Undzer Worṭ
- Journal
- Undzer Worṭ
- Volume
- 2 (1947)
- Issue
- 12/50 (21.3.1947)
- Date
- 1947-03-21
- Page
- Seite 9 (sequence 9)
- Language
- Yiddish, English
- Belongs to
- journal issue
- OCR quality
- 65% known words query
- IRI
…/7242850-7243267-9100147--360-9100133- Visual Library
- page viewer of the UB Frankfurt
OCR text
FRAJTIK, 21. MERC 1947 אונדזער ווארט ZAJT ח Paradoksn Wer es szrajbt a populern attikl ojf a wisnszaftlechev teme, muz fri/er durdifim a gewisn min ״kamf" mit zieh alejn. A kamf leecech funm min ״zajn oder niszt zajn". Forsztelndik zieh, nemlech, az di lejner zajnen menczn, mer oder wejniker genugnd cugegrejte cü der gegebener teme, hot der szrajber dem ajndruk, az di ojfklerung funm injen iz far zej fulsztendik farsztendlech. Er hojbt on cwejflen in der cilbarkajt fun zajne ojsfirungen un denkt, az ״dos alc“ iz niszt nojtik un iberik. Ojb er wet ober a tracht ton, az di lejner zajnen efszer hundert-procentike laiker legäbe der gegebener teme, hojbt er wider on cwejflen, cu hot bichlal a zin dos un jene populer ojfcuklern. Di antgiltike maskone, alzo, welche es rukt unter der ״jejeer höre“ (welcher feit lajder kejnmol niszt) iz azeleher: Azoj, oder andersz, iz niszt wert cu szrajbn ״populer“. Ober in a menszn drimlt, achuc dem gajst fun sofek ojeh abisele ambieje un optimizm un in rezultat hojbt zieh on aza rezumirung: Laiker wein zieh mit fargenign derwisn wegn dem, wos zej hobn biz ject noch niszt gewust, ojb men wet nor zelbstfarsztendlech cu zej antszprechnd eugejn un di, wos wein zieh bakenen mit der gegebener teme, wein mit cufridnhajt festszteln, az zej ere jedijes wegn di dozike, oder andere injonim, zajnen richtike. Di folgende alzo un antgiltike maskone: Azoj, cu andersz, lojnt zieh durchcuszmuesn abisl mit menszn ojf a wisnszaftlecher teme. Es kumt ober ojfn gedank dl frage: Wi ken der zelber fakt firn cu ewej farszejdene maskones. Ejn mol ducht zieh, az ״jo“ un bald ducht zieh, az ״nejn“. Bejde maskones zejen ojs cu zajn logisz gezunt . . . un dos take iz dos paradoksale. Sof kol sof iz doch funm dozikn ״zajn oder niszt zajn“ gojwer der ״zajn“ un der populerer artikl wert endlech gebojrn . . . Dos mol ojf der teme fun . . . ״Paradoksn“. Es iz wider kimat niszt kajn szum najes, wajl szojn in altertum iz gewen bakant aza bajszpil: A gewiser jugntlecher, wos hot gewolt wem a jurist (in jener cajt zajnen noch niszt gewen kajn uniwersitetn), iz gekumen lernen cu an altn adwokat. Zej szteln fest di badingungen, di hojch fun der balojnung un machn aza opmach: Nochn farendikn di ler-cajt darf der sziler durchflrn dem ersztn proces in gericht. Ojb er wet dem dozikn proces gewinen, wet es zajn a genugnder bawajz, az der lerer hot derfilt zajn flicht un er darf tejkef bakumen di basztimte sume geld. Ojb ober der sziler wet dem ersztn proces farszpiln, kumt niszt dem lerer kajn szum balojnung. Der opmach iz geszlosn, di 1ere hojbt zieh on un ... es kumt der tog wen der adwokat derklert, az di lercajt iz farendikt, farlangendik glajchcajtik funm najgebakenem adwokat, er zol ibernemen epes an injen, kedej durchcufirn dem ersztn proces, wos wolt