Mannheim
Compact Memory

Undzer Worṭ · 1947-03-21 · 12/50 (21.3.1947) · p. Seite 8

Scan of the page
Image: UB Frankfurt, Visual Library (IIIF)
Journal
Undzer Worṭ
Volume
2 (1947)
Issue
12/50 (21.3.1947)
Date
1947-03-21
Page
Seite 8 (sequence 8)
Language
Yiddish, English
Belongs to
journal issue
OCR quality
66% known words query
IRI
…/7242850-7243267-9100147--359-9100132
Visual Library
page viewer of the UB Frankfurt

No entity mentions on this page.

OCR text

FRÄJTJEL ti. MERC 1947 אונרזער וזארט 2AJT New York Herald Tribüne: Sumner Weites, gew. amer. ojsemminister, wegn Bevins E. J.-akcje Bametkung fun redakcje: Mir gibn an interesante ophandlung wegn dev E. ]■-frage fun dev fedev fun S. Weites, gew. amevikaniszn ojsevn min, tvoc dem wos er szpiglt niszt op undzeve ale mefnungen in dev frage. Di englisze decizje ibercugebn dos E. J.- Problem der UN iz gekumen a jor cu szpet. Wolt di britisze regirung forgelejgt dem E. J.-mandat in der cajt, wen di dozike naje, internacjonale organizacje iz gegrindet geworn un wolt zieh ajngesztelt far der zofortiker szafung fun an internacjonaln apitropsis-rat, wolt dos problem szojn ject ge wen jojszerdik un antgiltlk derlei dikt. Di bitere un umnojtike tragedjes fun di lecte etleche chadoszim hot men gekent ojsmajdn. Hunderter tojznter jidisze plejtim, wos walgern zieh ject in di europeisze koncentracje-lagern, woltn hajnt szojn gehat a mokem-miklet un di gewishajt fun eukunftiker zicherkajt. Ich ken niszt masklm zajn mit der mejnung, Welche iz niszt lang curik ojsgedrikt geworn in dem New Yorker Herald Tribüne, az ״Bevin fardint onerkenung derfar, wos er hot lesof durchgesznitn dem gordiszn knup.“ Bevins kurs benojgeje E. J. hot zieh ojsgecejchnt mit blindkajt legabe di menczleche un moralisze wertn un mit fulsztendikn mangl in farsztendenisz far der, in dem anthaltener, internacjonaler gefar. Er hot akszonesdik ignorirt di wornungen fun W. Churchill, az in fal wen di F. Sztatn woltn niszt grejt gewen cu untersztien Grojsbritan je durch masklm zajn cu ire militerisze un flnancjele foderungen, wolt di ejncike megleche alternatiwe gewen di kontrol durch der UN. Er iz ojeh gewen akszonesdik in zajn opzog oneuwendn di logisze Politik, wos hobn fun im farlangt azelche mitglider fun zajn ejgener partej wi R. H. S. Crossman. Er iz basztanen ojf di-pruwn ojfcuwarfn zajne ejgene lejzungen durch Londoner ״rund-tiszike“ - konferenen, wemens durchfal iz gewen forojscuzen. Zajn lecter forszlag wegn a 5-jorikn sztilsztand, welcher wolt bawojgn hen di Jidn w’ hen hajt fun di ajnwojner fun dem gebit, oder regulirn di emigraeje un ejder er ken forlejgn zajne rekomendaejes far a dojernder lejzung der general farzamlung cum antszejdn. Glajchcajtik iz es natirlech klor far jedn, mitn ojsnam fun mr. Bevin, az wen di UN hot niszt di meglechkajt ojscuibn ir macht in E. J. farn kumendn September, wein zieh dort di farhelteniszn gesztaltn hl ernster. Di gewalt-aktn wein zieh noch farmern. Di represje mosnamen fun di britisze militerisze kojehes wein wem noch ekstremer. Der tuender antagonizm ewiszn Jidn un Araber ken ojsbrechn in fajntleche arojstretungen. Di situaeje in E. J. iz bli-sofek a badrojung farn welt-szolem. Ojb es wet tejkef niszt untergenumen wem durch der UN an antszlosene akcje, kenen fremde ajnhusn wem in E. J. bald azoj aktiw, wi dos iz gewen der fal in Szpanje in di jorn funm dortikn birger-krig. Der Zicherhajts-Rat hot dos fule recht ojfn smach fun di basztimungen fun der Charter, tejkef cu nemen cu kentnisz di läge in E. J. un cu farlangen funm Internacjonaln Mandat-Rat, az er zol formulirn zajne rekomendaejes far a lejzung, kedej zej szpeter forculejgn der general-farzamlung. Der Zicherhajts-Rat bazict ojeh di fule recht ojfn smach fun art. 43, 44 fun der Charter, oncufartrojen ejner oder mer meluches di cajtwajlike farantwotlechkajt far ojfhaltn dem szolem in E. J.