Yor-bukh fun Yidishn yishev in Argenṭine · 1945-01-01 · 1945-1946 · p. Seite 200

יאר-בוך פון ״דישן ישוב אין ארגענטינע ײדישע פרוי נישט געװען. יערער ײדישער פרוי האט מען בײ דער חתונה אפגעשוירן די האר און זי האט פאר איר גאנץ לעבן געטראגן א שײטל אויפן קאפ, אויף* װיפל די מער םרומערע, אדער ע^טערע װ״בער האבן נישט געטדאגן קײן ״קופקעם׳/ בשעת דער פאריקער מ^חמה, האב איך אפטמאל געמאכט קורצערע אדער לעננערע באזוכן אין אםװיענטשים, װאו מ״נע עיצטערן האבן געלעבט אלם פליכטלינגען. אםיעװנטשים איז אין יענע כ^חמה-יארן געװען אפשר די רואיקםטע שטאט אין דער עםטר״כיש-אונגארי- שער מאנארכיע, באזונדערם נאך מאקענזענם אפענםױוע, װעלכע האט צוריקגעטריבן די צא- רישע ארמײען פון גאיליציע ביז צו די אוקראינער םטעפעם. אין אםװיענטשים האט מען פשוט נישט דערקענט, אז ם׳איז מצחמה — מען האט זעלטן געזען א םאלראט, ם״דן א םאי^דאט אויך אור^ויב. אזוי האב אויך איך אילם םאצדאט, יעדעם מאל װען איך האב באקומען אן אורצויב אים פארבראכט אין אםװיענטשים, װעלכע איז מיר געװען צום נאענטםטן: אומגע- פער םינףי פערטל שעה פון קראקע און ארום 5 שעה פון װין. די דאזיקע רואיקײט און פרידלעכק״ט פון דער שטאט האט זי געמאכט פארן בעםטן פצאץ פאר מילחמה-פליטים, װע<5כע האבן זיך געװאלט אויםרוען פון די איבערגעלעבטע מי5חמה-שרעק. אזוי האט דארט אויך געי^עבט א^ם פי^יט דער באװאוםטער םאםאװער רבי ר׳ שלמה^ע ז״ל, װעלכער האט דארט באװיזן ניט װײניק װאונרער. פון אלע ז״טן, פון נאענט און פון װ״ט זײנען דעמאי^ט געקומען קײן אםװיענטשים קרומע און לאמע, און טויבע און שטומע און בצינדע און מײרלעך מיט דיבוקים און מענטשן מיט דער געפאלענער קראנקה״ט, און ארעמע אלמנות מיט טעכטער אויך אויםצוגעבן, — און ר׳ שלסהלע האט געמוזט רא- טעװען — אויך װיפל ער האט געקאנט און אויך װיפל מען האט זיך ״דארט אויבן״ צוגע־ הערט צו זײן באגער. און אט אין דער דאזיקער אםװיענטשים האב איך געטאנצט אויפן בית-עו^ם ארום קברים און אויך די קברים — געטאנצט צוזאמען מיט אנדערע ״דן, װעלכע האבן אויך צו- נעזונגען און געפיליעםקעט מיט די הענט צום טאקט, איבערהילכענדיק דאם שפיילן םון די קלעזמארים. אזוי האט אםװיענטשים געפראװעט א חתונה אויפן בית-עולם. אויך דער דאזיקער חתונה איז מיר געגאנגען אז^י װי בי^עמען ״זכותו יגן״... איך בין געקומען — נו, נישט אויך צו שעלטן, אבער יעדנפאלם, מיך צו בײזערן, שטארק צו בײ- זערן און מיט אײנמאצ בין איך פארכאפט געװארן פון עמאציע און — מיטגעטאנצט, מיטגע- טאנצט מיטן גאנצן עו?ם מחותנים. מיט דער דאזיקער חתונה איז נעמצעך געװען אזא מעשה: א געװיםע צײט פאר דער חתונה האב איך אין קראקע באזוכט די רעדאקציע פון דארטיקן העברעאישן װאכנבקאט ״המצפה״. דער רעדאקטאר פון דעם דאזיקן בילאט, שמעון מנחם לאזאר ע״ה, האט מיט צער גערעדט װעגן דער װאקכאנאליע פון אבערגלויבן װאם איז פקוצים אויםגעבראכן אין א גאנצע רײ שטעט, װאו מען פראװעט חתונות אויפן בית-עוילם, כדי אפצושרײען רי מגיפה פון ״טשערװאנקע״ װאם האט דאן געבושעװעט אין א גרויםן טײל פון 5אנד. ם׳איז געװען די צײט פון שפעט-זומער, ארום דער צײט פון ימים נוראים, אינעם יצעצטן יאר פון דער מי^חמה. ם׳איז דאן געווען אין גאי^יציע א גערעטעניש אויך גרינצ״ג און פרוכט, און דער עוצם, צײדנדיק אזוי צו זאגן םון א מין פםיכאלאגישן הונגער, האט זיך צו- געכאפט צו דער פרוכט, צופיא געגעםן, װארשײנלעך אויך נישט אפגעהיט די ר״נקײט, אזוי אז עם האט אויםנעבראכן די מגיפה, װעלכע האט געבוש'<גװעט איבער א גרויםן טײק פונעם לאנד, און איבערגעשניטן דאם לעבן פון הונדערטער מענטשן. און אזוי װי דאקטוירים האבן נישט געקענט אזוי גיך ברענגען קײן הי?ך, האבן ײדן זיך גענומען צו א זיכערערן מיטל — א״נצוארדענען ארעמע חתונות אויפן בית-עולם. קענטיק, אז דאם דארך בעםער װירקן, װי די דאקטארםקע רפואות און װי די פארשריםטן פון היגיענע. און אט דער דאזיקער מיטל פון א חתונה אויפן בית-עולם האט זיך שוין געהאט אויםגעשפר״ט נישט ב^ויז איבער די ק^ײנע, קו^טורעצ אפגעשטאנענע שטעט, נאר אפיקו אזא 200 —