Yor-bukh fun Yidishn yishev in Argenṭine · 1945-01-01 · 1945-1946 · p. Seite 173

יאו-בוך פ ו ן ״ ׳ד י ש ן י ש ו ב א י ן א ר ג ע נ ט י נ ע דער זיכערקײט פון דער געזעלשאפט, און דאם קאן דערגרײכט װערן בלויז דורך באיטטראפן א5ע האנדלונגען, װאם װערן באצײכנט מיטן װארט ״קרימינעצ״. דער צװעק פון שטראך, אדער גענויער, םון שטראה-געזעץ, איז אפצושרעקן פון פאר־ ברעכן. עם איז בכן א צװעק פאר דער צוקונפט, און דער דאזיקער צװעק אונטערשײדט שטראו* פון נקמה. שאפענהויער באמערקט דערבײ, אז א קאנטיאנער װאלט אװדאי געקאנט אפװארפן די דאזיקע אויפפאםונג פון שטראף, מחמת יצויט איר קומט אוים, אז דער באשטראפטער פאר־ ברעכער װערט באנוצט ״בלויז װי א מיטל״, װאם איז אין םתירה צום זאץ, װעקכן אלע קאנ־ טיאנער זאגן נאך: ״מען דארך רעם -מענטש תמיר באהאנדקען װי א צװעק, נישט װי א מיטל״. רער דאזיקער זאץ, גיט שאפענהויער צו, איז טאקע א בארײטנדיק קלינגענדיקער און גוט פאר אלע די, װאם ווילן האבן א גרײטע פארמוצע, כדי זיך אײנצושפארן װײטערע חקירות, אבער אז מען באטראכט אים גוט, איז ער בלויז אן אומבאשטימטער זאג, װאם נײמיקט זיך בײ יעדין פאק פון אנװענדונג אין א באזונדערער דערקלערונג, באשטימונג און מאריפיקאציע; װארום אזוי בדרך בלל גענומען, איז ער נישט געניגנדיק, װ״ניק זאגנדיק און פראביצעמאטיש. רער מערדער, װאם באקומט דוירכן געזעץ טויט-שטראך, מוז יערנפאלם און מיט פולן רעכט באנוצט װערן בלויז װי א מיטל. װארום די עפנטלעכע זיכערקײט, דער הויפטצװעק פון שטאט, װערט דורך אים געשטערט, אויב דאם געזעץ װעט בלײבן אומדערפילט. בכן מוז ער, ז״ן לעבן, זײן פערזאן, ז״ן דאם מיטל צו מק״ם ז״ן דאם געזעץ און דורכדעם צו א צוריק אײנשטערן די עפנטרעכע זיכערקײט. ער װערט מיט פולן רעכמ געמאכט פאר א מיטל אויםצופירן רעם. שטאט-אפמאך, אויך װעצכן אויך ער, אלם שטאט-בירגער, איז אײנגעגאנגען און האט דער- מיט, כדי צו געניםן פון דער זיכערקײט פאר זײן קעבן, פר״ה״ט און א״גנטום, איינגעשטעצט פאר אצעמענם זיכערקײט ז״ן קעבן, פרײהײט און אײגנטום פאר א משבון, און אט דאם ראזיקע משכון איז אצינד פארפאלן. שאפענהויער איז מודה, אז די דאזיקע םארן שכל הישר קלארע טעאריע פון שטראך איז אין איר עיקר נישט נײ, אבער זי איז דורך נײע טעותים כמעט פארדרענגט געװארן און האט זיך דעריבער גענײטיקט אין א דײטצעכער הםברה. ױ אײבװןגו גכרכבנוװןײנו נאך די באטראכטונגען װעגן דער גערעכטיקײט, װאם איז א״נגעשטעצט דורך מענ־ טשלעכע נארמעם, אדער דורכן שטאט, ג״ט שאפענהויער איבער צו א גאנץ אנרערן, העכערן מין גערעכטיק״ט, װאם איז נישט אפהענגיק םון מענטשילעכע אײנריכטונגען, נישט אונטער- געװארפן דעם צוםאצ און טעותים, איז נישט װאקלריק און בלאנדזשענדיק;• א גערעכטיקײט, װאם איז אומפארמײדצעך, פעםט און זיכער, א גערעכטיקײט, װאם באהערשט — נישט דעם שטאט, נאר די װעצט. שאפענהויער רופט זי אן: ךי אײביזןפי גטירכבבוװןײבו• די דאזיקע גערעכטיק״ט שטעקט אין וועזן פון דער װעצט גופא; די שטראה, װאם זי ט״צט צו, איז אזוי געקניפט און געבונדן מיט דער שוצדיקײט, אז ב״רע ז״נען א״נם. כדי מםביר צו זײן דעם דאזיקן װ״ט נישט באשײנפערצעכן ענין, װענדט זיך שאפענ• הויער װידער צום גרונטגעראנק פון זײן פיצאזאפיע: די װעצט אין דער גאנצער פיצצאציק״ט פון אירע טײצן און געשטאצטן איז דער- שײנונג, דאס ט״נט, די אביעקטױויזאציע פון א״ן װיצן צום צעבן. דער קױם גופא און דער אופן פון קױם, 'םײ אין כלל, װי אין יערן פרט, שטאמט דורכאוים פון װילן. ער איז ב<ײ, עד איז אצמעכטיק. אין יעדער זאך דערשײנט דער װיצן פונקט אזוי, װי ער אצײן װיצ אים פאר זיך. די װעצט איז בצויז דער שפיגצ פון דאזיקן װעצן: יעדע באגרענעצטקײט, אצע צײדן, אצע יםורים, װאס זי אנטהאצט, זײנען אן אויםדרוק דערפון, װאם דער װיצן באגערט; ער איז אזוי, װי ער איז, װײל ער װיצ אזוי. אזוי ארום טראגט יעדעם װעזן מיט פוצער רעכט דעם קױם בכצצ, דערנאך דעם קױם םון ז״ן מין און פון זײן אײגענער אינרױוירואציטעט, פונקט אזוי װי זי איז צװישן באדינגונגען װי זײ זיינען, אין א װעצט אזעצכע װי זי איז, באהערשט — 173 —