gedarft zajn der jesod cu bacoln di balojnung far der lere. Derwajl macht zieh der ״naj-gebakener" adwokat kilo-jode un tajnet, az fun kajn szum opmach, fun kajn szum ,ersztn proces un bichlal fun kajn szum balojnung, wejst er niszt un ojb der profesor hot cu im epes tajnes, iz er — der sziler — grejt in dem'injen mit im zieh cu procesirn.i Doch rat er niszt zajn majster mit im zieh? cu procesim, wajl . . . ״oder ich wel gewinen dem proces, oder farszpiln. Ojb ich wel gewinen, iz hobndik a gerichts-urtejl, a ginstikn far zieh, wel ich niszt zajn farflichtet dir cu bacoln, ojb ich wel wider farszpiln dem proces, iz ojfn smach fun dem ewiszn undz geszlosenem opmach — wet es zajn der erszter farszpilter proces un ich bin wider poter fun coln. Azoj cu andersz, kajn geld westu niszt bakumen. Mit azelche werter hot der sziler ibercajgt zajn majster di cil-lozikajt funm proces. Der lerer iz ober gewen an alter adwokat un hot gezogt: ״Du host recht, az der proces iz niszt nojtik, ober nor derfar, wajl azoj cu azoj westu far der lere mir jo muzn bacoln, un nemlech: Es wet forkumen a proces in undzer injen, oder du west im gewinen, oder ich. West du gewinen — hejst es, az es iz dajn erszter gewunener proces un dan west du muzn bacoln ojfn smach fun undzer opmach. Wel ich wider gewinen, wet es hejsn, az dos gericht hot mich onerkent far gerecht un hobndik a gerichts urtejl, west Du zajn geewungen cu bacoln. Azoj cu andersz, wel ich majn gelt bakumen. Derfar hot niszt kajn zin cu firn dem proces. Bej de kombinim alzo ojfn ״nichtern farsztand“ un kumen cu punkt farkerte maskones! . . . paradoks. Ober der lezer fartrachtndik zieh a moment, wet lajcht geflnen di lejzung funm paradoks... Un ject lomir machn a gresern szprung un a moment koncentrirn undzer gedank ojf matematisze paradoksn. Lomir zieh eukukn cu ewej niszt glajehe opsznitn: < 1 11 -I-1 I-Ib Lomir zieh ojeh szteln di frage: welcher opsznit anthalt mer punktn, der greserer ödet־ der klenerer (an opsznit in der geometrie wert betracht als a gewiss zamlung fun punktn). Kimat ojtomatisz kumt ojfn gedank der entfer, zelbstfarsztendlech, az der greserer. Un derwajl lomir awekszteln di dozike opsznitn ojf aza ojfn: b I-1 81-1 Lomir farejnikn zejere ekn durch a kreje. Un ict . . . (a moment ojfmerkzamkajt!) Cu jedn punkt ojfn ojbersztn opsznit wein mir kenen geflnen ״a por“ in untersztn opsznit, ojf aza ojfn, az dem dozikn punkt ojfn ojbersztn opsznit, farejnikn mir mit an opsznit mitn punkt 0 un Literariszer un farwajlungs-ownt in Föhrenwald. A dank der iniejatiw fun ortikn kulturamt iz in Föhrenwald, in lokal fun sportklub ״Makabi“, ajngeordnt geworn a farwajlungs-ownt mit a rajehn literariszn un kultur-program. Acht azejger ownt marszirn arajn in zal unter di klangen fun muzik di jüngste gimnastik-druzine un der kultur-lejter eh׳ Kaliszer derefnt dem ownt. In zajn rede wajzt der redner on undzer chojw ojfcubojen di, durch di merder famichtete, Jidisze kultur in di mizrech-lender. Der h' Lachman sztelt zieh op in zajn rede ojf der antwiklung fun sport un kultur bajm altn grichiszn folk, ojsmifndik ״in a gezuntn kerper a gezunter