Undzer Worṭ
- Journal
- Undzer Worṭ
- Volume
- 2 (1947)
- Issue
- 12/50 (21.3.1947)
- Date
- 1947-03-21
- Page
- Seite 7 (sequence 7)
- Language
- Yiddish, English
- Belongs to
- journal issue
- OCR quality
- 62% known words query
- IRI
…/7242850-7243267-9100147--358-9100131- Visual Library
- page viewer of the UB Frankfurt
OCR text
FRAJTIK, 21. MERC 1947 אינידזי^ר ימורש ZAJT ל FUN DER POLITISZER WELT b.b. Politiszer Iberdcht Reparaeje frage ojf der Moskwer Konferenc Di teme fun der Moskwer Konferenc iz beiker der kompleks fun di dajcze fragn mit di Problemen fun reparacjes un zicherhajt besojchom. Beszajches dermit iz kedaj cu dermonen di ewolucje fun di dozike problemen in der historiszer antwiklung, onhojbndik funm Versailler traktat biz der hitleriszer epoche. Der Versailler traktat hot c. a. statuirt far Dajczland di flicht fun reparacje-lejstungen, er hot ober niszt forojsgezen zejer hojch. Deren zajnen beiker gewen ewej sibes: 1/ Di ziger hobn in a kurcer cajt nochn krigs-ende niszt gekent forojszen di grojs fun di lejstungen, cu welche di dajcze wirtszaft wet fejik zajn. Zej hobn gehat bedeje, ibereuwartn dem period funm noch milchomedikn krizis, kedej erszt .äan in detal cu baarbetn dem reparacje-plan, ojfn smach fun der realer ojsgehaltnkajt funm dajczn wirtszafts-potencjal. 2. Di ongemeldete reparaeje-foderungen fun di bazundere zigerisze meluches zajnen gewen azoj hojch, az es hot ojsgewizn cu zajn cuglajeh cwekloz, wi ojeh a politisz-rizikaliszer szrit cu basztimen dem reparaejeschum* wos wolt geszafn a biz ject niszt notirte farszuldikung fun der bazigter meluche. Di ziger hobn mojre gehat far di politisze folgn fun aza situaeje un derfar hobn zej opgeszlept mit der basztimung funm cifermesikn schum fun di reparacjes. In kegnzac cu der frijerdiker metode cu batrachtn di reparacjes als sztrof, hot zej der Versailler traktat ajngefast in der formul ״widergutmachung far di szodns, wos zajnen farszaft geworn der ciwil-bafelkerung“. Di basztimte reparaeje-komisje hot gedarft szpetstns bizn 1. 5. 1921 basztimen di hojch un dem colungs-ojfn full di dajcze lajstungen. Biz der doziker cajt hot Dajczland gedarft arajntrogn a konto di' sume fun 1 miljard funt. Di, in 1920, gerufene konferenö ln Spa hot basztimt di hojch fun di kojln-liferungen ojfn cheszbn fun di reparaejes bemeszech fun di noenste 6 chadoszim, onerkenendik 52% Frankrajch, 22% England, 10% Italje, 8% Belgie un di rqszt far di iberike klejne aliirte meluches. Dem algemejnen schum fun di dajcze reparacjes hot men ober niszt basztimt. Wen di Dajczn hobn niszt bacolt di, in merc 1921 felike rate hobn di Aliirte okupirt 3 dajcze sztet, ewiszn zej Duisburg un Düsseldorf. Derwajl hot zieh dernentert der sof funm termin, wos iz basztimt geworn far der reparaeje-komisje. Farn opflisn funm termin hot men basztimt di hojch fun di reparacjes ojf 6,6 miljard funt szterling mit dem tnaj, az di felikajt fun 4 miljard hot men prolongirt biz der cajt, wen Dajczland wet wem colungs-fejik. Praktisz hot men alzo reducirt dem dajczn chojw biz 2,6 miljard funt, colbar in jerieche rates cu 100 miljon funt un a fertl funm batref fun dajczn eksport. Dajczland hot bacolt blojz ejn halb-jorike rate. Fun ejn zajt hot es sabotirt dos ojsfirn di ojf zieh genumene hischajwes, arojswajzndik dem mangl fun farinteresirung cu fargresem