Yor-bukh fun Yidishn yishev in Argenṭine · 1945-01-01 · 1945-1946 · p. Seite 175

יארייבוד פון ײ׳דישן יזוזב א ן ארגעגטינע צויטן אטתן תוך אבער פון די זאבן װאלט יעדער בעדצרפט באטראכטן אלע יצ״דן פון דער װעלט װי זײנע אײנענע. אבער די א״ביקע גערעכטיק״ט בצ״בט פארהוילן םאר דעם, װאם איז םארבלענדט רורנן פרינציפ פון אינרױוידואליטעט. ער זעט רעם רשע, װאם טוט אפ כלערלײ ב״ז און אכזרױת, לעבן אין נחת און רואיק ג״ן פון דער װעילט. ער זעט דעם אונטערדריקטן שלעפן ביז אין םוף אר״ן א לעבן םול לײדן, און עם װײזט זיך נישט ק״ן נקמח-נעמער, ק״ן בא- צאלער. די א״ביקע גערעכטיקײט אבער װעט קענען באגר״פן בלויז יענער, װאם װעט זיך אויפהויבן איבער דער דערקענטעניש, װאס איז געבונדן מיט די אײנצלנע זאכן; דער, װאם װעט דערקענען די אידעען; װאם װעט דורכדרינגען דעם אינדױוירואריטעט-פרינציפ און בא- נעטען, אז די פארמען פון דערשײנונג זײנען נישט נוגע דער עצם זאך גופא. — װער עם װעט דערגײן צו יענער דערקענטעניש, דעם װעט קלאר װערן, אז װײל דער װילן איז דער עיקר העיקרים פון אלע דערשײנונגען, טרעפן אלע לײדן, םײ װאם מען פארשאפט אנדערע, םײ װאם מען פילט אלײן, תמיד בלויז יעניז אײנע און דאם זעלבע װעזן; הגם די דערש״נונגען, אין װעלכע דאם אײנע אדער דאם אנרערע שפילט זיך אפ, ז״נען גאנץ פארשידענע יחידים, און אפילו אפגעטײלט פונאנאנרער דורך װײטע צײטן און שטחים. ער זעט אײן, אז די פאר־ שידנק״ט צװישן יענעם, װאם פארשאפט לײדן און דעם, װאם מוז זײ אריבערטראנן, איז נלויז פענאמען און בארירט נישט די עצם זאך גופא, װאם איז רער װילן, װעלכער לעבט אין ב״דע; אט דער ווילן, װעלכער האט דא זיך אל״ן נישט דערקענט, אזוי אז אין אײנער פון זיינע דערש״נונגען באגערט ער א געשטײגערט װאוילז״ן, אין דער אנדערער װידער ארוים־ רופנדיק א נרויםן װײטיק, און אזוי ארום ב״םט ער א״ן אין װילדן דראע די צײן אין אײ- נענעם פלײש, נישט װיסנדיק, אז דאם פאװאונדעט ער זיך אלײן. דער פײניקער און דער געפ״ניקטער זײנען אײנם. אײנער מאכט א טעות, נישט נלויבנדיק, אז ער האט א חלק אין דער פ״ן, דער אנרערער אין דער שולד. װען עם זאל זיך אבער בײדן עפענען די אויגן, װאלט רער, װאם פארשאפט די ל״דן, דערקענט, אז ער לעבט אין אלדינג אויח רער גרויםער װעלט, װאם ליידט פײן, און רער געכ״ניקטער װאלט אײנ- נעזען, אז דאם גאנצע בײז, װאם װערט אפגעטון, ארער איז װען עם איז אפגעטון געװארן אויר דער װעלט, שטראמט ארוים פון יענעם ווילן, פון װעלכן עם באשט״ט אויך ז״ן װעזן; פון דעם װילן װאם דערשײנט אויך אין אים, און דורך דער דאזיקער רערשײנונג האט ער נענוטען אויך זיך אלע ל״דן, װאם קומען ארוים פון אזא ווילן. אבער שאפענהויער באמערקט װייטער, אז צו קלארער דערקענטעניש פון דער אײ- ביקער גערעכטיק״ט פאדערט זיך פולשטענדיקע דערהויבונג איבער רער אינדױוידואליטעט; דעריבער װעט זי, פונקט װי די איר פארװאנדטע רײנע און ד״טלעכע רערקענטעגיש פון װעזן פון דעד טוגנט, תמיד בלײבן אומצוגענגלעך פאר דעם רוב מענטשן. ■— די אינדישע חכמים האבן דעריבער די דאזיקע אידעע אויםגעדריקט אין דער רעליגיע אויך א מיטישן אופן; װי עס איז בכלל דער שטײגער פון רעליגיע אנצוקלײדן אין אן אלעגארישן לבוש די אמתן, װאס איז ז״עד נאקעטער פארעם װאלטן זײ נישט געװען צוגענגלעך פארן ברײטן עולם. עם איז נעמלעך דער מיטאם װעגן גלגולים. ער לערנט, אז פאר אלע לײדן, װאם מען האט צוגעטײלט ניים לעבן צו אן אנדער נפש, װעט מען אלם עונש מוזן אפקומען אין א שפעטערדיקן גלגול אויוי דער דאזיקער װעלט גענוי דורך רי זעלבע לײדן. װער למשל עם האט געטײט אפילו נאר א חיה, װעט אמאל אין רער אומענדלעכער צײט אויך געבוירן װערן אלם אזא חיה און אומ- קזמען דורך פונקט אזא טויט. דער דאזיקער מיטאם לערנט, אז שלעכטע מעשים װערן בא־ ׳עטראפט דורך מגולגל װערן אין א וועזן, װאם לײדט און װערט פאראכט; דאם הײםט, מען מערמ געבוידן אין א נידעריקער קאםטע, אדער אלם פרוי, ארער חיה, אדער פאריא, אלם מזגורע, אלם קראקאריל א. א. װ, אויך אלע לײרן, מיט װעלכע דער מיטאם דראעט, ברענגט ער דאױת פון דער רעאלער װעלט פון לײדנדיקע װעזנם, װאם װ״םן נישט, פארװאם זײ קומען-אפ אויוי דער װעלט. 175 —