Yor-bukh fun Yidishn yishev in Argenṭine · 1945-01-01 · 1945-1946 · p. Seite 260

יאר־בוך פון ײדישן ייטוב אין ארו״ענטינע . אונדזער באװאוםטז״ן פאר אחרױח, אז אין צײם פון חורבן איץ די אלטע הײמען, מוזן מיר דא שאפן און בויען נ״ע קאצעקטױוע א״עטומען, כדי — אויח להכעים אלע אונדזערע ׳עונאים — אויפצוהאצטן דעם קױם פון אונדזער אומה• אבער גוטע שילער לערנען אפילו פון די ביטערםטע דערפארונגען, און דאם איז א מדרגה. אין דעם פרט, װעז מיר װארפן א בליק אויח אזנדזערע געזעצשאפטלעכע דערגרײ־ כונגען אין משך פון געצ״לטע עטקעכע יאר, מוז מען צוגעבן, אז דער גרויםער רוב פון אונ- דזערע יחירים, װעקכע בילרן צוזאמען דעם ארגענטינער יידישן ישוב, זיינען געװען מאראציש הױך-שטייענדיקע גוטע תצמידים פון דער מאױמדיקער צייט-שוצע. צאמיר קורם װארפן א בציק אויףי אונדזערע װאויצטעטיקע אינםטיטוציעם: אויב די פיל אויםגעבר״טערטע היצבם-טעטיק״ט אויח אצע געביטן פון ״דישן צעבן, װאם די הברה קדישא האט אין משך פון די צעצטע עטצעכע יאר געצ״םטעט און אויך, דעד גרויםער בנין, װעצכן די חברה קדישא האט ערשט אויפגעבויט, קאן נאך נישט רינען אצם באװ״ז פון געזעצשאפטלעך באװאוםטזיניקער פרייגיביק״ט, װייצ די חברה קדישא האט גענוג מיטצ װי אזוי צו שאפן די נויטיקע קאפיטאצן, קאן מען אבער מער נישט צװ״פלען אין רעד פרייגיביק״ט פון אונדזערע יידן, װען מען זעט די בוי-ארבעטן פון אונדזער ״דישן שפיטאל, װעצכן עם איז ממש נישט צו דערקענען קעגן דעם װי ער איז געװען ערשט מיט עטצעכע יאר צוריק; װען מען זעט דעם דיםפענםאר פון דער ציגע קעגן טובערקוצאז אין קארדאבע (אונ- קיזשא) און נאך מער, דעם נייעם גרויסן אויפגעבויטן בנין פון דער ציגע, אויך פראגאטא םארמיענטא, אינדערמיט פון דער ״דישער ארבעטער געגנט אין פאטערנאצ.' אדער װען מען װאדפט א בציק אויףי דעם בנין פון ביקור-חוצים אויףי קאנגאזשא, װאו עם ז״נען שוין גרייט די פצענער פאר װייטערדיקן בוי; װען מען כאפט זיך אריבער אין דעם נאענטן פאדשטעטצ בורםאקא און מען גיט א קוק אויףי דעם בוי-װערק פון אונדזער בית- יתומים ומושב זקנים, װאם כאטש א גוטער קריםט, איינער פון די חםידי אומות העוצם האט נעשענקט דעם גרויםן שטח באדן פאר די צװ״ װיכטיקע אנשטאצטן, קאםט אבער די בוי-אר- בעט א מטמון מיט געצט און װען מען נעמט נאך אין אכט, אז אויך דער הכנםת אורחים, האט אונטערגענומען אויםצובר״טערן די טעטיקייט און צו דעם צװעק, איז שוין געצייגט גע- װארן דער גרונט-שט״ן פאר דער בויאונג פון א נ״ער גרױםער געב״דע אוױי װאצענטין גא- מעז; װען מען באטראכט אט-א דאם אצץ, און דא מוז מען דאך שוין צוגעבן, אז די געלטער, ממש מיציאנען, װאם װערן פארברויכט פאר די בצויזע בוי-ארבעטן, א חוץ די פיצ-פארגרע- םערטע, ממש פיצפאך פארגרעםערטע הוצאה-בױדזשעטן פון די דערמאנטע אינםטיטוציעם, אז די געצטער װערן געזאמצט פון פר״װיציקע ב״שט״ערונגען פון גוטן װיצן, נו, איז דאם א קצײנער באװ״ז פון אויפגעװאכטן און װירקנריקן פציכט-באװאוםטז״ן פון אונדזערע יירן? און איצט, װען מיר זאצן װעצן אויםרעכענען די אצע שיצן און תצמוד-תורות װאם ז״נען אין משך פון די לעצטע עטלעכע יאר אויפגעבויט געװארן און װיפצ גמיצת-חםדים קא- םעם עם זיינען געשאפן געװארן און װיפל קצ״נע צאנדםצייט פאר״נען עם האבן זיך געגרינדעט און זיי העצפן ארוים זייערע ארימע מיטגצידער מיט קצ״נע אן-פראצענטיקע הצװאות און מיט הצװאות ״עצ מנת שצא צהחזיר׳/ צי איז רען עמיץ געצװאונגען צו געבן געצט פאר די אצע צװעקן? און װען מען באטראכט, אז די אצע (װידער מיציאנען) געלטער װערן געגעבן פר״װיציק פאר די אצע צװעקן, צי איז עם א קנאפער באװייז פון װירקנדיקן םציכט-באװאוםט- ז״ן װאם באהערשט אונדזערע ״דן? עם קאן קומען א םקעפטיקער, און זאגן, — יא, אויח שפיטאצן, ציגעם, ביקור-חוצים און הכנםת אורחים, אויך דעם גיט מען, דאם איז םיצאנטדאפיע; דאם איז ״בארואיקונג פארן געװיסן פון זאטן״... — 260 —