dem eksport un dermit bakumen dewizn. Fun der ewejter zajt iz di onhojbnde zieh inflaeje gewom an objektiwe szterung far colungen. Beszajches dermit hot di englisze regirung forgelejgt a cwej-jorikn moratorium far di mezumene rates. Di francojzisze regirung hot ober dem dozikn projekt opgeworfn. Wen Dajcsfland hot in dec. 1922 niszt opgelifert di felike schojre cusztelung, hot di reparaeje-komisje onerkent — kegn der engliszer sztime — di dozike riksztendikajt als bawajz fun szlechtn wiln micad Dajczland un di baglojbike-meluches iz geblibn fraj beheskem mitn Versailler traktat, der ojswal fun antszprechnde represjes. Belgje un Frankrajch hobn in januar 1923 okupirt dos Ruhr-gebit, troc Englands-kegnerszaft. Dajczland hot ongehojbn a ״pasiwn widersztand“ kegn dozikn szrit un inganen ojfgehört cu coln. Frankrajch hot derojf geentfert, mit szlisn di zonen grenecn ewiszn okupirtn un niszt okupirtn Dajczland, bazajtikndik di widerszpenike baamte un industrieler un, bafridikndik ire twies fun der Ruhr-produkcje. England hot protestirt kegn Frankrajchs handlung, batrachtndiik zi, als stiredike mitn Versailler traktat un hot zieh bamit cu sztern di ojsflrung fun der ״ekzekueje“ in Ruhr-gebit. Mitn ibememen di macht durchn rajehskancler Stresemann in ojgust 1923, iz ajngetrotn an enderung in der dajezer politik. Dem perjod fun ״pasiwn widersztand“ hot gedarft fartretn a perjod fun ״derfilungspolitik". Ojf dem zest fun gutn wiln hobn di Aliirte meluches geentfert mit cunojfrufn in jan. 1924 in Paris a komisje untern forzic funm Amerikaner Dawes. Der a. g. Dawes-plan funm 9. 4. 1924, wos di dozike komisje hot ojsgearbet, hot forgezen di likwidirung fun der Ruhr-okupacje un dos dertejln Dajczland a halwoe fun 40 miljon funt szterling, kedej ir cu dermeglechn dos bacoln di erszte rate un cum szafn a walute-rezerw. Dajczlands reparaeje-rates bemeszech fun di erszte 5 jor hot men basztimt ojf 50 miljon funt-szterling mitn bading, az zejer maksimale hojch hot gedarft sztajgn biz 125 miljon jeriech. Cu farzichern di dozike colungen hot men als maszkones genumen di banen, akejes fun dajcze unternemungen un hachnoses fun gewise sztajern. Men hot dakegn ojsgeszlosn di meglechkajt cu bafridikn di twies fun der dajezer industri-produkeje. Dem kontrol iber der ojsflrung fun di reparaejebasztimungen hot men fartrojt dem Amerikaner Parker Gilbert, anulirndik in der doziker hinzicht di kompentenen fun der reparaeje komisje. Dem dozikn plan hot men ongenumen ojf der londoner konferenc in 1924. Bald noch dem hot men arojsgecojgn di okupaejetrupn funm Ruhr-gebit un di forgezejene halwoe hot men cuzamen genumen baj di ziger meluches. Di ״Achilles-piate“ funm plan iz gewen dos, wos men hot niszt ongenumen kajn klore sztelung benojgeja dem dojer fun di dajcze lajstungen un mit dem zelbn, dem antgiltikn schum fun Dajczlands chojw. Fun der ewej ter zajt iz men durchgegangen sztilszwajgnd iber der frijer basztimter sume Fun 6,6 miljard funt, mojre hobndik, az di redukcje fun der doziker sume wet niszt aprobirt wem durch di Francojzn, troc dem, wos nochn umbojgzamen Poincare, hot dem meluche-ruder ibergenumen der mer kompromisfuler Herriot. Chuc dem, hot di halwoe gehat a demoralizirndn ajnflus ojf Dajczland, wos hot noch dem ongehojbn zieh bamijen wegn wajterdike halwoes in ojsland un iz bagegnt geworn