Milgroym · 1923-01-01 · העפט 4 · p. Seite 47

געװירקט אויך די ױבגע רוםישע קובםט• אין דער לעצטער צײט האט אויך דער עקםפרעסיאניזם זיך געפרובט צו געװינען דענעמארק פיר זיך. אזוי הןןט עמיל נןןלדע׳ אײנער פון די םירער פונ׳ם דייטשן עקסםרעסיןןניזם׳ װעלכער איז דורך דעם איבערגאנג פון צםון־שלעזװיג צו דענעמארק געװןןרן א דענישער בירגער׳ אויםגעשטעלט זײנע זןןכן אין דער גרענינגען־אויסשטעלונג• ווילהעלם וואנשער׳ס װערק אין דענישער שפרןןך װעגן ״איטזןליע און דעם גרויםן םטיל״ פארדינט גרויסע אויפמערקזאמקײס• עם איז דער ערשטער פרוב צו געבן א אלגעמײנעם בזןגריף פון דער גאנצער איטאליענישער קונסט׳ פאעזיע׳ מוזיק םאר דער צײט זײט די עטרוםקער ביז צום בארןןק• דער חיבור הויבט ןןן מיט האראץ און װירגיל און מיט די גרויםע ארכיטעקטורען פונ׳ם פאנטעןןן און קןןלאסעאום און פיהרט איבער דער קירכליכער פאעזיע פונ׳ם מיטלאלטער ביז צו דער הומאגיסטישער רענעםאנם פונ׳ם 14־טן יארהונדערט און םון דאן איבער דאנטע׳ דזיאט$ און די קלאםיש־אינםפירירטע קירכן־געבײדן און װײטער ביז צי דער הויך־רענעםאנם און דעם באראק פון אריןןםט׳ טאםא׳ פאלעםטרינא׳ בערניני׳ בןןרןןמיני. אומעטום באמיהט זיך דער מחבר צו דערװײזן׳ אז דער רוימיש־ איטאליענישער כאראקטער פון דער קונםט הןןט זיך אנטפלעקט אין די פאר־ שײדענע צײטן פאראלעל דורך םטיליסטיש פארבונדעגע אויםדרוקםפארמען• דערבײ געפינט ער ארוים צװײ טיפישע סטיל־ארטן: דער ריטמיש־צוזאמענהענגענדער (דראמאטיש־באראקער) און דער שארפער (אנזעהליכער)׳ און ער זעהט זײ אין אלע קונםט־שאפונגען׳ אין דער רעטאריק פון ליװיוס פונקט אזוי װי אין די פרעםקן פון ראפאעלן• די געגנזײטיגע דורכדרינגונג פון אט די בײדע סטיל־ארטן מאכן עם אוים דעם ״גרויסן סטיל״. דאס איז די אײגנארט פונ׳ם איטאליענישן כא־ ראקטער׳ װעלכן װאנשער באצײכענט מיט׳ן װןןרט ״ערנםט״׳ דער גרויםער צו־ זאמענשפיל פון קרעפטן און היפוכים• באמערקענםװערט איז׳ װי אזוי אונזער מחבר קריטיקירט טיציאן׳ען און מיקעל־אנדשעלןן• דעם ערשטן װײזט ער בכלל אן א זעהר באשײדענעם ארט; דעם צװייטן װארפט ער אוים׳ אז ער הןןט ניט פארשטאנען צו פאראײניגן די פלאםטיק מיט דער ארכיטעקטור• אונזער מחבר האט׳ װי עם זעהט אויס׳ גענאשט פון װעלפלין׳ ריגעל און אנדערע׳ נןןר ער איז שוין אװעק צו װײט• דאם עפןןכע ־ מאכענדע בוך סונ׳ם קאפענהאגער ביבליאטעקאר דיעטלעף ניעלםען׳ ״דער דרײאײניגער גןןנװ׳ פארדינט אויפמערקזאמקייט ניט נןןר פון רעליגיןןנםגעשיכטליכן שטאנדפונקט׳ נןןר אויך פון קונסט־ארכעאלאגישן• געשטיצט אויף םעמיטישע דענקמאלער פון פאר קריסטום צײט׳ און באזונדער אויף די אין לעצטער צײט געפונענע אראבישע אויפשריפטן׳ װײזט דער מחבר אוים׳ אז די דרײאײניגע גאט־פארשטעלונג׳ װעלכע איז געװארן די הערשענדע אין קריםטענ־ טום׳ שטאמט פון םעמיטישע קולטן• זעהר אינטערעםאנט זײנען אויך זײנע בא־ מערקונגען װעגן דער פארשמעלצונג פונ׳ם מיםטישן גאט מיט דער אידעע םון דער ײדישער נבואה• לויט דער מײנונג פונ׳ם מחבר איז יעזוס קריסט געװען פונקט אזוי א מאנאטעאיםט װי אלע ײדן׳ ער האט זיך גאר ניט אויםגעגעבן אלם גןןטם־זוהן׳ נאר םשוט אלם א מענשן־קינד און איז ניט געטויט געװארן פון די ײדן ציליב זײן אמונה׳ נאר