-gebit, biz di gen.-farzamlung wet kenen unternemen an akcje. Es blajbn noch merere wichtike fragn benojgeje dem Charakter fun der decizje, welche di UN darf unternemen, kedej cu szafn a gerechte un permanente lejzung funm E. J.-problem. A tejlung ken nojtwendik zajn. Hot di britisze umfejikajt un der amerikaner opzog ibercunemen di achrajes ummeglech gemacht di bildung fun a binacjonaler meluche in E. J.? Hobn di lecte geszeeniszn azoj farszarft di rasn-riwalizacje, az zej zajnen a szterung far der bildung fun an umophengiker meluche, wos wet arumnemen ganc E. J., wu Araber un Jidn woltn gehat — 10jt di foderungen fun dr. Jehuda Magnes — di fulsztendike farzicherung fun fuler politiszer glajchbarechtikung un wu di jidisze emigraeje wolt bagrenect gewen blojz durch ekonomisze sibes? Ale, in reszus-sztejende, bawajzn zogn ejdes darojf, az aza E. J. iz hajnt-cu-tog mer niszt lebns-fejik. Es ken zajn, az di ejncike praktisze lejzung, wos ken ject gefunen wem, iz a form fun cetejlung un di bildung fun a rejn-jidiszer meluche mit resursn, wos zajnen genugnd cu farzichern a wirtszaftleche prosperity un genug grojs in szetach, kedej cu zajn a mokem-miklet far di hejmloze Jidn in Europe. Der Charakter fun der lejzung, wos darf gefunen wem, iz ject cum glik geworn a frage fun internacjonaler basztimung. Es iz ober a gebot, az niszt di forurtejln un niszt di opszlepungs-lajdnszaft fun mr. Bevin, wi ojeh niszt poszete technisze fragn zoln kenen gojrem zajn, a wajtere opszlepung un az men darf tejkef onhojbn a sof cu machn cu der E. J.-tragedie. In fal, wen di britisze regirung wolt zieh wajter opgezogt forcubrengen di frage farn Zicherhajts-Rat, woltn di F. Sztatn״ gedurft tejkef arojstretn mit aza iniejatiwe. Es ekzistirt niszt kejn beserer weg, ojf welchn di amerikanisze regirung wolt gekent widergutmachn dos, wos zi hot farzindikt in leetn jor culibn mangl in mut in harter sztelung in der E. J.-frage. A gesztalt fun a martirerin un kemferin Di badingungen, in welche mir hobn gelebt unter der dajezer okupaeje in di getos un kacetn hobn gefedert fll mut, kaltblutiun cu der hebrejiszer sizprach, welche zi hot fri baherszt. Als 12-jerik mej dl ken zi gut tanach un lejent hebrejisze literatur. Zi bazucht di gimnazje un trojmt wegn kajt un sznele orjentacje in di kritisze modi Araber cu an alc gresecer,rlwaliaacje ijn: ..mentn. Es hot zieh ojeh gelodert chawerisz- ... sztudirn. _in Erec.,Bai 16 jor iz zi szojn ejne wolt kesejder fargresdrt cji ־szojn ject szarfe1 2־ :kajt’;dn kolektiwkajt, kedej alefn; wi ■wajt:5 * : fun 'di^flVrf^'l/erzÖtien in dendMe?^kkWt szpanung, iz gewen azej ׳niszt reaiisttsz, -az• ״•meglech ejshitn zieh farn-tojt,-wos «-höt ..״fun Gordonja.:'Zi hemt ontejl in ortanMrfe' es hot ojsgezen mamesz wi a groteske. General farzamlung hot di macht. Ject, wen di geszejeniszn hobn im gecwungen oneukumen cu der UN, dergrejeht er dem kulminacje-punkt durch a lajchtfertike bahojptung, az der birgerkrig, wos flakert in E. J., iz niszt kejn gefar far der weit zicherhajt un, az es iz niszt nojtik di UN zol zieh tarnemen mitn Problem biz di gen. farzamlung wet zieh cunojfkumen dem kumendn September. Lojt zajn mejnung kenen di jidjsze Iberlebnde in Ejrope fojln noch a jor in di