Undzer Worṭ · 1947-03-21 · 12/50 (21.3.1947) · p. Seite 5

TIK, 21. MERC 1947 אונרזער ווארט ^AJT . FRA. sn ב ו מערן "אונדזער וו א ר ט“ ח. גאלדזאמד וג סוכאליצקי ע. אדלער (קאריקאטוריסט) ר״י-תיע ב. טענענבוים ל. ענרצווייג ט. יונגשטיין י. ראטשטיין זעצער: י. קארנבערג, ה. שאטין, ש. ווערבץ, ל. טאבאק ב. בינשטאק י מאמן ו±ו 4 א. רובינשטיין נ. ראטה באטראכט דעם שתיב אינווענטאר און ווי ועין שטוינט איו געמארן דער שעף רעדאקטאר. דעי' זעענדיק די אויסגערעכגטע "כלי כתיבה". פי1 גתים איבעראשונג האט דער שעף בתמעניייו שטיל אנגעהויבן דרייען טיט זיין קלוגן קאפ• דער טעכניקער שלמה זלמן האט פארשטא' נען, אז דער שעפרעדאקטאר האט עם אויף איא אופן או־יסגעדתקט זיין צופרידנקייט מים זייגע פייאיקייטן און האט זיך צוגערוקט מים נאויי נאענט צום שעפרעדאקטאר און געזאגט! ״12S זעט ווי איך קען גוט די ארבעט און מי-ם. וואם עם איז נייטיק, איך האב אוועקגעלייגם א סו ארבעט און פארזארגט אלץ און אלעס. איך האב אפילו געזארגט צו פאתארגן א "קארע^י מענטש", ער שטייט אין דרויסן און ווארט שי1 א 2 שעה, איך מוז אייך זאגן, אז עם איז זיי־עי א קארעקטער בחור, ער איז מיין ווייבם א גליו געשויועסטער קינד און ער איז אלע יארן קארעקי2 און פיין, איך האב נאך פון אים קיץ איין י קללו נישט געהערט, געלערנט האט ער אפילו נ׳^13 קיין סך, אבער ער קען אביטל דעם אלף ביח און אביטל רעכנען. דער רעדאקטאר האט ת־כף דערשמעק65 מיט מעמען ער האט צו טאן, פרעגט ער אים; פאר וועמען עם זיינען צוגעיגרייט אט די אלע ”מעריקאמענטך? פוילט זיך גישט אונדזער ש/מה זלמן און רעכנט אוים פרט בפרט: - "דער בע' זים. איז פאד מיר, מיט אים מעל איך אוימפיח מייגע טעכנישע ארבעטן אץ רעדאקציע. רי שעי און די מעטער־מאם, האב איך צוגעגרייט פאר אונדזער צושניידער, דעם רעוש־סאר ער זאב מעסטן און צושניירן די ארט-קלען.'די מא; אי1 דעם האמער, פאר אייך הי שעפרעדאקטאר איי מעט אבטונג געבן, אז יעדעם יוארט ואל ז״1 נעומיגן און, אז עם זאל אינגאנצן ק. י' מאקעריי מאשין, איו פאר אוגתער יונגן איגזשי' נער. ער ווייסט ווי אמי זיך צו באגיין מים איר ער וועט א״טאקן די קארייראםקאפן. די קאג' דענסירטע מילך, איז צוגעגרי׳ט יפאר- אונרזעי' סעקיעטאי ער יא/ קאנדענסירן די נייעם! פון ראיא און לאגעין און דעם שווייגנדייין' רא' דיא. דארף מען איבערגעין דעם, מיט יי בדיל1< דעם זאמלער פין די פאליטיש י ■ריעות. ער מעם ח. גאלדזאמד א יאי (אן אט״־לר שפאס) געשניטן און די ידיעות דארפן קלאפ און זיין קאנדענסירט. דערביי מוז מען אכט לייגן, אז עם זאל זיין א מענטש א גוטער קארעקטאר. נאך א לענגערער דיסקוסייע אין מעלכער עם האבן