Yor-bukh fun Yidishn yishev in Argenṭine · 1945-01-01 · 1945-1946 · p. Seite 176

יאר-בוך פון יידישן ישוב אין אדגענטינע ר*מו גגוביל בו\ אי־יביקבך גערעבנויןןײנו װען אפילו די דערקענטעניש פון דער אײביקער גערעכטיקײט איז ני׳עט פאר צוגענגלעך אויף דעם ר״ן פילאזאפישן װעג, שטעקט אבער דאך אין יערן אײנעם, צפחות װי אן אומקלאר געפיל, דאם באװאוםטזײן פון יענער אײביקער גערעכטיקײט. שא&ענהויער װ״זט אן אויף צװײ אײגנטימלעכק״טן אין דער מענטשלעכער נאטור, װאם זאגן דערויף עדות: חח דעם צװעק, װאם דער שטאט האט מיט דעם שטראף-געזעװ, גיט עם א םאטיס־ פאקציע, נישט בלויז רעם באעװלטן, װעלכער איז על פי רוב באהערשט פון באגער צו נקמה, נאר אויך דעם גאנץ ז״טיקן צושויער, װאם זעט, אז דער, װאס האט פארשאפט אן אנדערן א װײטיק, באקומט צוריק צו לײדן די זעלבע מאם װ״טיק. אט דערפון, זאגט שאפענהויער, רעדט ארוים יענץ באװאוסטזײן װעגן דער אײביקער גערעכטיק״ט. צוליב דעד באגרענעצט- קײט אבער פון דער דערקענטעניש, צוליב דער פאדבלענדעניש דורכן אינריװירואליטעט-פרינ־ ציפ, װערט דאם דאזיקע געפיל שלעבט פארשטאנען און פאלש אויםגעטײטשט, דערמיט װאם ער פארלאנגט פון דער דערש״נונג, פון דעם יחיד, אזעלכעם, װאם איז נוגע דער עצם זאך גופא. ער זעט נישט, אז דער באלײריקער און באלײדיקטער ז״נען אײנם, און דערפאר װיצ ער זען צודיקבאצאלט דעם װײטיק צום זעלבן יחיד, װאס האט דעם װ״טיק פארשאפט. דערפון נעמט זיך אויך בײ א םך רער פארלאנג, אז א מענטש, װאס האט אין זיך א םך רשעות צו- זאמען מיט אן אויםערגעװײנלעכער ג״םט-קראפט, װאם מאכט אים מעגלעך צו ברענגען אן א שיעור לײדן אויח מיליאנען מענטשן, למשל א װעלט-דעראבערער — אז אזא מענטש זאל װען עם איז אדער װאו עס איז אפקומען אין א גלײכער מאם פאר די אלע יסורים, װעלכע ער האט פארשאפט אנרערע. עם װערט אבער אויך רא באגאנגען דער טעות פון נישט אײנזען, אז דער פ״ניקער און די געפײניקטע זײנען דער זעלבער װילן, װאם לײדט ם״ אין דעם אונטערדריקטן װי אין אונטערהריקער. די צװײטע מער אויפפאלנדיקע און זעלטענערע אײגנטימלעכקײט אין דער מענט׳ע- לעכער נאטור, אויף װעלכער שאפענהויער מאכט אויפמערקזאם, כדי צו באקרעפטיקן זײן געדאנק, איז פאלגנדיקע: מיד זעען ט״למאל װי א מענטש װערט צוליב עפעם א גדויםער אומגערעכטיקײט, װאם ער האט איבערגעלעבט, ארער בלויז נאר צוגעזען אלם עדות, אזוי טיף אויפגעברויזט, אז ער שטעלט-א״ן מיט ישוב הרעת זײן לעבן, אן אויסזיכט זיך צו ראטעװען, כדי נקמה צו נעמען אין דעם, װאם איז באגאנגען יענע ב״זע טאט. מיר זעען אים למשל יארנלאנג נאכ־ שפירן א מעכטיקן אונטערדריקער, לסוף אים דעדהרגענען און דאן אלײן אומקומען אויפן עשאפאט, אזוי װי ער האט ראם דערװארט, על פי רוב גארנישט באמיענדיק זיך אפילו אוים־ צומ״דן דעם טויט, װײל זײן לעבן האט נישט פאר אים ק״ן אנדער װערט װי נאר אלם מיטל נקמה צו נעמען. װען מיד באטראכטן, זאגט שאפענהויעד, גענוי דעם ג״םט פון דעם דאזיקן פאר־ געלטונג-באגער, געפינען מיר, אז ער איז גאנץ פארשידן פון דער פשוטער נקמה. מיר זעען אײן, אז די דאזיקע טאט פארדינט גיכער אנגערופן צו װערן שטראף אײדער נקמה: װארום אין איר שטעקט אײגנטלעך די כװנה צו װירקן אויף דער צוקונפט דורכן בײשפיל, און דערצו נאך אן שום א״גנניציקן צװעק, נישט פאר דעם נקמה-נעמענדיקן יחיד, װײל ער קומט דאך דערבײ אום, און נישט פאר רער געזעלשאפט, װעלכע שאפט זיך זיכערקײט דורך געזעצן: װארום יענע שטראף װערט ראך אויםגעפירט דורך א יחיד, נישט פון שטאט, און נישט כרי אויםצופירן א געזעץן גיכער איז די דאזיקע שטראף געװענדט קעגן א טאט, װעלכע דער שטאט װיל נישט אדער קאן נישט באשטראפן. און שאפענהויער קומט צום אויםפיר, אז דער צאר!׳ װאם טר״בט אזא מענטש אזוי װ״ט ארויס מחוץ די גרענעצן פון יעדער אײגנליבע, שטאמט פון רעם טיפםטן באװאוםטוײן, אז ער אלײן איז עם דער גאנצער װילן צום לעבן, װאמ רער־ שײנט אין יעדן וועזן, דורך אלע צײטן, און אז די װ״טםטע צוקונפט גײט אים דעדיבער א1 — 176