DPlagern. Der artikl 85 fun der UN-charter dertejlt der gen. farzamlung di ojsszlisleche macht iber ale mandat opmachn far gebitn, wos zajnen niszt onerkent als strafegisze un basztimt, az di general farzamlung muz basztetikn di badingungen fun azelche mandat-opmachn. Di gen. farzamlung muz derfar sankcjonim dos ibertrogn dem britiszn mandat iber E. J. cum Internacjonaln Mandat-Rat, ejder der lecter ken zorgn far der sichersztendik gelojert ojf zajn korbn wi a rojbchaje un ojeh farhitn andere jidisze nefaszes fun di rojb-negl fun di hitleristn un zejere meszorsim. Es iz niszt gewen fun di lajchte zachn cu bazien sztendik dos bawustzajn fun der lojernder gefar un kenen zieh fun ir arojsdrejen. Noch szwerer iz gewen cu kenen onnemen mosmitlen, wos zoln farlojfn a gefar, durch bacajtns arojsratewen menczn funm badrotn gebit. Di teg iz ojsgefaln der driter jorcajt fun a bachura, wos iz gefaln a korbn fun di hitleristisze merder un wos ir kurcer lebnsperlod cejchnt zieh ojs mit ibergegebener zorg farn gojrl fun ire noente un chawejrim un mesiras-nefesz-dikn kamf far der retung fun jidisze nefaszes. Dos iz Chane Borensztajn fun Bendzin. Men hot zi fun undz jungerhejt awekgerojbt, ober ir ondenk wet sztendik farblajbn in zikorn funm brejtn wirkungs-krajz, in welchn zi iz gewen tetik. Chane Borensztejn iz dercojgn geworn baj inteligente eitern. Der foter iz gewen a hebrejiszer lerer un a hejser Jid. Zi wert dercojgn in gajst fun libszaft cum folk zumer-moszawet un cejchnt zieh ojs als gute un balibte menahelet. Beejs es brecht ojs di milchome iz zi alt gewen 17 jor. Zi farlirt zieh niszt in der naj geszafener läge. Zi organizirt di erszte grupe jugntleche, welche fort op kafn Wilne, wu es hobn zieh geszafn meglechkajtn opeuforn kajn E. J. Szpeter baszlist zu cu wem a lererin un dercit kinder in jidiszn gajst wajl wi zi zogt: ״wen mir wein zajn gajstik sztark, wet men undz ojeh kerperlech niszt kenen brechn. Zi organizirt arum zieh a krajz far dereijen jidisze kinder, welche hobn dan niszt kajn meglechkajt gehat cu bazuchn a szul. Fun ir iniejatiw un unter ir onflrung wem arojsgegebn umlegale cajtungen, wos dinen ojeh als lern-bicher far der; jugnt. Di läge endert zieh ober cum szlechtn un es hojbt zieh on di fulsztendike farnichtung fun Jidn. Es kumen on di erszte grojzame jedijes wegn masn-farnichtungen. Es szaft zieh a widersztands-bawegung un Chane geflnt zieh in ire erszte rejen. Zi farsztarkt ir tetikajt ojfn gebit fun der umlegaler prese, welche ruft cum kamf kegn undzere Horaw mgr. M. Steinberg Di Jidn in Hof (historisze skien) Di jidisze Kehile in Hof Dos jor 1902 iz far dem jidiszn Hof a historisze date, wajl in dem dozikn jor iz der ״Synagogn farejn“ farwandlt geworn in a kehile yiit dem oflcjeln nomen ״Israelitische Cultus Gemeinde in Hof“, azoj, az onhojbndik funm jor 1902 datirt zieh di geszichte fun der hofer kehile. Geszen iz dos posezt culib dem, wos di col Jidn hot zieh fargresert un derfar hot zieh geszafn di nojtwendikejt fun a oflcjeler reprezentanc in der gesztalt fun a kehile. Di erste ojfgabe fun der hofer kehile iz gewen cu trachtn wegn dem ״sof kol odom“ un 8' iz geszafn geworn a bejs-hachaim, wos geflnt zieh biz dem hajntikn tog ojf der Wölbstendorfer str (1087 1—7). Azoj wi es hobn zieh in jener cajt getrofn faln wen Jidn hobn zieh gehejsn nochn tojt farbrenen in krematorjes, iz in di statutn fun hofer bejs-achaim forgezen, az principiel iz derlojbt mekaber cu zajn di arojnes mit asz fun di farsztorbene. Dos amolike alte jidisze Hof hot niszt gehat kein ejgn bejs-ht