gajst“, er analizirt di geszichte fun ״Olympie“ mitn ewek cu derwekn baj di onweznde di bagajsterung cu dem sport. Noch dem oflcieln tejl hojbt zieh on di impreze. Cwej 10-jerike ״box-kemfer“ farmestn zieh, zejer kamf szaft dem ajndruk fun akszones un farbinkajt. Es wem noch durchgeflrt ejnike box-farmestungen fun farszejdene wogn, wos di onweznde h<Jbn baglejt mit grojs ojfmerkzamkajt. Der ch’ Lachman recitirt ״Boncie szwajg“ mit grojs derfolg. H’ Arum redt wegn Pereces werk un szafungen, durchfirndik an analogie ewiszn Pereö un Puszkin. Der cwejter tejl fun ownt wert ojsgefllt mit farwajlung. Noch a jidiszer korbn ojf der dajezer erd. Wider iz forgekumen a szreklecher mord iber a Föhrenwalder Jid mitn nomen Josef Brecki, a gebojrener in Wilne in jor 1915. Wi es iz gelungen festcuszteln, iz der mord forgekumen baj folgnde umsztendn: Dem 5. 3. 47 iz Josef Brecki arojsgeforn fun lager-Föhrenwald kajn München, wu er hot zieh gezolt trefn mit a bakantn Dajcz a gewisn Schreel. Fun opgeredtn ort, hot im der ״bakanter“ geflrt ojf Hesstr. 43 wu in tojer hot szojn ojf zej gewart der cwejter merder mitn nomen Grehlerd, wos hot im derlangt mit a sztejn in kop. Wen der bafalener Brecki hot zieh ongehojbn wem, hobn im bejde farworfn a sztrik ojfn haldz un im ojf a brutaln ojfn dersztikt. Nochn durchflrn dem mord, hobn zej im barojbt cunemendik: a goldenem zejger, a brilantn-ringl un a gresere sume gelt. Szpefarlengern im, biz mir bakumen a punkt ojfn untersztn opsznit! un wos wajzt zieh arojs? Der ojberszter opsznit anthalt in zieh genoj azoj fil punktn wi der unterszter! Ahle a balibik ״grojser“ opsznit (lemoszl 100 km) un balibik ״klejner“ (lemoszl 1 mm) anthaltn genoj di zelbe col punktn. Es klingt paradoksal, ober es iz a fulsztendiker emes. Le sof ojf a ״deser“, aza paradoks: Lomir zieh forszteln a sume 1 -{- 2 + 3+ 4 + 5 -j- 6 7 ־1־ + u. a. w. Dos ״u. a. w.“ hot do a zejer wichtike badajtung, wajl es gejt in dem, az jede col folgt a cwejte, wos iz ojf an ejns mer un az dos . . . iz umendlech. Ject wein mir fardoplen jede col in der doziker sume, ich chazer iber ״fardoplen!“ Es iz klor, az di naje sume 2+4+6+8+10+ u. a. w. darf niszt zajn ״klener“ in farglajeh mit der frijerdiker. Un derwajl ... di erszte sume hot anthaltn euglajeh grode coln (2, 4, 6, 8, . . .) wi ojeh ume (1, 3, 5, 7, 9, . .) un di ״doplte“ sume anthalt blojz grode. Wunderlech . . . mir fardoplen ״epes“ un dos ״epes“ hot zieh undz wi ojf cu lehaches farklenert. A szreklecher PARADOKS... specjel far spekulantn. nugü! ter hobn zej dem tojtn-kerper arajngeworfn in a keler funm zelbn hojz. In rezultat fun energisze zuchungen, zajnen di ojshrer funm mord farhaltn geworn. Zej hobn zieh arojsgewizn als baamte fun dem zuch-dinst bajm RojtnKrajc. Difarhaltene hobn zieh mojde gewen ln bagejn dem mord. DI lewaje funm dermordetn,' in welcher es hobn zieh a chuc der jidiszer bafelkerung fun Föhrenwald ojeh batejlikt forsztejer fun Münchener R. K., sztot-komitet prese u. a. — iz farwandlt geworn in a mechtiker jidiszer demonstraeje kegn dem wajterdikn fargisn funm jidiszn blut. Dem 13-tn h. m. hot zieh di Rewizjons- Komisje