Milgroym · 1922-01-01 · העפט 2 · p. Seite 33

דיכטערס קוק״ א װיכטיגער כאראקטערשטריך בא ײדן. אץ יעדן אײנעם לאזט זיך פילן דער םודותדיגער גורל״ װאם איז באשערט דעם ײדישן שטאם״ אלצאײנס״ צי זײנען דאם ײדן/ װאס לײדן פון זײער ײדישקײט״ אדער ײדן״ װאס זײנען שטאלץ דערמיט. יענע ײדן װאס באטײליגן זיך אין דער קולטור פון זײער לאנד״ װאם פילן זיך הײמיש דארט״ װאו זײ לעבן און טוען״ אין װאס זײ מוזן צוזעהן״ וױ גראד דערפאר זײנען זײ פאראכט און פארשריגן, - יענע ײדן פילן זיך פאר־ לארן״ אנגעװארן די זיכערקײט אין זײער לעבן״ אין זײער װעדט״ אין זײער אײגנס״ און באם בעסטן װיסן און װעלן קאנען זײ נישט האלטן פאר קײן אויסװעג״ נישט דאם״ װאס צױניםטן״ נישט דאם״ װאס אנטיסעמיטן ראטן זײ. פאר דעם הײנט זעהט שניצלער נישט קײן װעג פאר אלע גלײך. יעדער מוז זיך זוכן דעם װעג צו פרײ אויף זײן שטײגער. אבער אפשר איז דאס גראד דאם אמתע *שניצלערישע״ אינם דיכטער• א גריבלער״ נישט קײן גלײכגילטיגער״ נישט קײן לײכטזיניגער״ אבער א מאן״ װאם אים שרעקט דער לעצטער סך־הכל״ דאס פארגעפיל״ װאם איז איצט געװארן אפאקט: דער אונטערגאנג פון דער װינער געזעלשאפט אוץ דער קריזיס פון דעם אסי־ מילירטן ײדנטום. פון זײן דאקטערש געװיסן װעגן״ קײן קאטוילישן גלח צו׳• א פרױ אויפן טויטבעט״ װאס האט קײן באגריף ניט געהאט״ װי שלעכט ם׳האלט מיט איר• פאליטישע אינטריגאנעם נוצן בערנהארדים יידישקײט פאר אגיטאטארישע צװעקן צו פירן א קאמף קעגן דער װיסנשאפט און דער קירך״ נישט פארגעםן דערבײ אײגענע אינטערעסן אויך. שניצלער אנטפלעקט דא מיט גרויסער מײםטערשאפט די איצטיגע יידישע לאגע, די נישטיגקײט פון אנטיסעמיטן און די כאראקטערשװאכקײט פון די גלײכגילטיגע• אין דעם ראמאן ״דער װעג צו פרײ״ מאלט ער פארשידענע טיפן פון מזרח־אײראפעאישן ײדנטום״ אלטע און ױנגע״ ליבעראלן״ סאציאליסטן״ צױיניסטן ן ײדן װאס זײ זעהן נישט קײן שום תהום צװישן זיך און דער נישטײדישער װעלט ז און ײדן, װאס גלויבן נישט״ מ׳זאל זיך קאנען פאר־ שטענדיגן ז ײדן״ װאס שעמען זיך מיט זײער יידישקײט״ און שטאלצע ײדן״ וזאס האבן מורא מ׳זאל גישט מײנען״ אז זײ שעמען זיך. א באראן א קריסט״ װאס זוכט צו פארקערן מיט זײ פשוט װי מיט גלייכע״ זעהען זײ אוים אין די אויגן װי מענשן״ װאם שטענדיג שטעלן זײ זיך אײן פאר עפים״ אפילו װען ס׳איז גאר נישטא די נויט צו זײן אויף דער װאך. דעם ײדן פעלט די נאטירליכקײט״ די פשטות ז דאס איז״ לויט דעם ד־״ר הוגא ביבער דער טױטער ג&ג־ריעד אין פיאקר״ װאס האט אים געפירט צו די סאפיענזאלן״ האט אים װידער אנאג געטאן דאס הארץ♦ ער האט זיך דער־ מאנט אין דער נאכט״ װען ער האט געזעהן פון װילהעלמינעס פענסטער בא די שטאטפארקשטאכעטן א טונקעלע געשטאלט װאנדלען אױף און אפ. ער האט זיך דערמאנט דעם פרי־ מארגן״ װען ער האט נאך אין בעט געפונען אין בלאט די נאכריכט פון גאבריעלס זעלבסטמארדז די שעה״ װען װיל־ העלמינע האט אים געגעבן צו לײענען יענעם בריף״ װאו ער געזעגנט זיך אויף אײביג״ אהן אײן װארט איר פירצוהאלטן״ דעם בריף״ װאס האט אים אזוי שטארק געטראפן• אויף די ברייטע איינגאנסטרעפ און אפילו אין זאל מיט דער רעשיגער מוזיק איז אים נישט גרינגער געװארן אויפן הארצן ז ערשט אירענעם געשטאלט האט זײן שטימונג געענדערט• אירענען האט ער געקענט שוין עטליכע יאר״ נישט געהאט פאר איר קײן באזונדער אינטערעס• ס׳איז פאר אים״ װי פאר אלע אנדערע באקאנטע אין הויז״ קײן סוד נישט געװען״ אז זי ציט צו גאבריעלן. א פאר טאג פאר װײגאכטן איז ער צו גאסט געװען בא אירע עלטערן אין הויז״ און זי-האט זײ געזונגען מיט איר אנגענעמער טונקעלער שטים אפאר לידער. זי האט אים פארבײגעשװעבט אין טאנץ״ אין די ארעמס בא אײנעם״ װאם ער האט אים נישט געקענט״ האט קוים אנויג געטאן מיטן קאפ״ אשמײכל געטאן. פערדינאנד נײמאן האט זיך פאדבויגט טיפער״ אײדער ער איז דאס געװאוינט געװען. זי איז אויך דא״ - האט ער זיך אטראכט געטאן פארװאונדערט״ און האט זיך מיט אמאל דערפילט פרײער״ אײדער ביז איצט• אויב אירענע האט געקאנט בא זיך פועלן פיר װאכן נאך גא־ בריעלס טויט צו שװעבן אין א העלליכטיגן זאל אין א װײס קלײד מיט דעם ערשטן אומבאקאנטן הער״ איז דארף ער זיך אויך נישט ערגערן״ װאס ער איז געקומען אהער״ אין אן ארט פון קװעלנדיגער פרײד. נאך פיר װאכן שטילער צוריק־ געצויגנקײט האט ער הײנט אװנט דאס ערשטע מאל דערפילט״ אז ס׳ציט אים צו מענשן. זײנע עלטערן״ װאם האבן נישט געקאנט באנעמען״ װי דער זון איז אזוי טיף געטראפן פון װעגץ דעם טויט פון א צופעליגן באקאנטן״ זײנען געװען פדײדיג איבערראשט״ װען ער האט זיך באװיזן צום אװנטעסן אין פראק און האט געזאגט״ ער װיל גײן אויפן ױריסטנבאל• ער איז באלד אװעק אויך מיט אן אנגענעם געפיל״ אז ער האט אהן איבריגער מי פארשאפט אביסל פרײד די גוטע אלטע לײט•