mit cutroj micad ojslendisze kreditorn. In ecem iz di' widergutmachung geflosn fun di taszn fun di ziger meluches alejn, ansztot fun dajezer arbet. In a grojser mos hot cum dozikn zach-cusztamd gojrem gewen di englisze Politik, wos hot treflech charakterizirt ojf di szpaltn fun ״Daily Mail“ farg. j. Lord Vansittart mit di werter: ״Der Versailler szolem iz gewen a milder szolem. In a zejer kurcer cajt iz di Dajczn gelungen bawegn undz cu der onszojung, az er iz gewen a nekome-rufnde umgerechtikajt un der makor fun alem szlechtn. Fun damols on hobn mir kajnmol niszt ojfgehert cu farentfern zieh. Wen mir woltn zieh cu wajt gerukt in undzer barmhereikajt legabe Dajczland, woltn mir zieh alejn baszwindlt un baszwindlt geworn wi f r i j e r“. Unmitlbar nochn szlisn dem Kellog-Briand pakt in 1928, hot di dajcze delegacje ongehojbn farhandlungen mit di ziger-meluches wegn a najer un antgiltiker regulirung funm reparaeje injen. Wider iz Frankrajch unter Englands ajnflus geewungen geworn cu koncesjes. Zi hot ober farlangt cu farbindn dem fricajtikn farloznfundi okupaejetrupn dos Rheinland, wos hot gedarft antmilitarizirt wem beheskem mit di basztimungen funm Locarno’er opmach fun 1925, mitn okupacje-problem. Di ekspertn komisje untern forzic fun Amerikaner Owen Young hot ojsgearbet a najem plan, dem a. g. Young-plan, welcher basztimt, az Dajczland darf arajntrogn 36 jerieche reparaejerates cu 100 miljon funt szterling un 22 klenere jerieche rates, wos zoln dermeglechn di Aliirte cu bacoln di krigs-chojwes far di F. Sztatn. In kegnzac cum Dawes-plan iz Dajczland farflichtet geworn cum transfer fun di felike sumes mitn tnaj, az in fal fun transfer-szwerikajtn iz forgezen geworn di meglechkajt cu prolongim a gewisn tejl fun der colung, hechstns ojf ewej jor. Der schum fun 33 miljon funt hot ober gebildet a ״badingungsloz colbare sume“ (unconditional payment). Der internacjonaler kontrol iber di dajcze maszkones iz opgeszaft geworn un di reparaeje lajstungen hobn gedarft ajnflisn in di kases fun der ״Bank fun internacjonaln colungs ojsglajch“, welche hot zieh gedarft szafn. Di dermonte bank hot ojeh gedarft dertejln an internacjonale halwoe, wos ir farzicherung hobn gedarft zajn di dajcze badingungsloze colungen. Noch!engere anglo-francojzisze rajbungen iz der Young-plan ongenumen geworn noch gewise enderungen in Haag in 1930. Troc dem, wos in Young-plan iz forgezen gewen dos arojscijen di trupn fun Rheinland, hot doch Frankrajch farlangt frijer ajncuzecn a kontrol-komisje iber dem ojsfirn di demilitarizaeje funm dozikn gebit. Der engliszer ojsern-minister Henderson hot ober gesztelt dem injen ojf der szarf fun der szwerd mit der derklerung, az di englisze trupn wein badingungsloz arojsgecojgn wem szpetstns biz juni 1930. In der ewangs läge hot di francojzisze regirung gemuzt szolem machn mitn gojrl un rezignirn fun ire postulatn. Derwajl hot der wirtszaftlecher krizis, wos iz ojsgebrochn 1929 dergrejeht zajn kulminacje punkt zumer 1931. Wen men hot zieh niszt gekent richtn, az es zoln arajngetrogn wem dem 1. 7. di felike rates fun di internacjonale chojwes letojwas USA, hot dos a. g. Hoower-moratorium funm 20. 6. 