bajm R. K. in Bamberg cunojfgeklibn cu ir konstituirnder zicung. Noch a kurcer ajnlajtungs-rede fun forz. fun Reg. Kom. Dr. Kodak, welcher sztrajeht unter di badajtung un di ojfgabn fun der Rew. Kom. wert eugetrotn cu der konstituirung. Es wert ongenumen der forszlag fun ch’ Geier konstituirn di Komisje ojfn folgndn ojn: Szpric — prezes; Goldhagen — sekretar un Koch als sztendiker bajzicnder mitglid un der Regionaler Rewizjons-Komisje in Bamberg. Dem ch' Geier wert basztimt zajn arbets-periferie ln Bayreuth un dem ch’ Funkelsztejn in Hof (zejere sztendike wojn-erter) wu zej wein rewidirn di arbet fun di arumike komitetn. Der naj-ojsgewejlter forziender ch’ Szpric cejchnt on di richtlinjes ffan der arbet, es wert baszlosn tejkef cucutretn cu rewidirn di arbet fun ale komitetn in rajon. Di komisje hot ojsgearbet direktiwn, wos wem in form fun cirkularn arojsgeszikt cu ale orts-komitetn. Es wem ongenumen szrit ibercunemen farn rajon a gresern kwantum produktn fun München. Purim in Föhrenwald. Ojf purim iz in Föhrenwald, in teater-za. fun ״Bamidbar“ ajngeordnt geworn a grandjezer, bloj-wajser purim bal, organizirt durch der ortiker KKL-komisje, wos hot mit dem rajehn program un grojsn derfolg cufridngesztelt ale onweznde. Fun szejnem. bloj-wajs dekorirtn zal szrajen arop farszejdene, di KKL-arbet propagirnde, 10- Zungen. Pinktlech 5 a zejger derefnt dem ownt ch’ G. Lachman. In nomen fun Sochnut un KKL ruft der redner cu banajen di akejes farn ojslejzn undzer hejlike erd un cu farbrejtern un far gresern dem nacjonaln f״nd. Er dankt dos publikum farn colra!CAu vazuch. Es wert ojfgefirt a rajeher kinstleriszer program. Es tret ojf der kinder strunenorkester, organizirt fun der ״Tarbut“-szule in Föhrenwald unter der lejtung fun h’ Hoch. Di kinder szpiln hareik, firn ojs herlech etleche gezang-numern, wos wem ojfgenumen fun di cuszojer mit grojs bagajsterung. Di naj-geszafene amatorn-trupe ״Negew“ Art ojs mit grojs derfolg di scenke ״A chasene baj Jidn“, ongeszribn fun ch’ Postolski. Der ownt, als gances szaft dem ajndruk fun a zorgfeltik cugegrejtn un di organizatorn fardinen zieh onerkenung. Der ojlem farwajlt zieh in a hejmiszer atmosfere biz szpet in der nacht. Es iz kedaj cu bamerkn di aktiwe batejlikung fun der WICO-organizacje in der KKL-akcje. Zuntik dem 9. merc hot der ch’ Kaliszer, delegat ojfn 2-tn Kongres fun der Sz. H. opgegebn farn eolrajeh farzamltn ojlem an ojsfirlechn baricht fun Kongres. In a gemitlech-chaweriszn ton git er iber a genojem baricht iber di kongres-farhandlun- ׳ gen, ibergejendik lojt der Ordnung fun punkt cu punkt. Er dermont di grojse umpinktlechkajtn, micad dem JOINT, wos zajnen farefntlecht geworn fun der Centraler Rewizjons-Komisje un wemens ejnclhajtn es hobn, farsztejt zieh, dokajnplac'niszt... Der redner sztelt zieh brejter op ojfn arojstrit fun Dr. Cwi Kantor, wos hot zieh arojsgezogt kegn produktiwizacje, wi ojeh ojf der szarfer replike ewiszn di rewizonistn un M. Smolar (Hasz. Hac.). Er wajzt on ojfn fakt, az der politiszer ajnflus fun der Hasz-Hacair partej iz gewen fll greser wi ir oflcjele fartreterszaft, wi ojeh in ir proporc cu