אגטייל גענומען אלע אנמעזנדע, צווישן וועלכע עם האבן זיך געפונען נוטע פאכמעגער, צייטונגס מענטשן. איינער האט שיין 25 יאר צו טאן מיט צייטונגען, ער האט נעמלעך געהאט א צייטוגגם־קיאסק אין פינטשעוו, א צווייטער האט געשריבן ארטיקלען אין די "שידוכים ווינקלען,׳ פון "רויטן עקספרעם" און "ראדיא“ און געווען א שטענדיקער לייענער פון די "לעציטע נייעם" און א קרוב פון ש. פיעטרושקא און ב. קוטשער. א רריטער האט הינטער זיך א 22 יאר־קן ליטע־ רארישן סטאזש אין די קארידארן פון ד* רעדאק׳ דיעם "היינט" און "מאמענט" און פייערט די גא־ ענסטע טעג זיין 49 יאריקן יוביליי, דערביי האט ער גרוים בקיאות אין צייטונגם עקספעדיציע. ווי איר זעט אליא האט זיך צוזאמענגע־ טראפן די ריכטיקע חכרה און עם איז מיט מזל געשאפן געווארן דאם רעדאקציע קאלעגיום, מאם האט תיכף אויך באשלאסן פארלויפיק ארויסצו־ געבן א מאכן־שריפט מיטן נאמען "אונדוער לשוך׳ מייל ווי קען דען אנרערש זיין; עם מוז דאך געהערט ווערן אונדזער ווארט. די טעכגישע זייט - פארצובערייטן אלע נויטיקע מכשירים און די ✓אקאלן צו דער ארבעט - איז איבערגעגעבן געווארן דעם עלטסמן לייע־ נער און פרעסע מבין שלמה זלמן דארפסיונג, וועלכער האט זיך תיכף גענומען צו רער ארבעט, און צומארגנם טאקע זיינען אויסגעצירט געוואר; 3 גרויסע צימערן מיט "אלעם נויטיקן": א בעזעם, א ראדיא־שווייגער, א שער, א מעטער מאם, א מאג. א טאקעריי מאשין, א האמער, 10 פוש־ קעם קאנדענסירטע מילך און נאך אנדערע עני לעכע נוצלעכע מכשירים. גלייך צומארגגם, פינקטלעך 12 אזייגער פרי האבן זיך באוויזן די חברה רעדאקטארן. שוין לאנג, זייער לאנג מיט אן ערך 399 טעג צוריק, האט זיך פארזאמלט אין באמבערגער קהל שטיבל די עליטע פון דער יידישער גע־ זעלשאפט מיטן צוועק צו גרינדן דעם גרויסן פרעסע קאנצערן, אלם ארגאן פון די באפרייטע יידן אין די לאגערן אוייפן שטח פון דער טעי טיקייטם פעריפעריע פון צענטראל קאמיטעט פראנקען. ווי איך קען זיך דערמאנען, איז עם געווען אין א טריבן נאכמיטאג, אין גרויסן ז־צונגם־ זאל, די טישן רייך געדעקט מיט א שלל פון בלאנק־־ווייסן פאפיר. אתם טיש זיצן די אלט באקאנטע טיפן פון כתריאלעווקע, איישישאק און יעהופעץ, יעדער זאגט זיך אתים זייגע פומונות, פון צווישן אלע צייכנט זיך אוים דער אלטער שרייבער, וועלכער האט גראר דעם זע✓ בן טאג, געפייערט זיין 20 יעריקע ליטערארישע טעמי־ קייט, זייט עם זייגען דערשינען זיינע ערשטע שאפונגען, מאם זיינען אנערקענט געווארן פון גרויםן זשורי, דעם פאטריארכאלן רבץ זיינעם דעם הויכך גדליהו, דעם דרדקי מלמד פון מאזל־ באזשעץ. דער דערמאנטער רעדנער האט אתים׳ געוויזן גרוים בקיאות אין הלכות פרעסע