1931 prolongirt ale colangen fun di bal-chojwes fun USA ojf a jor cajt untern bading, az ale farinteresirte meluches zoln prolongim ale kegnzajtike colungen, ajnszlisndik di reparacjes. Dem dozikn plan hot men antgiltik ongenumen mit a francojziszer modifikaeje, az, in jedn fal, darfn bacolt wem di ״umbadingte colangen" un di procentn fun di prolongirte reparaeje rates. Mit szwerer mij hot zieh Frankrajch ajngegebn durchcuzecn ir sztandpunkt troc der opozieje fun England, wos iz gewen farinteresirt in a wirtszaftlecher sanaeje fun Dajczland un umkern ir di kojf-kraft. Farn opflisn funm moratorium hot ober der dajezer kancler Brüning, wos hot zieh opgegebn a din wecheszbn fun di rezultatn fun der englisz-francojziszer riwalizacje, derklert, az es ken kajn rejd niszt zajn wegn kontinuirn di reparaeje lajstungen. Hagam di Lausanner konferenc hot in juni 1932 gesztrochn di dajcze reparaejes chuc der ejnmoliker sume fun 150 miljon funt in der form fun 5% obligacjes, iz der doziker heskem kajnmol niszt ratificirt geworn. In cwiszncajt hot zieh ojfn horizont bawizn von Papen, welcher hot ojsgebant a weg far Hitlern un der hot szojn ״ojsgelejzt“ di Aliirte fun di dozike dajges un mit a klorn ״nejn“ a sof gemacht cu ale diskusjes ojf der teme fun reparacjes. Hemszech Kumt. Najs fun der weit Ilorthywert geködert Bukarest (DENA). Di rumenisze pojern-. partej hot gefodert dos arojsgebn dem regent Horthy. A menszlech ojg wert transportirt New-York (DENA-INS). Mit an ekspreseroplan iz cum ersztn mol gebrengt geworn a menszlech ojg fun San-Francisco kajn New-York, wos es zol dinen far an umbakantn pacient curikcubakumen zajn zekraft. Do ojg muz inerhalb 48 szo nochn derwajtern es fun kerper, curik farwendet wem. Der ojfsztand in Paragwai. Rio de Janeiro. (DENA.) Wi der paragwaiszer radio hot ibergegebn, hobn regirungs-trupn farnumen Belen, 5 km fun Concepcion. Lojt meldungen fun der braziljanisz-paragwaiszer gernec, hobn di ojf- Fun der prese Walter Lippmann wegn Trumans rede. In ״New York Herald Tribüne“ hot Walter Lippmann genumen sztelung cu prez. Trumans forszlag benojgeja Grichnland un Terkaj. Er analizirt di rede fun prez. Truman un kumt cu der maskone, az zi anthalt ewej tejln: 1) Di hilf far Grichnland un Terkaj in der form fun gelt, liferungen, ojssztatung fun eiwiln un militeriszn personal. 2) Di brejte folgn fun dem szrit in fal wen di hilf wet wem gelajstet. Lippmann farnemt zieh mitn analizirn dem cwejtn punkt. Er bahojptet, az der doziker punkt iz azoj ojberflechlech un retorisz ojsgedrikt geworn, az s' iz szwer zieh cu orientirn in di kawones fun der amerikaniszer politik. Di werter kenen badajtn ales, epes, oder zejer wejnik, un azelche werter zajnen niszt klug, wen zej wem arojsgezogt durchn kop fun der meluche in a cajt fun intensiwn krizis un lajdnszaftlecher farwirung. Di derklerungen fun a mechtiker regirung darfn zajn definirt un preciz, kedej zej zoln niszt batracht wem als mer-droend, wi men hot bedeje un als mer cuzognd wi men ken haltn. Prez. Truman hot gezogt: ״Di politik fun di F. Sztatn muz zajn, cu untersztien fraje felker welche szteln a widersztand di pruwn fun bawofnte minderhajtn un fun ojserleche faktom, wos wiln zej unterjochn. Ober ich glojb, az undzer hilf darf zajn in der erszter raj a wirtszaftleche un flnancjele.