Yor-bukh fun Yidishn yishev in Argenṭine · 1945-01-01 · 1945-1946 · p. Seite 261

יאר־בוך פון ״דישן ישוב אין ארגענטינע דאם זעקבע קאן אויך דער םקע&טיקער זאגן װעגן די געלטער װאם מען גיט אויוי ישיצן און תצמוד-תורות: — װ״םעך, מען גיט, אי5״ן איז מען גישט פרום, װי<5 מען זיך .אויםקויםן ב״ם רבונו של עוצם... אויב עם ז״נען נאך ה״נט פאראן אזעיצכע םקעפטיקער לגבי אונדזער געזעצשאפט־ קעכק״ט, װאצטן מיר ז״ צוגעפירט אויך םעראנא אין די דר״הונדערטער, אנטקעגן דעם ריזן בנין פון דער ״דיש-װעלטלעכער שלום-עליכם ש\ל און זאלן ז״ זען, װי ׳פנעל די ש(ל איז ךך״ אדער מער-פאכיק פארגרעםערט געװארן און פון דארט װאצטן מיר די םקעפטיקער צו־ געפירט צו דער זשיטלאװםקי-שור און פון דארט, צו די בוי-װערק פון דער ביאליק-שור און פון דארט — אויח בוצאן םור מער, צום פילאץ װאו עם װעט באלד אויםװאקםן דער גרויםער בנין פון דער געזעלשאפט פאר ײדיש-װערטקעכע ש(ל\ און מיר װאלטן געװאלט זען, צי די םקעפטיקער, אויב זײ זײנען נאר ערלעכע מענטשן, צי זײ װאלטן זיך נישט פארשעמט... ב״ די פאצן, פון בויען גרויםע רחבותדיקע בנינים פאר װעקטלעכע ש\ל\, קאן מען ישוין נישט חושד ז״ן, אז דאם װיל מען זיך מיט פילאנטראפיע בארואיקן דאם געװיםן, דא קאן מען אויך נישט חושד זײן, אז דאם װיצ מען זיך אויםקויפן ב״ם רבונו של עולם, דא, זעענדיק די פר״װיליק״ט פון די עםקנים װאם געבן ם״ גרויםע געילטער און םײ ז״ער ארבעט פאר דער זאך, מוז מען שוין מודה ז״ן, אז דאם אקעם װערט געטאן נישט נאר פון באװאוםט- זיניקע יחירים, נאר פון באװאוםטזיניקע ״דישע מאםן, װאם שטעלן מיט זיך פאר די ה״װן פון אונדזער געזעלשאפט, װאס מאכט װאקםן אונדזער אנזען אלם געזונטן באװאוםטזיניקן ׳״דישן ישוב. עם װאלט אפשר כדאי געװען, א נעם צו טאן אזעלכע םקעפטיקער און מאכן מיט ז״ אן עקםקורםיע צו די האלב-חרובע הײזקעם, װאו די אמאליקע באראכאװ-שול און שפע- טער, אפילו די שלום-עליכם-שול, האט געהאט איר װאוין-ארט. עם װאלט כדאי געװען, אויפצומישן פאר זײ די פראטאקאלן פון דער לערער-ארגא- גיזאציע פון מיט א צען-פופצן יאר צוריק און װ״זן זײ די קלאגעם פון לערער, װאם מען האט זײ נישט אויסגעצאלט די חודשלעכע אכציק פעזעריקע לוינען און װי באלעבאטים האבן געטענהט, אז אויב מען װעט זײ צװינגען צו באצאלן דעם לערער, װעלן זײ נישט האבן צו באצאלן פארן דירה-געלט און אוים שול... עם װאלט כדאי געװען א קוק איבער צוגעבן די רשימה פון אלע ביכער אין משך פון די ערשטע 35 יאר פון הײנטיקן יארהונדערט, װיפל פון זײ עם זײנען פאדקויפט געװארן און פאר װיפל און אנטקעגן נעמען די ביכער װאם זײנען דערשינען אין משך פון די לעצטע צען יאר און װאם פאר א םומע עם איז פאר ז״ אפגענומען געװארן. און דא מװ דערמאנט װערן דער פארלאג ״ײדיש״, װעלכער האט געװאגט צוצו־ טרעטן צו אן ארבעט פון גאר גרויםן פארנעם, ארויםגעבנדיק ״אלע װערק פון י. ל. פרץ״ אין 18 שײן געבונדענע ביכער אויך א רײע אנדערע װערק, װאם בײ א נישט באװאוםטויניקער געזעלשאפטלעכק״ט, װאלט אזא אונטערנעמונג געװען אן אוממעגלעכקײט. אפילו בלויז אזא אויבנאויםיקער איבערבליק, װאלט געמוזט איבערצײגן, אז אונ- דזער געזעלשאפט האט זיך פײן אנטװיקלט אין גלײכמאםיקער םארעם — עקאנאמיש, גײם- טיק און קולטורעל. כדי צו באםעםטיקן אונדזער פאזיטױוע מײנונג װעגן אונדזער געזעלשאםטלעכער באװאוםטזיניקײט, װילן מיר נאך װארפן א בליק, אויך דער פאזיטיװער באציאונג פון אונ- דזערע עקאנאמישע און פינאנץ-אינםטיטוציעם, װי די קאאפעראטױועם און די בענק, צו יעדער װיכטיקער דערש״נונג אין ײדישן לעב־ן. נישט נאר װאם די דערמאנטע אינםטיטוציעם באשט״ערן זיך פאר פילאנטראפישע צװעקן, נאר פונקט אזוי פאר קולטורעלע, װי פאר שולן פון אלע מינים, םאר ײדיש טעאטער — 261 —