der algemejner col delegatn. Er batont di onerkenung fun A. Reter dem ch’ Mordchaj (Hasz. Hac.)' far der guter politiszer orientaeje un fejikn flm fun der partej. Di Rewizjons-Komisje wet awade wi geherik opszacn di badajtung fun ir tetikajt un wet achrajes-ful ojsfirn Ire ojfgabn. (R) Meldung fun gezunthajts-amt wegn sanitär ojsbildung far frojen. Der gezunthajts amt in München in cuzamenarbet mit der UNRRA plant ajncurichtn farszejdene kursn mitn ewek ojscubildn jidisze mejdlech als hilfs un hejlungsszwester. Kandidatkes kenen zieh meldn szriftlech oder perzenlech cum gezunthajts-amt Bamberg bajlejgndik a lebns-baszrajbung mit folgende ongabn: Adres, wi un wen gebojrn, fraj oder farhejrat, bildung, szprach-kentniszn un cu un wi lang zej hobn szojn in dozikn fach gearbet. Ojb es geflnen zieh diplomirte kranknszwester, wos wiln tetik zajn als instruktorins, zoln zej zieh meldn un ongebn, wu zej hobn zieh ojsgebildet un wi lang zej hobn gearbet in dozikn fach. Fartinteresirte zoln zieh wi amsznelstn meldn bajm Gezunthajts-amt fun Regional-Komitet. j!Sonufi-fialender farn 24. merc fun (fiaion Xomitet Sranßen Münchberg: Perec Erlich Bamberg: Dr. Kodak Menachem Windsheim: Dowid Dines Hof: Chaim Krut Eichstätt: B. Tenenbojm Ansbach: I. Eichler Strüth: Waldner L. Bayreuth: B. Ornstein Schwabach: Weksberg Marktredwitz: Lewin Selb-Rehau: H. Szpchter Pegnitz-Pottenstein: Hornung Kulmbach: Klein Fürth: Ch. Frosz Fun jidiszn lebn in Föhrenwald (Fun undzer korespondent K. Przeworski.) Fun sekretarjat fun Rajon-Komitet Der folgnder regulamin wert ajngesztelt cu regulirn di arbet fun Regional Komitet un di im unterlignde komitetn un gemejndes: 1. Jeder dokument (briw, cirkular, szriftn u.a.w.) muz ojsern optejlungs-lejter untergeszribn wem fun forzicer, oder zajn fartreter un fun gen. sekre tar. 2. Jede arajngeszikte, oder arojsgeszikte szrift, muz registrirt wem in sekretayiat. 3. Di oflcjele szprach iz jidisz un hebreisz. 4. Onnemen, oder bazajtikn baamte, ongesztelte, oder arbeter ken men nor nochn baszlus fun prezidium. 5. Di arbets-cajt in ale optejlungen wert wi folgnd festgesztelt: In wochn-teg fun 9—12 un fun 13—17 a zejger; frajtik fun 9—12, un 13—16 a zejger. 6. Szabosim un jomim-tojwim zajnen oflcjele ru-teg. 7. Materjaln fun di magazinen kenen nor arojsgegebn wem mit der unterszrift fun prezidjum un wirtszafts-lejter baj der geheriker basztetikung fun ojfnemer. 8. Jede optejlung git iber szpetstns bizn 4-tn jedn monat a tetikajts-baricht dem prezidium funm fargangenem monat. 9. Jeder optejlungs-lejter iz farantwortlecht wem di wechntleche oder cajtoptejlung ibergegebn. 10. Ale farordnungen un baszlusn muzn farefntlecht wem ojf der bakantmachungs-towl, ojf an onzeewdikn ort. 11. Ojf dem dozikn towl muzn farefntleceht wem di wechntleche oder cajtwajtlike lebnsmitl-cutejlungen. 12. Bajm ibernemen ongekumene schojres in di magazinen, muz zajn onweznd a mitglid un d^r Rewizjons-komisje. 13. Jeder urlojb, ober cajwajlike bafrajung fun der arbet, muz ojsern optejlungs-lejter ojeh basztetikt wem fun prezidjum. Konstituirnde zicung fun der Regionaler Rewizjons-Komisje in Bamberg! > /