Yor-bukh fun Yidishn yishev in Argenṭine · 1945-01-01 · 1945-1946 · p. Seite 177

י א ר ־ בוך פ ו ן ײ ד י ש ן י ש ו ב א י ן ארגענטינע | פונקט אזוי הי די קעגנװארט: באיאענדיק דעם דאזיקן װי^ן, האט ער אבער רעם פארצענג, אד! עם זאל שוין קײנמאל מער נישט דערש״נען אזא שרעקי^עכע אומגערעכטיק״ט, און דורכן ב״- שפי5 פון א נקמה, קעגן װעצכער עם איז נישט פאראן ק״ן שום שוצװאנט, הױת די מוירא פארן טויט האי^ט נישט אפ דעם נקמה-נעמער — װיק ער אפשרעקן יעדן צוקינםטיקן רשע. | דער װילן צום אעבן האי^ט זיך דא, בכן, שוין נישט ב״ דער א״נצלנער דערש״נונג, ב״ם יחיד״ נאר נעמט ארום די אידעע פון מענטש און װי5 אייר דערשיײנונג ר״ן האלטן פון אזא שרעק־! לעכער, אויפקאכנדיקער אומגערעכטיק״ט. דאם איז א זעלטענער, באד״טונגםפוקער און דער- הויבענער כאדאקטער-שטריך, דורך װע5כן דער יחיד איז זיך מקריב, שטרעבנדיק .זיך צו 1 פארװאנדצען אין א האנט םון דער א״ביקער גערע5טיק״ט. דאם איז אין?ייכטע שטריכן דער תמצית םון שאפענהויערם אויפפאםונג פון גע- ן רעכטיק״ט; פון דער ״מענטשלעכער״ — דורבן מענטשילעכן שכיל געשאפענער, און דער אנ- | דערער, העכערער אדער אײביקער. אבער װי שוין דערמאנט, האט שאפענהויער אלײן געהאלטן ז״ן טעאריע םון הער אײביקער גערעכטיק״ט פאר שװער תופם צו ז״ן פארן רוב מענטשן. װארום באמת איז דער גרויםער רוב װ״ט, ם״ פון פארטיפן זיך אין אבםטראקטן דענקען, ם״ פון אויפהויבן זיך אי- בער דעם פערזענילעכן עגאאיזם. און בבלל איז דאם גערעכטיק״ט-פראבלעם, אײנם פון די פונ- דאמענטאיצםטע אין דער מענטשי^עכער עקזיםטענץ, א גרויסער?אבירינט, אין וועצכן דער מענטש״זעכער גײםט בצאנדזשעט זינט אוראצטע צײטן: נביאים, רעאיגיע-גרינדער און םילא- זאפן האבן יעדער אויך זײער שטײגער אויפגעשטעלט װעגװײזערם. און עם איז באד״טונגפוך, װאם די דאזיקע אזוי פארשידנארטיקםטע פירן ם׳רוב אין אײן ריכטונג. אזוי למשל שאפענ- הויערם טעאריע און די אלט-אינדישע גלויבונג אין גלגוצים, װעצבע איז אגב נישט פרעמד אויך דער ײדישער פאלקם-גלויבונג: עם איז אײן אידעע, װאם קומט צום אויםדרוק דורך פארשי- דענע אופנים פון מענטשלעכן דענקען. אזוי קאן אויך פארשטאנען װערן דער אי^טער ײדישעד זאג: ״על דאטפת אטפוך וםוףי מטיפיך יטופון״, װי א טיפע אנונג פון א העכער פארגעי^טונג- געזעץ — פון אן אײביקער גערעכטיקײט. ) און ב״ם ה״נטיקן טאג, װען די װעצט געפינט זיך נאך אטעם-נאענט פון באגאנגענע \ פארברעכנם אין װעילט-פארנעם און װארט אויך גערעכטיקײט, װאם װאי^ט אויך באדארפט ז״ן אין א װעקט-פארנעם; ח״נט, װען דער טרוים פון דער װעצט בשעת דער פינצטערער מ^חמה-נאכט װעגן מענטשלעכער גערעכטיקײט הײבט אן װאם אמא5 מער צו פארבצאםן, װי דער חלום בײם טאגשיין — ילאמיר אויך װענדן אונדזער בליק צו דער נישט ״פראקטישער״■ און .אפשר אויך ״פאנטאםטישער״ אײביקער גערעכטיקײט, אין װעלכער עם שטעקט דאך $גי טיפער זין. 1־ 177