“ Wajter zogt Lippmann: ״Onsztot aza brejt-formulirtn cuzog, wolt gewen beser, wejniker geferlech un fil wirkzamer oneukindikn niszt a politik, wos nemt arum di gance weit, nor an amerikanisze Mitlmizrach politik. Onsztot niszt cu dermonen dem Ratnfarband, wolt beser gewen direkt oncurufn im bajm nomen un zogn, az mit rikzicht ojf dem, ojf Grichnland un Terkaj, ojsgeibtn druk welp mir zej untersztien: undzer ojf gäbe iz ajncuhaltn di inwazje ojf Grichnland durch bawofnte bandes, wos wem trenirt in Jugoslawie, Bulgarie un Albanie; far sichern zieh, az dos derlejdikn fragn ewiszn Sowietrusland un der Terkaj, wert unterhandlt un niszt ongeworfn mit kojech; hintern szuc fun der doziker cajtwaj liker specje4er garantie dertejln mir flnancjele un ekonomisze hilf, kedej wider cu baiebn un sztarkn dos nacjonale lebn fun di dozike ewej lender. Der nucn fun aza klor formulirter Mitlmizrach politik iz, az zi ken kontrolirt wem, kedej cu derhaltn di Ordnung. A wajtgerichtete welt-politik, wos wirkt wi a narkotiszer mitl fun an ideologiszn krejceug, hot niszt kejn grenecn, zi ken niszt kontrolirt wem. Ire konsekwenen kenen niszt forojsgezen wem. Jeder mencz, umetum far zieh, ken derfun arojscijen zajne mojres un hofnungen un di politik wolt gekent dinen als cind-sztof far a birgerkrig in lender wu di nacjonale mitarbet fun partej en iz delikat un umzicher. sztendler derobert di sztot Pedro Juan Caballero. Culib zicherhajts-tajmim zajnen mobilizirt geworn di brazilj anls'ze ־ trupn ojf der paragwaiszer grenec. Oficirn fun Anders’es armej kajn Argentine. London. (DENA-Reuter.) Iber 200 ofleim un manszaft fun der pojliszer armej fun gen. Anders wein in di noenste wochn onkumen kajn Argentine. EAM kegn Truman s rede. Belgrad. (DENA-Reuter.) In a derklerung fun der link-gerichteter EAM wert farurtejlt ״di amerikanisze arajnmiszung in di inerleche ongelegnhajtn fun Grichnland“. In der derklerung hejst es, az Trumans rede hot forgesztelt dem amerikaniszn imperialistiszn plan far a welt-herszaft. Di durch Trumanen farurtejlte macht fun a minderhejt iz in Grichnland der rezim fun di monarcho-faszistn, wos zajnen untergesztict durch di britisze trupn. Di EAM baszuldikt dem prez. Truman in wein baajnflusn di Balkan-ojsforszungs-komisje, wos forszt ject di baszuldikungen wegn bulgarisze, albanisze, grichisze un jugoslawisze hilf far dl Gerilo-trupn. ״Manchester Guardian“ cum atom-energie Problem Manchester (DENA-Reuter). Lojt der mejnung fun ״Manchester Guardian“, iz di ejncike hofnung cu lejzn dem knup, mit welchn 8' iz gebundn di frage fun der atomenergie kontrol in Zicherhajts-Rat, cu diskutirn di frage durchn ojsern-ministorn Rat. Aza diskusje darf, lojt der mejnung fun der cajtung forkumen ojf der baze fun informatiwe baszprechungen, baj welche men zol niszt sztark nemen in acht di mejnungen, wos herszn ject in der efntlechkajt. Urtejl in Rastatter krigs-farbrecher proces Rastatt (DENA). Dos Rastatter francojzisze hojehe gericht hot arojsgetrogn dem urtejl in krigs-farbrecher proces, wos hot zieh do gefirt. 9 ongeklogte zajnen farmiszpet geworn cum tojt. Di iberike baszuldikte hobn bakumen tfise-sztrofn fun 1 bis 7 jor Tiso: Ich wolt wider azoj gehandlt! Prag (DENA). Haltndik zajn fartejdikungs rede hot der gew. prez. fun der a. g. slowakiszer republik dr. Tiso derklert, az wen er zol noch amol hobn di gelegnhajt cu zajn tetik un, wen di badingungen zoln zajn di zelbe, wi in jor' 1918—1945, wolt er gefirt di zelbe politik wi damolt. Er hot cugegebn, az er hot tomid. gehandlt als prister.