און האט געגעכן אנווייזונגען ווי עם דארף באאר־ בעט מערן דאם מאטעריאל ביז עם קומט אתים די צייטונג: קודם כל - זאגט ער - דארף יעדעם ווארט זיין געווויגן און געמאסטן. די ארטיקלען און פעליעטאגען מוזן זיין נעטאקט און גוט צו- "אונדזער מארמי׳ און אויב ם־האט זיך אונת אייגנעגעבן כאטש א קלייגע טייל פון אט די אלע אויפנאבעם צו רעאליזירן האבן מיר אונדזערם דער גרייכט. מיר וויגטשן אילע אונדזערע לעי זער,!־וי אמשנעלסטן צו פארענדיקן אונדזער ארבעט דא אין דעם פארשאלטענעם דייטשלאנד־ גלות און צהיאמן מיטן 'נאנצן יידישן פאלק אנחויבן א ניי לעבן אין דעם פתיען "דישן ארץ ישראל. 50 גומערן ״או;דזער ווארט״ - באדייט א גאנץ יאר פון - אליין א!וף זיך געגומענער־ דינסט יפאר דער שארית הפליטה. - א יאר פון אויפדעקןדי נאך אייטערנדע זיך מעדן פון רעם לעצטן גרויסן חורבן אונדזערן. - א יאר פון אנשטרענגונגען צו דערהויבן דעם גייסט 'פון דעם שארית, וועמען די צייט האט אזוי טיף נעבויגן און דערנירעריקן. - א יאר פון גייסטיקער מי צו פארבינדן די צעריסענע י פעדעם מיט דער אלטער יידישער טראדיציע און אתיפפירן אויף די מעגן פון א נארמאלן פאלקם־לעבן. עם איז אן אחריותפולע ארבעט, וואס-יאיז מיט פולער מסירת נפש געווידמעט נאר דער שארית הפליטה, דער י באנריף "שארית הפליטה", איז א טערמין, מאם איז געשאפן געווארן נאך דעם 8 מאי 1945, גאך דער קאפיטולאציע פון דער ברוטאלער הייטלער הערשאפט. מיטן אתיסקריכן פון די לעכער, וועלדער און אראפנעמען די ארישע מאסקעס, זיינען די אפגעראיטעוועטע יידן אריינגעטרעטן אין א נייעם פעריאד פון צייטווייליקייט, מיטן פיל זאגנדן נאמעין "שארית הפליטה". א גרויסער טייל פון דעם דאזיקן איבער־ בלייבעכץ, האט געפונען זיין פלאץ אין די לאי נערן און שמעט פון געוו. היטלער דייטשלאנד, ווו פיל פון זיי זיינען געמען "בירגער“ פון די קאנצענמראציע לאנערן אזן זיינען ע״פ גס ניצול געווארן, א גרויסער טייל האט אויסגענוצט די ראזיקע בלוטיקע ערד (א ביטערע איראניע פון גורל!) ווי א מקום מק/ט פון די פאגראמען, וועלכע האבן זיך צעבושעוועט אין דעם באפתיטן פוי; ן. דיי דאזיקע מענטשן זיינען זיכער געווען, אז זייער פארבלייבן אויף דער דייטשער ערד, איז ווירקלעך א צייטווייליקם און קורצם, פון וואנען עם מעלן זיך שאפן עמיגראציע מעג/עב־ קייטן קיץ ארץ ישראל און אין אנדערע איבער ימי ישע לענדער. •י¬ די צייטווייליקייט אונדזערע האט זיך פארי וואנדלט אין אן אומגעדולדיקן• נערוועזן צושטאנד. מענטשן אפגעריסענע פון זייער שטאם, פון זייער משיפחה, פון די נאענסטע און פון זייע* חיים, מאם מערן באהאנו/ט פון אלעמען אזוי שטיפמוטעריש - האבן פארלוירן זייער גלויבן