Yor-bukh fun Yidishn yishev in Argenṭine · 1945-01-01 · 1945-1946 · p. Seite 172

י א ר-בוך פ ן ן י י ד י שן י ש ו ב א י ן ארגענטינע װעצכן מען איז דעתאנגען דורכן שבל און װאם איז ביםלעכוױיז פארפוי^קאמט געװארן — איז דער שטאט-אפמאך, אדער דאם געזעץ. שאפענהויער באמערקט דערביי, אז שוין פלאטאן האט אקם אזעלכן אנגענומען דעם אורשפרונג פון שטאט. גואואר ,א\\ גנװגוןו דער חירוק צװישן מאראק און שטאט-געזעצגעבונג איז דער, װאם בעת די מאראל באציט זיך באויז אויר דעם נװ\ רעכט אדער אומרעכט, נעמט, פארקערט, די געזעצגעבונג דורכאוים נאר אין אכט דאם רײד\ פון אומרעכט, און זי װאלט זיך קחקוטין נישט פארנומען מיט דעם אומרעכט-טון גופא, װען דערמיט זאל נישט אלע מאק ז״ן אומבאדינגט פארבונדן א ריידן םון אומרעכט. און אויב עם װאלט לסשל געקאנט געמאקט זיין אן אומרעכט-טון, װאם זאק פון אן אנדערער זייט נישט זיין געקניפט מיט אן אומרעכט-ציידן, װאלט עם במיר־א דער שטאט נישט פארװערט. די דאזיקע פארשידנקייט נעמט זיך דערפון, װאם םאר דער מא- ראצ איז דער װי5ן, די כװנה, דאם װיכטיקםטע און ממשותדיקע, דעריבער איז םאר איר דער װיצן צו טון אומרעכט גלייך װי דאם טון אומרעכט, און זי פאדמשפט שוין דאם װערן אציין. דאקעגן דעם שטאט גייען לחלוטין נישט אן װיצן און כװנה, װי אזעלכע, נאר בלויז די טאט (םיי בלויז דער פארמעםט צו איר אדער די דורכגעפירטע), צוליב איר פועל-ױצא •— דאם קיידן פון דער אנרערער זייט. פאר אים איז בכן הי טאט, די געשעעניש, דאם איינציק ממשות- דיקע. דעריבער װעט דער שטאט קיינעם נישט פארװערן זיך ארומצוטראגן מיט א מחשבה עמעצן צו דערמארדן אדער צו םמען, װיבאלד ער איז נאר זיכער, אז די מורא פאר שטראףי װעט צוימען יענעם פאלאנג. אויך האט דער שטאט בלל נישט קיין פ^אן אויםצוראטן דאם שי^עכטע געפיל אין מענטש, די נטיה צו אומרעכט-טון, נאר בלויז יעדן מעגלעכן מאטױו צו באגיין אומרעכט אנטקעגנצושטעצן א װאגיקערן מאטױו — די אומפאדמיידלעכע שטראך — זיך אפצוזאגן םון אומרעכט-טון. דער שטאט בכן קעמפט בלל נישט קעגן דעם עגאאיזם, נאר בלויז קעגן דער שי^עכטער קאנםעקװעמ פון עגאאיזם. * .שנוךא\< או\ ת\ױװ דער איינציקער צװעק םון שטראך-געזעץ איז דאם אפשרעקן פון שעדיקן פרעמדע דעכט. צוליב דעם האט מען זיך פאראייניקט אין א שטאט און מען האט גענומען אויףי זיך דעם עוק פון אויםהאי^טן אים — כדי יעדער זאל זיין באשיצט פון ^יידן אומרעכט. דאם געזעץ אלזא און די אויםפירונג פון געזעץ, די שטראך, זיינען געװענדט אויךי דער צוקונפט, נישט אויך דער פארגאנגענהייט. דאם איז רער חילוק פון שטראףז צו נקמה, װארום נקמה איז מאטױוירט באיז דורכן געשעענעם, בכן אויך דער פארגאנגענהייט. יעדע פארגעלטונג פאר אומרעכט דורך פארשאפן איינעם יםורים, אן א כװנה אויףי דער צוקונפט, איז נקמה און קאן נישט האבן קיין אנדער צװעק, װי דורך דעם אנבליק פון פרעמדע יםורים, װע5כע מיר גופא האבן פארשאפט, זיך צו טרייםטן פאר די יםורים, װאם מיר האבן אאיין געי^יטן. נקמה באטראכט שאפענהויער פאר רשעות און אכזרױת און פאר עטיש נישט גע- דעכטפארטיקט. ער טרעט ארויס קעגן קאנםם טעאריע פון שטראך װי פארגעלטונג לשם פאר- געלטונג און קעגן די ױריםטן, װאם באטראכטן שטראףי װי א תשובה, װי אן אפקומעניש פאר דעם באגאנגענעם פארברעכן. קיין שום מענטש, זאגט שאפענהויער, האט נישט קיין רשות זיך צו באטךאכטן פאר א מאראי^ישן ריכטער און באשטראפן אן אנדערן פאר בייזע מעשים דורך פארשאפן אים װייטיק, דאם הייםט, ארויפלייגן אויך אים א תשובה. שאפענ- הויער באטראכט אזא האנדלונג פאר א גרויםע העזה פון א מענטש און ער ציטירט דעם פםוק ״לי נקם ושײןם״. דער מענטש אבער, פירט שאפענהויער אוים, האט דאס רעכט צו זארגן פאר — 172