ftiaim un punkt wi fll andere hobn ojeh di Hofer Jidn gemuzt flrn zejere mejsim in andere sztet1). Di kehile hot ojf genumen Lucian Judas als sztendikn religions-lerer far di jidisze kinder un hot glajchcajtik derfilt di funke je fun a bal-tfile. Wen di,col Jidn in Hof hot ibergesztign di cifer fun 60, iz aktuel geworn di rebonesfrage. Dem 13. Oktober 1912 hot di kehile baszlosn4) zieh oncuszlisn in Bayreuth’er rabinat, ojf aza ojfn, az der rabiner fun Bayreuth dr. Salomon hot bakumen fun der Hofer kehile a jerlechn gehalt fun 100 mark mit der flicht cu lejtn mit dem Hofer rabones, wi lemoszl: mesader kiduszn zajn, droszes haltn u. a. w. Lojt der Statistik fun jor 1913 hobn ojf 45.000 ajnwojner gewojnt in Hof 66 Jidn (darunter 21 etat-coler). In der zelber cajt hobn in Marktredwitz gewojnt blojz ewej jidisze miszpoches (8 nefaszes) un in Wunsiedel nor ejn jidisz por-folk, azoj, az in farglajeh mitn galil, hot Hof szojn gehejm a szejne jidisze kehile. Dos kehile-lebn hot zieh wos amol szener antwiklt. Dem 1. 5. 1914 iz ojfgenumen geworn a naj er religje lerer un bal-tflle Leopold Weil, wos iz euglajeh gewen a szojchet un fafzorgt di sztot mit koszer flejs'z. Ober der ojsbruch fun der erszter welt-milchome 1914—18, hot zieh sztark opgeszlogn ojf der kehile. Es iz arajngetrotn a grojse sztilkejt un stagnaeje inm kehile lebn culib dem, wos kimat di helft Hofer Jidn zajnen gerufn geworn in der armej, azoj az es hot in di milchome jorn fllmol gefeit a minjen aflle szabes3). Di milchome hot di hofer Jidn gekost korbones4) un ewiszn andere iz szojn in onhojb fun der milchome (28. august 1914) gefaln der 28-joriker Teodor Hamburger, in der szlacht baj Lunevil5). Niszt kukndik darojf hot zieh ojf di szpaltn fun der Hofer cajtung ״Der Erzähler“ (december 1917) bawizn an antisemitisz gedieht0), in welchn der aptisemitiszer mechaber grajft on ojf a satiriszn un basikn ojfn di Jidn baszuldikndik zej, az in der cajt wen dos dajeze folk fargist blut ojf di frontn machn di dajeze Jidn geszeftn. Der antisemitiszer arojstrit hot warszejnlech ojf gerudert di efntleche jidisze mejnung, azoj az der szefredaktor fun der cajtung Franz Büchel, hot zieh gezen gecwungen ojfcuklern, az di tendenc fun der cajtung iz niszt kejn antisemitisze bichlal un bifrat in der jectiker krigs-cajt, wen di Hofer Jidn hobn gegebn korbones iz zelbstfarsztendlech, az men ken niszt tolerirn kejn antisemitisze arojstretungen. Dos gedieht hot zieh poszet al-pi toes gefunen ojf di szpaltn fun der cajtung. Cu di dozike naiwe ojfklerung hot baruikt di Hofer Jidn iz a grojse frage .. . farnichter. Der bendziner judn-rat pruwt wirkn ojf Chancen zi zol masklm zajn cu der taktik wos wert durch im geflrt legabe di Dajczn, ober zi cuzamen mit ire chawejrim warft op dem forszlag mit erl un tret efntlech arojs kegn zej. Szpeter gelingt ir oncubindn a kontakt mit der Szwejc un troc di rizike szwerikajtn un sakones git zi iber ahin jedijes wegn der emeser läge fun di Jidn un wegn kacet Auschwitz. In rezultat derfun, wern geszafn meglechkajtn far ejncelne perzonen opeuforn in internirungs-lagern als amerikanisze birger. Chane bakumt di erszte azelche dokumentn cuzamen mit ire eitern, ober zi wil niszt awek. Di mitarbeter pruwn wirkn ojf ir, zi zol es ton. Farn prajz cu ratewen di etlern, welche zi hot zej er geert. Zi cerajst ober di papirn un wil niszt awek kol-zman ale ire noente (szwester un brider fun der bawegung) wein niszt zajn gezichert. Derwajl grejt zi cu a widersztands-kamf ojfn fal, wen es zol kumen di ojszidlung. Es kumt der tog fun