Yor-bukh fun Yidishn yishev in Argenṭine · 1945-01-01 · 1945-1946 · p. Seite 192

יאר-בוך פון ״דישן ישוב .א י ן ארגענטינע דער צ״ט האבן זײ זיך באזעצט אין די דעראבערטע ערטער און געבילדעט באהאצטענע און האלב-אפענע אידי׳עע געמ״נדעם, אויך װאם עם זאגן נאך איצטער עדות א םך היםטארישע איבעמעבריבענע שריפטן פון יענע צ״טן: ארטע כתב-ירן, שטיקער מצבה-שט״נער און נעמען פון גאםן, װי די פון פערו, װאם האט ביז נישט צאנג געה״םן ״מאטא-כודיאם״ (הדגע ״דן) און א בראט געשיבטע פון א פערמאנענטער בילוטיקער אינקװיזיציע. פון יענע אלטע אמאליקע קה״5ות, זײנען מער נישט געבליבן, װי א םך אײנפילוםרײכע ״ר״ן״ טשירענישע פאמיליעם, װאם האבן זײער איריש-ן אפשטאם באהאלטן אונטער די גרחישע פאלבן פון אלערהי״ליקםטע קריםטצעכע נעמען, אזעלכע, װײ ״םאנטא-קרוז״ (דער הײךיקער קר״ץ), ״םאנטא-מאריא״ (די ה״ךיקע מרים) און נאך אזעצכע ענלעכע נעמען פון הײליקע ״םאנטאס׳/ שפעטער, איז אויך אונטערגעקומען אן אנדער אידישע עמיגראציע פון האלענדישע און ענגלישע ״דן, װאם האבן גאנץ גיך זיך אויםגעמישט מיט די ארטיקע אײנװאוינער און אפירו געװארן װיכטיקע ז״רן אינעם רעבן פון דער טשירענישער פאציטיק און װירטשאפט. אזא פאמיריע, איז די אײנפלוםרײבע עדװארדם, װעמענם מיטגילידער קאנטראלירן דאם?אנד מיט ריזיקע קאפיטאיצן, שט״ען אין דעד שפיץ פון בענק, פארנעמען אן אנגעזעען ארט אין דער פאיציטיק, הויכע גלחישע אמטן און דאך איז נאך אלץ נישט פארװישט פאר דער װעלט זײער אמתער ״דישער יחום. אבער דעם טשילענישן פאלק גײען גאנץ װײניק אן, צי די םאנטא מאריאם און צו רי ערװארדם זײנען אמאל געװעון ״רן, זײ ז״נען שוין א טײ5 פון דעם טשיילענישן פאלק און אלם אזעלכע װערן זײ םארעכנט אויך תמיד. אונדזער גענוג היפשער אר״נפיר, זאיל אונדז דערפאר דינען פאר אן אנװײז, אז שוין ׳5אנג, װי עם ג״ט דער שטראם פון ״דישער אימיגראציע אין דער דאזיקער מדינה. די דאזיקע כםדרדיקע ײדן-װאנדערונג, האט אין אצע יארהונדערטער געזוכט צו געפינען אן אנטרינונג פון געפארן, אבער זי איז פארדרענגט און א״נגעשלונגען געװארן מיט דער צײט פון די ארטיקע גו״ם און נאך ז״ ז״נען געבליבן נישט מער, װי דאקומענטן און רעגענדעם. דער איצטיקער ײדישער ישוב אין טשילע, האט נאך אונטער זיך ז״ער א קורצע פארגאנגענה״ט. ער איז געבוירן געװארן מיט אן ערך 45 יאר צוריק, כמעט אין אײן צ״ט מיט זײן גרעםערן ברורער-ישוב ארגענטינע. ' די ערשטע אימיגראנטן זײנען באשטאנען פון אײנצלנע אנטוישטע עצעמענטן, אדורכ- געפאלענע, װאם האבן זיך נישם געקאנט אײנארדנען אין ארגענטינע, אדער אזעלבע, װאם דער אומרו האט ז״ װ״טער געטריבן צום װאנדערן. זײ האבן זיך דערשלאגן ביז צו דער אלטער, שײנער שטאט מענדאםא און דארט האט ז-י גערײצט דאם םודותפולע פון יענער ז״ט די ״אנדן״• אפשר האבן אין ז״ער דימױן אוים<עשװעבט די מעשהלעך פון די לעגענדארע הרי־ חושך און פון די פארלוירענע עשרת-השבטימ... װעד װײם עם? אבער אזוי איז דער ישוב געבוירן געװארן, אן דראנג פון אויםערלעכע גורמים, כמעט װי א צופעליקײט... נאך ה״נט לעבן נאך צו לאנגע יאר א״ניקע פון די, װאם האבן אלײן מיטגעמאכט, צו זײער איצטיקער איבעראשונג, דעם פלוצלימריקן אויפשװאונג פון אט רעם װײטן און פארװארפענעם ײדישן ישוב. אבער אפילו הײנט, הגם עם איז שוין גענוג קענטיק דער ײדישער אנטײל אין דעם אלגעמ״נעם טשילענישן לעבן, םײ אינעם האנדל און ם״ אין דער קליין-אינדוסטריע, איז נאך אלץ שװער פעםטצושטעלן די אלגעמיינע צאל פון די יידישע תושבים. לויט אן אויבנאויפיקן חשבון, רעכנט מען, אז אינגאנצן לאנד זאלן זיך נעםינען, בערך פון א דרייםיק טויזנט ײדן. די הויפטשטאט םאנטיאגא, װאם ליגט אין א װאונדערלעכן טאל, ארומגערינגלמ מים — 192 -