און יערער טין "גערעכטיקייט" און "מענטשלעב־ קייט" פאחימייפלונג און דעמאראליזאציע עם הארצות און פוי; קייט האבן גענומען די אויבער־ הא גט אין דער אזוי אויך אויפגעמאטערטער און געפאלענער שארית• הפליטה געזעלשאפט. אין דעם דאזיקן פעריאך פון "צייטמייליקייט", האבן מיר אוייף זיך געגוימען ך אויפגאבע צו דיינען אט רעם געדאנק פון צותקקערן צו זיך זיך דורך א;״ע מעגן, - טראגן שטאלץ דעם נאמען ״ייד״ מיט וועלכן 6 מיליאן פון אונדזערע ברידער, זיינען אומנעבראכט געווארן פון די אוממירדיקע טרעגער פון דער "ציוויליזאציע און קולטות־ פון XX יארהונדערט. - פאראייביקן דעם מארטירער וועג פון דעם שארית החורבן און געבן זיי און םפעציעל דעם יונגען דור דאם ליכט פון די אלטע קוואלן פון אונחערע קולטור אוצרות - באקענען די, מאם זיינען געווען אפגעתסן אין משך פון 7 פיינצטערע יאר - מיט די טרעגער פו; דער יידישער ליטעראטור און וויסנשאפט — געבן זי' יניקה פון דעם וועלט־מיסן און אריענטאציע אין דער אלגעמיינער "שפיל" פון דער וועלט פאליטיק. א ספיעצעלע און שווערע אויפגאבע איו געווען אוגחער אגשטרענגונג צו פארטרייבן און און אויסווארצלען פון דעם דאזיקן שארית די פארצווייפליוגג און יאוש. מאם זיי האבן מיט־ געבראכט מיט זיך פון דעם שווערן "יואלד־ פעריאד" און פון דער האפענונגסלאזער;אגע דא, אין א גאנצער ריי פון ארטיקלען האבן מיר זיך באמיט צו הויבן דעם גייסט פון די אנט־ מוטיקטע און רופן זיי צו א נארמאלן מענטשלעכן לעבן. מיר האבן זיך אויך באמיט צו באקעמפן און אויסצוראטן די קארופציע און שווארצהאנדל, מאם איז איפראדוקט פון אנארמאלן לעבן אין די קאצעטן און'פון די קעגגווערטיקע;עבנם־ באדינגונגען, א גרויסע אויפקלערונגם ארבעט אויף צו פארטרייבן דעם בלבול המוחות אין פרעמד־שפראכיקעריי האט אין א געוויסער מאם אויך געבראכט פאזיטיווע רעזולטאטן. אין א גאנצער ריי אפהאנדלוגגען און ארי טיקלען האבן מיר געשילדערט די גבורה, מסירת נפש און העלדישקייטן פון אונדזערע פתיהייטם־ קעמ1!ער, געטא־אויפשטענדלער און פארטיזאגער, באגוצנדיק זיך' דערביי מיט אויטעגטישע מאטער־ יאלן. גערופן די מאסן צו פראדוקטיווער ארבעט אויסראטן פון זיך די -פוילקייט מאם איז געווארן א רעזיולטאט פון דעם קצבה־לעבן. די יוגנט האבן מיר גערופן צום לערגען און דעגקען, ארי גאגיזירן זיך אין קבוצים און צו העפלה. א גאג־ צע ריי ארטיקלען האבן מיר געזוידמעט דער טעי טיקייט פון קבוצים, אנווייזנדיק אויף זיי אלם א מוסטער פון א שייגער פראדוקטמוער ארבעט א. ד. גל. די דאזיקע אויפגאבעס האבן מיר זיך באי מיט, - מיט אוגדזערע באשיידעגע כוחות - צו טראגן אין לויף פון דערשיינען פון די 50 נומערן 4 J I