדמה בעל־מחשבות• קינדערשטימע׳ ס6ז1>1״€1 ס<1* ־סוסע. א זאמלונג פון דערצעהלונגען׳ געשריבן׳ געדרוקט און אילוםטרירט פון די שולקינדער אין דער ״מאדערנער שולע״ פון סטעלטאן׳ נױ־זשערםײ׳ נומער 4׳ םעפטעמבער 1922 (אין ענגלישער שפראך)• - די דאזיגע צײטשריפט איז א אינטערעסאנטער פרוב אויף׳ן געביט פון ערציהונג• אין א נאכװארט פונ׳ם לעהרער פויל םקאט װערט באשריבן׳ װי אזוי ס׳געהט צו דאס לערנען אין דער דאזיגער שולע• אײגנטליך לערנט מען דארט גאר ניט אין יענער שולע׳ אויב מיר זןןלן פארשטעהן דעם ענין לערנען׳ אזוי װי מיר זיינען צו דעם געװאוינט פון אונזער שולצײט• קײן גראמאטיקע װערט דארט איבערהויפט ניט געלערנט• די קינדער׳ פון פארשײדענער עלטער׳ — אלזא לחלוטן געגען אונזער געװעהנליכער גרופירונג אין די שולן׳ — ארבײטן אלע אינאײנעם אין א דרוקערײ׳ װעלכע איז ספעציעל פאר דעם אײנגעארדנעט• זײ לערנען זיך אויס שרײבן׳ - שוין אין עלטער פון ד יאר און אפילו נאך פריער געװעהנט מען זײ אויפצו־ שרײבן די איבערלעבונגען זײערע׳ אדער אפילו נאר װאס זײער פאנטאזיע קלערט צו׳ — זעצן און דרוקן• װער ם׳האט חשק׳ אילוסטרירט אויך זײנע מעשה׳לעך מיט האלצשניטן׳ װעלכע ער האט אלײן געמאכט• די פעהלער װערען ניט פאר־ בעםערט׳ םײדן דער תלמיד װענדט זיך אלײן צום לעהרער נאך א עצה• אײדער מ נעהמט זיך צונויפשטעלן א נומער׳ פארזאמלען זיך אלע קינדער און באראטן צװישן זיך װעגן פארמאט׳ דער פארב פונ׳ם פאפיר׳ די צ$ל פון די זײטען׳ װען זאל די נומער ערשײנען׳ װיפיל עקזעמפלארע און א• װ• יעדער פון די קינדער באקומט א קארעקטור פון זײן ארבעט׳ און אלײן פארריכט ער װי אזוי ער פאר־ שטעהט• דער לעהרער נעמט ערשט ארומרעדן דאס העפט׳ װען ם׳איז שוין ארוים פון דרוק און דאן װײזט ער אן אויך אויף די פעלער• אין דער צײטשריפט מערקט זיך אן אומגעװעהנליכער ענטוזיאזם םון די קינדער׳ װעלכע מאכן זי• אויב אפילו די בײטרעגע זײנען ניט העכער װי מ׳ק$ן ערװארטן פון קינדער אין אזא עלטער׳ דארף מען דאך באגריסן אזא מוטיגן דרך אין דער ערציהונג׳ װאו די קינדער געװעהנען זיך אפצוגעבן זיך מיט א באשעפטיגונג פון װעלכער זײ פארשטעהן דעם זין און דעם ציעל׳ אנשטאט זײ צו מאטערן מיט׳ן אויסלערנען גראמאטישע כללים׳ װעלכע זײ ערלערנען דא לחלוטין >)ן מיה• פון די נעמען פון די קינדערשע מחברים קאן מען זעהן׳ אז דאס זײנען צו־ מײסטן קינדער פון ײדישע עמיגראנטן• זײ הײסן: פרומקין׳ גאלדבלאט און אזוי װײטער• אין זשורנאל־אלײן װערט געזאגט׳ אז די שפראך פון די קינדער אין דער הײם איז נ י ט ענגליש־ שאגאלס נאטיצן פון זײן אײגענעם לעבן׳ ערשײנען בקרוב אין דײטשער שפראך בא פויל קאםירער אין בערלין• אין דעם זעלבן פארלאג ערשײנט אויך זײנע א בילדער־מאפע• מריבמ מארגאל־יין׳ מאיסעלאך פאר הלײנע קינדערד־^אך׳ אילוםטרירט פון י• ריבאק׳ פאלקםקאמיסאריאט פאר פאלקםאויפקלערונג 1922 געדרוקט) אין בערלין• דאס ביכל ענטהאלט א זאמלונג פון לעזע־שטאף פאר קינדער מיט גאנצזײטיגע שװארץ־װײסע אילוסטראציעס• צװישן די בכיװנ׳דיגע און אביםל אפילו איבערטריבן פרימיטיװע מאלעכצן פון מענשן׳ הײזער׳ טישן א• ד• גל• צײכנען זיך אוים די צײכנונגען פון א קאץ׳ א פויגל׳ א האן׳ װעלכע זײנען קונסטגעװערבליך םטיליזירט אזוי װי נאר גרויםע קאנען עם• חוץ דעם װירקט דאס קינדערביכל זעהר אנגענעהם• 11ג53601 ס&סו&זלס}! 136נ1ק3ז^סקץ7 711683111118 זאמלונג פון העברעאישע דרוקן פונ׳ם 15־טן יארהונדערט׳ ארײס־ געגעבן פון פראםעםאר דר• א• פ ר י י מ א ן׳ אין פארלאג פין מארקס עט ק>)מפ• בערלין• אין דעם דאזיגן גרויס־פארטראכטן בוך׳ װעלכער ערשײנט העפטן־װײז׳ װיל דער מחבר אונז װײזן פראבעם פון די ערשטע געדרוקטע םםרים אויף העברעאיש• אזעלכע םפרים געפינען זיך היינט בא א 120 און זײ זײנען צעװארפן איבער פאר־ שיידענע ביבליןןטעקן אין פארשיידענע לעגדער׳ און נאר צופ טײל זײנען זײ פאר־ 46