דורך די רוימער זןלם רעװאלוציאנער׳ װײל ער האט פרעטענדירט אויף דער ײדישער מלוכה־קרוין• ער םארגלײכט די םפורים פון יעזום׳עם מפתים מיט די םפורים װ$ס ײדן דערצעהלן װעגן זײערע אלטע צדיקים און געפינט אין זײ א מערקװירדיגע עהנליכקײט• קונםטגאלעריע םון ווייטשעפל. אין לןןגדןןנער פערטל װײמשעפל ואו עם װאוינען צומײםט ארבײטער און ײדישע עמיגראנטן׳ עקזיםטירט שוין זײט א יןןר 40 א קונםטגזןלעריע׳ װעלכע האט זיך געשטעלט ד$ס ציעל׳ ארײנ־ צוברײנגען די קונסט אין די ברײטע מןןסן• אצינד געפינט זיך די אנשםאלט אין $ געדריקטער םינזןנציעלער לאגע אין װענדט זיך צום כלל בעמענדיג שטיצע• ערשט נאר װאם איז דןןרט פזןרגעקומען א אויסשטעלונג פון מאדערנער ענגלישער קונםט• פון די ײדישע קינםטלער׳ װןןס האבן זיך באטײליגט אין דער אויםשטעלונג׳ װײזן מיר ןןן אויף פרןןם• רןןטענשטײן׳ א. א• װןןלמארק׳ דוד בןןמבערג׳ לוםיען פיםארןן (דער זון פון דעם באקאנטן אימפרעםיאניםט קאמיל פיםארןן) און יעקב קראמער• מאקס ליבערמאנךס װערק װערן איצט אויםגעשטעלט אין מינכען• א װעלט־אויסשטעלונג. די שטןןט פילאדעלפיע גרײט צו אויף׳ן יאר 1936 8 װעלט־קונםט־אויםשטעלוגג װעלכע װעט װײזן די באריהמטעסמע קונסמ װערק םון אלע מוזעען אין דער װעלט• ייזײשער טאנץ• בשעת װען אויף׳ן געביט פון כאראקטער ־ טאנץ זיינען םאראן רוםישע׳ פוילישע׳ גרוזיגישע׳ אונגארישע און נאך אנדערע טענץ׳ װײםט די כארעןןגרזןפיע גארניט װעגן יידישן נאציאנאלן טאנץ• דער באלעט׳ װעלכער אילוםטרירט די אייגנשאפטן פון פארשײדענע נאציעס דורך דעם װאם ער פירט אויף זײערע נאציאנאלע טענץ - דעם טשארדאש׳ די לעזגינקע׳ די מאזורקע׳ דעם טרעפאק און דעםגלײכן׳ — װייםט ניט װאס צו װײזן פון דער ײדישער כאראקטעריםטישער טאנץ־פיגור• ה• אגדתי האט עם אויף זיך גענומען צו מאכן דעם ײדישן טאנץ ביהנען ־ פעהיג׳ אים אויפהויבן צו דער מדרגה םון קונםט• ער האט אױסגעלערנט די חסידישע טענץ אין דרום־רוסלאנד׳ די תימנישע טענץ אין פאלעסטינא און האט אויך געפרובט אליין שאפן טענץ אויף׳ן יסוד פונם יידישן לעבן• אט׳ למשל׳ פון די ריטמישע באװעגונגען פון לאנד־ אדער שאסײ־ארבעטער אין ארץ־ישראל (חלוצים) בא זײער ארבעט• אויף זײט 27 אןן 28 זײנען פארגעשטעלט ה׳ אגדתי׳ם צװיי טאנץ־נומערן׳ איינעם א חםידישן׳ דעם אנדערן א תימנישן טאנץ׳ אזוי ווי ער האט זיי אויםגעפירט הײנטיגען װינטער אין בערלין• די קאםטױמען׳ װעלכע זײנען געמאכט לויט דעם ענטװאורף סון ה׳ ב• אהראנ־ םאן׳ האבן םיל געהאלםן צום איינדרוק׳ װאם דער טענצער האט געמאכט• ריין דינאמ״ש׳ אבער - װעלכעס איז דאך דער עיקר - האט דער טאנץ געװירקט אביםל אײנטעניג• די ריטמען זיינען געװען צו לאנגזאם׳ פדי צו קענען זיך פארשמעלצן אין א כאראקטעריסטישן באװעגונגס־בילד• דער װעג צו אנטװיק־ לען דעם יידישן טאנץ ליגט אלזא אויפן געביט פון דער טעכניק׳ װעלכע מ׳דארף ערשט׳גובר זיין• דעם פרוב דארף מען אבער יעדנפאלס באגריםן• ר• וו• זײ קונסט אין סקאנדינאװיען. — צוליב דער װעלט מלחמה איז קןןפענה&גן געװזןרן א מיטלפונקט פונ׳ם מאדערנען קונסט־לעבן. פאר׳ן קריג הזןט זיך שוין דער םרןןנצויזישער אימפרעםיזןניזם דורכגעשלןןגן א װעג קײן דענעמארק איבער נזןרװעגען• אינם לעצטן יזןר פאר דעם קריג הזןט דןןרט ה• ב• 47