der antgiltiker likwidacje fun geto un Chane mit a tejl fun ire mitarbeter wern gebracht kajn Auschwitz. Do farlirt zi zieh ojeh niszt. Zi szaft arum zieh an atmosfere fun bitochn, halt unter dem gajst fun ire arumiker un kemit mit ale kojehes kedej iberculebn dem grojl un nekome nemen on ire pajniker. Ir delikater kerper halt ober niszt ojs. Zi wert krank ojf tifus, men nemt zi awek ojfn rewir, fun wanen zi kumt mer niszt curik. Zi sztarbt genoj in ir 21-tn geburts-tog. A szo farn tojt zogt zi cu ire chawertes: ״Fil fun ajeh wein fun danen arojs lebedike, zoln zej machn far mir dos, cu wos ich hob gesztrebt un niszt derwart zieh es cu dergrejehn.“ Ir herleche gesztalt wet ejbik blajbn baj undz in di hercer. K. B. Blimelecl)... *fremde un bejmitSsc Bug, a sztetele in dajcziszn Bayern. Mitogcajt, di zun hot farszprejt ire wäre-־ me sztraln ojf ale, on unterszejd fun naeje, rase, religje baszefeniszn, darunter ojeh arumgenumen mit ir muterlecher waremkajt di dajeze kinderlech, di blimelech, di frucht fun dem herszafts-period fun ,,menszn-frajnt“ Adolf Hitler in dajczn sztetele Bug baj Bamberg, wos hobn a hejm dgej^ndil? . füQ.. szul^^ montik dem 17. merc u 194^'zjch■'äfcöJ/ibergeli'üSieHmit dem Mfihg,: az zej iiobri' Wcfi 'bädaflkfendik ceszrign gänc hojch ojfn kol ״hajl hitler“! Wi men hot undz informirt, geszet es ganc oft, es iz ober kajn wunder niszt: dos epele falt niszt wajt fun bojmele! JOINT-heflechkajt. Kumendik kajn München macht es dem ajndruk, wi es woltn dort kajn 8ach menczn niszt gewen, wajl wu du gejst bagegnst du nor mundurirte bruim mit a wajsn A.J.D.C. ojf a blojen grünt ojtfn linkn orem fun rechtn geszeft . . . Doch hob ich geglojbt, az es bahalt zieh noch abisl farsztendenisz un heflechkajt baj zej. Lang hot es niszt gelozt ojf zieh wartn. Ich bin gekumen wegn lejter fun emigracje-optejlung fun JOINT un wi gewejnlech arajn in informaeje optejwi gewejnlech arajn in informaeje optejlung. Ojf majn gesztelter frage hot mir geentfert a nideriker nefesz, kukndik ojf mir fun ojbn arop, azoj, az ich hob rezignirt cu zen majn frajnt un memejle ojeh fun di bagegeniszn mit di dozike mundurirte bruim, wemen men wolt befejrisz badarft lernen a bisl derecherec! g Es iz derbaj kedaj untercusztrajchn, az der patriotizm fun di Hofer Jidn, iz gegangen hant-baj-hant mit zej er jidisz nacjonal gefil un farsztendenisz. In der cajt wen es iz fargosn geworn dos blut fun di Hofer Jidn ojf di szlachtfelder, in der zelber cajt, in same bren fun der milchome, iz in april 1917, a dank der incjatiw fun Leopold Weil, adurchgefirt geworn in Hof a geltzamlung7), far dem ,,Hilfwerk in Palestina“ in welcher 21 Hofer Jidn mitn kohol-prszes, Dawid Blauzwirn, berosz hobn zieh batejlikt. 1J Di derszajnung trefn mir niszt nor in Dajczland, ojeh in Pojln iz dos niszt gewen kajn zeltnhejt. Ze majn monografje ״Zydzi w Jaroslawiu" wu culib dem antisemitiszn gezec ״de non tolerandis Judaeis" hobn di Jidn fun Jaroslaw gemuzt flrn zejere mejsim kajn Przemysl. 2) Kehile-aktn, korespondenc ewiszn kohol ur. horaw dr. Salomon. 3) Kehile aktn, korespondenc ewiszn kohol un horaw dr. Salomon. 4) Di nemen fun di gefalene un zejere kworim zajnen farejbikt ojf a specjeln denktowl in der Hofei szul. 5) Kehile-aktn. Korespondenc ewiszn kohol und horaw dr. Salomon. ״) Unter der rubrik ,,Di angenemen Zeitgenossen '. 7) Kehile-ajttn. Korespondenc ewiszn kohol un horaw dr. Salomon.

Text as recognised by OCR (ABBYY FineReader), without corrections. Entity mentions: TagMe (2021); their positions were matched to this text again.