Yor-bukh fun Yidishn yishev in Argenṭine · 1945-01-01 · 1945-1946 · p. Seite 194

יאר־בוך פון ייידישן ישוב אין ארגענטינע אינעם בײ5ד פון דעם ״דישן קיבוץ אין טשילע, װאלט אויך נוט נעװען אר״גצונעםען רי צװ״ ״דישע פרויען אינםטיטוציעם. רי ״װיצא״ און די ״ביען־העטשארא״. עם איז צו באװאונדערן מיט װאםער װארעמק״ט און איבערנעבנק״ט די דאזיקע דאמען ארבעטן םאר ז״ער באליבטער זאך. די ״װיצא׳/ חוץ אירע צױניםטישע ארבעטן, האט א לאנגע צײט םובםי־ דירט און אויםגעהאלטן דעם ״אינםטיטוטא העברעא״. דאם איז א ײדישע אנפאנגם-און־מיטל- שול מיט םוצע רענירוננם רעכט, איצטער םובםידירט די זעלבע שולע דער ״םירקויצא איזרא- עליטא״, אבער די ״װיצא״ טראגט נאך אלץ די פולע אחרױת פאד דעם דאזיקן אנשטאילט און שט״ט מיט אים אין כםדרדיקן קאנטאקט. די ״ביען-העטשארא״ פארנעמט זיך מיט פילאנטראפישע ענינים און העלפט אפייצו אוים מיט בארײטנריקע הלװאות פארארעמטע, אומבאמיטלטע מענטשן, כדי זײ זאצן זיך א״נשאםן מאשינען, אדער אביםל םחורה אויך צו האנדלעז. די צװ״ םרויען-אינםטיטוציעם ז״נען פאקטיש דער אקטױוםטער טײ? איז׳ דער טשיקענער ײדישער נעזעלשאפטלעכקײט. א װאונדערלעך ש״ן ארט פארנעמט אין םאנטיאגא דער ״פויליש ײדישער פארבאנד׳/ װעלכער איז אײננטלעך אײנע םון די ״נגםטע אינםטיטוציעס אין טשילע, אבער אויך א״נע פון די שענםטע, מיט איר אויסעתעװ״נלעכער באציאוננ צו דעם ״דישן לעבן און זי שטעלט מיט זיך פאקטיש םאר, דאם א״נציקע װינקעלע, װאו די ״רישע קולטור האט איר הײם, בײ איר קומען פאר ײרישע פארלעזוננען, קוקטו׳ר-אקטן, א חוץ די נרויםע ײדישע הילפם-ארבעט, װאם זי פירט דורך אין טשילע פאר רי אײראפע- אישע ״דן. אין איר שפיץ שט״ט א גרופע, אויםגעפרואװטע פויקישע פאקקם־ײדן, װאם םיקן דאם אחרױת םון דער צײט און טוען אלץ כדי אר״נצוברענגען אביםעלע ליכט אין דעם ײדישן זעלבסט-צוםרידענעם ישוב םון טשילע. א גאנץ באזונדערע ראלע שפילט ״די פארײניקטע פראגרעסױוע ״דישע נעזעלשאםט״, װעלכע גרופירט ארום זיך דעם פראגרעםױון טײל םון די טשילענישע ײדן, און די דאזיקע אינםטיטוציע פירט דורך פון צײט-צו-צײט, גאנץ װיכטיקע אקציעם, ארדגט אויך אײן קאנ־ םערענצן און שט״ט ענג םארבונדן מיט דעם ײדישן קולטור-לעבן פון דער נאנצער װעלט. פון א גאנץ באזונדערער באדײטונג איז דער פארבאנר פון די דײטשע ײדן, װעמענם אינםטיטוציע איז באטיטלט מיטן נאמען ״חברה׳/ זי פירט אן א ברײטע ארנאניזאטארישע נעזעלשאפטלעכע טעטיקײט. זי צײלט עטלעכע טויזנט פאמיליעם פאר מיטגלידער, םירט דורך א ריזיקע הילםס-טעטיקײט פאר אײראפעאישע ײדן, ארדנטיאײן גרויסע קולטור-אקטן אויםנו- צנדיק אירע אומצאליקע קינםטלערישע כוחות, װאם האבן אויםגעװאנדערט ק״ן טשילע און נעמט אויך א היפשן אנטײל בײ פארשידענע קאמפײנען אין דעם אלגעמײנעם ײדישן לעבן. לעצטנם איז געװארן אפגעברענט איר הויפט-םאלאן, װאם געפינט זיך אין םאמע צענטער םון דעם ״דישן לעבן. עם זײנען דערבײ פארברענט געװארן א םך געראטעװעטע םון דײטש- לאנר — סםרי תורות, אבער װידער, נײט אן בײ זײ א שטארקע אקטױויטעט אויפצושטעלן א גײ קולטור-הויז פאר די היצטרכותן םון די דײטשע ״דן, װעלכע שטעלן מיט זיך פאר דעם נרעםטן מאםױו םון דער ײדישער באפעלקערונג אין טשילע. םאנטיאגא פארמאגט אויך אײניקע געגנט-אינםטיטוציעם, װאם האבן א״גענע קלובן, מנינים און ײדישע קורםן. לאמיר, דא אויך דערמאנען דעם אמאליקן ״ײדישן קולטור צענ- טער׳/ װעמענם ביבליאטעק שטײט שוין יארן-לאנג פארשלאםן אינעם סאלאן םון ״ביקור חולים׳/ די דאזיקע אינםטיטוציע, האט געהאט אמאל צו פארצײכענען אויך איר חשבון א נרויםן נעזעלשאפטלעכן קולטור-רעקארד. געהאט א גוט-ארגאניזירטע דראמאטישע םעקציע, אײננעארדנט אימפאזאנטע אװנטן, קאנפערענצן און קולטור-אקטן און ארויםגערוםן איגטערעם ב״ אלע שיכטן םון רעד ״דישער באםעלקערונג. א שײן קולטור-װינקעלע שטעלט מיט זיך פאר ״דער ײדישער שרײבער-קרײז״, ארום װעלכן עם גרופירט זיך א ר״ע חשובע באקאנטע נעמען אין זיר-אמעריקע: נח װיטאל, יצחק בלאשטײן, משה דוד גיםער, פ. לערנער, ױנה אבאדאװסקי, יעקב פילאװםקי און די בעםטע קולטור עלעמענטן פון דעם טשילענער ײדישן ישוב. די צוזאמענקונפטן פון דער דאזיקער שײנער אינםטיטוציע, שטעלן מיט זיך פאר מאטענטן פון גאר נעהויבענער ױם-טובדיקײט, — 194 —