Yor-bukh fun Yidishn yishev in Argenṭine · 1945-01-01 · 1945-1946 · p. Seite 201

יאר-בוך פון ײדישן ישוב אין א דגענטינע אויפ;עק?ערטע און מתנגדי׳עע קהילה װי קראקע האט שוין אויך געפראװעט א חתונה אויפן בית-עולם אלם א מיטל קעגן דער מגיפה און אויך אין צעמבערג האבן ײדן אנגעװענדט דאם זעלבע מיטל. און עם האט זיך נישט געפונען קײן שום אויטאריטעט אין רער אויפגעקלערטער לעמבערגער קהילה, נישט צװישן די מתנגדישע לעמבערגער רבנים, װעקכע זאלן ארויםטרעטן קעגן דעם אבערג<5ויבן. דער רעדאקטאר פון דעם דערמאנטן העברעאישן בלאט האט גערעדט וועגן דער זאך מיט אמתן צער. שמעון מנחם ילאזאר איז געװען א טיך רעליגיעזער ײד, אבער א שארפער מתנגד און א קעגנער פון יעטװעדן אבערגלויבן. ער האט מיך דאן א״גגעלאדן אנצושרײבן א שארפן ארטיקל קעגן די דאזיקע פאלקםטימקעכע צערעמאניעם, אין װעלכע ער האט געזען א פארשװעכונג פונעם קצארן ג״םט פונעם ״דנטום. עטצעכע טעג נאך דער דאזיקער באגעגעניש מיטן רעדאקטאר םונעם העברעאישן בלאט, בין איך אנגעקומען קײן אםיעװנטשים, װאו איך האב געטראפן ממש די גאנצע שטאט אויפגערודערט מיט דער צוגר״טונג פון א חתונה אויפן בית-עוקם. װארום אויך אין אסװיעג- טשים האט די מגיפה אװעקגעריםן עטילעכע צענרליק ײדישע לעבנם. אמת, אםיעװנטשימער ״דן האבן אנגענומען דעם אויבערשטנם פםק דין באהבה. דעם רב פון שטאט איז אין אײן װאך, אין דער װאך פון חול המועד םוכות, אװעקגעשטארבן די רביצין און א ױנגע טאכטער. אבער דער רב האט גובר געװען דעם צער, און צו הקפות געטאנצט צוזאמען מיט אנדערע ײדן, צװישן װעלכע עם ז״נען געװען מערערע אביךים. אבער עפעם מוז מען דאך טאן צו דער מגיפה. קאן מען דען לאזן דעים טויט אזוי בושעװען און זיך צוקוקן מיט פארצ״גט הענט און גארנישט טאן? האט קהצ באשלאםן טאן דאם װאם אנדערע קהילות האבן שוין געטון. און מען האט אויםגעװכט אן ארעמען ױנג און אן ארעמע דינםטמױד, א יתומה און מען האט דאם פאר פארשדכנט און מען האט באשלאםן מאכן א חתונה אויפן בית-עולם. װען• איך בין אנגעקומען אין אםװיענטשים, האב איך געטראפן די שטאט ממש אויפ- נערודערט װי פאר א גרויםער װאזשנער געשעעניש. א קלײניקײט עפעם: שטאט מאכט חתונה אן ארעמע חתן-כלה. שטאט מוז זארגן פאר איצ׳ז: ײדן, ש״נע באךעבאטים גײען ארום צו- נױפזאמיןען אויך נדן, און אויה חתונה-מלבושים פארן חתן און טאקע אויך פאר כלה-מתנות, און א שטר״מל מוז מען אויך האבן און א טלית, און א שטיקל דירה דארך מען דאך אויך א״נארדענען. און װײבער, נשים צדקנױת, גײען ארום זאמלען אויך א ש״טל פאר דער כלה און אויך חתונה מלבושים. שטאט איז פלוצים געװארן א קאלעקטױו פון מחותנים. מען דארך מאכן א פארשפיל, און מען דארך פירן דעם חתן שבת אין שיל ארײן צום אויפרופן. נשים צדקנױת דארפן פירן די כלה... ■און מען דארך צוגרײטן א חתונה-מאלצ״ט... פאר אזויפיל פארטאענקײט פארגעםט קהל אין דער מגיפה. אבער די מגיפה, פאר- נעםט נישט. זי טוט דערװײל אירם. דער טויט הערט נישט אויך צו שנײרן אין לעבעדיקן לעבן. דארף מען טאקע צוא״לן מיט דער חתונה און אין א שײנעם נאכמיטיק איז די חתונה פארגעקומען. טא װאו פארזאמלט מען זיך אויך אזא חתונה, װאו די גאנצע שטאט זײנען מחותנים? נו, פארשטײט זיך, אז נישט ערגעץ אנדערש װי נאר אויפן הויפט-פלאץ פון שטאט, אויפן ״רינגפלאץ״. דער רינגלפלאץ אין גאליציע און פוילישע שטעט איז א פירעקיקער פלאץ אין דער נרוים פון א היגער ״מאנםאנע״ אדער עטװאם גרעסער און אין מיטן שטײט דער ״ראטוש׳/ — דאם ראטהויז. דער רינגפלאץ אין אםװיענטשים איז אבער אין נאנצן םרײ — נישטא ק״ן שום בנין אין מיטן פלאץ. און אט אויך דעם דאזיקן פלאץ האט מען ארויםגעפירט חתן-כלה צום ״באדעקן״ בײם שפיל פון די קלעזמארים. דער רינגפלאץ איז געװען פול געשטאפט. א טײל יידן האבן אנגעטון די ױם טובדיקע זײדענע בעקעשעם און שטרײמלעך אױד׳ די קעפ. אויםן רינגפלאץ האט געװארט דער חתן מיט ז״נע אונטערפירער, אנגעטון אין די זײרענע ״בגדי מלכות״ און איבער די מלבושים דעם װ״םן קיטל, ביז מען האט ארויםגעבראכט די כלה צום ״בארעקן״. םײ רער חתן װי רי כלה זײנען געװען ממש אויםגעקליבענע עקועמפלארן פון 201 —