Yor-bukh fun Yidishn yishev in Argenṭine · 1945-01-01 · 1945-1946 · p. Seite 170

יאר-יבוך פון ״ידישן ישוב .אין ארגענטינע אפזאגן צו הע^פן איינעם, װאם געפינס זיך אין גרוים נויט און דאם רואיקע צוקוקן װי יענער גייט אוים פון הונגער, בעת איציין לעבט מען אין װאוייצסאג — װאם אן אמת ג)רויזאם און טייװיצאניש, אבער גישט קיין אומרעכט. שאפענהויער גיט אבער באילד צו, אז װער עם איז פעאיק צו אזא האדטהארציקייט, איז אויך פעאיק צו יעדן אומרעכט, װי באלד זיינע באגערן וועיצן אים דערצו באװעגן און עד װעט גישט אנטרעםן קיין אפהאקט דורך צװאננ. רי עיקר אנװענדונג פון רעכט באציט זיך צו די פאלן, װען מען מוז מיט געװאי^ט אפהאצטן פון אומרעכט. און הגם געװאלט פאר זיך אליין איז אומרעכט, קאן אבער דאס אפ- האלטן םון אומרעכט מיט דער הילך פון געװאצט נישט באטראכט װערן םאר אומרעכט, בכן איז עם רעכט. פון דעד דאזיקער שאפענהויערישער הםברה ארויםגייענדיק, קאן מען זאגן, אז נישט בי^ױז איז רעכט דאם אונטערדריקן געװאיצט דורך געװאילט, נאר אויך יעדעם פרעדיקן צו געװאצט. װארום הגם דאם פרעדיקן איצ״ן איז נאך נישט קיין געװאצט-טאט, איז עס אבער ע?ו5 צו באװעגן אנדערע צו באגיין די פון פרעדיקער געװינטשטע געװאלט-טאט. דאם פרע- דיקן צו געװאלט איז בכן א געװאלט-טאט בבוח, פאטענציעא, װאם פארװאנרי^ט זיך דערנאך אין געװא^ט בפוע?. א קלארע איקוםטראציע דערצו איז ״דאם דריטע רייך״, װאם האט דורך פרעדיקן געװאי^ט באװיזן צו פארװיי^דן גרויםע מאםן מענטשן און זיי םעאיק צו מאכן צו די גרוי- זאמםטע נעװאלט-טאטן. װי א גענוג קי^ארער ביישפי^ קאן אויך דינען דער אנטיםעמיטיזם פון אילע צייטן, װאם איז נישט עפעם אנרערש װי א פרעדיקן צו נעװאיצט. עם װאלט דעריבער, קאנקרעט גענומען, נישט געװען קיין שום אומרעכט מיט גע- װא5ט אונטערצודריקן, דאם הייםט מיטן כוח פון א געזע׳ז צו פארװערן, דאם פרעדיקן אזע<5- כע ״אידעען׳/ װאם פארװאנד^ען זיך םוך בל םוך אין געװאאט, הגם פאי^שע אויםטײסשער פון פרײה״ט קענען דערין זען א חטא ^גבי דער פרײה״ט פון מײנונג. װאראליש רגובנו דאם רעכט פון א יחיד צו באנוצן געװאי^ט קעגן אן אנדער יחיד, װען יענער וויצ דורך פיזישן כוח אויך אים ארויםצװינגען זײן װילן, רופט' שאפענהויער אז צװאנגמ-־רגזרנו,• דאם הײםט, דער אנגעגריפענער צװינגט מיט כוח דעם אנגרײפער זיך אפצוזאגן םון זײן באגער, און דער דאזיקער אפװער קאן דערגײן ביז אומברענגען דעם געװא^ט-באנוצער. (ךאם איזי אגב אין א״נקלאנג מיטן תלמודישן ״הבא אהרגך השכם ^הרגו״ ברכות נ״ח; םנהדרין ע״ב), װארום הגם געװאלט באנוצן איז א פארנײנונג פון א פרעמרן װילן, בכן אומרעכט, איז אבער געװאלט אין פאצ פון אפװער א פארנײנונג םון יענעמם פארנײנונג, בכן א באיאאונג פון אײגענעם װײצן, צו װעלכער יעדער א״נער האט רעכט, אויב נאר די דאזיקע באיאאונג גײט נישט ארוים פון איר גבול אויך צו װערן א פארנײנונג פון א פרעמדן װילן. און אין אי^ע פא?ן פון צװאנגרעכט, דאם ה״םט, װען מען האט דאם רעכט צו בא- נוצן געװאלט קעגן אנדערע, קאן מען, אויב די אומשטענדן פאר^אנגען עם, אנװענדן כיט- רעקײט קעגן דער פרעמדער געװאלט; זאגן ציגן, נישט באג״ענדיק דערמיט קײן שום אומ- רעכט. אט װי מען האט לסשל דאם רעכט צו פארזיכערן א רויבער, אז מען האט גאדנישט בײ זיך, אדער ארײנצונארן אן אנפא<5ער אין א קעי^ער, בדי אים דארט צו פארשפאדן. דערי- בער אויך איז א צוזאג, װאם איז ארויפגעצװאונגען געװארן דורך געװאלט, צו גארנישט מחײב; און װער עם קאן ז״ן צוגערויבט פארמעגן נישט צוריקבאקומען .דורך כוח, באגײט נישט קײן שום אומרעכט, װען ער פארשאפט עם זיך צוריק דורך כיטרעקײט. װען אײנער לסשל שפייצט צו מיר מיטן געלט, װאם ער האט ב״ מיר צוגערויבט, האב איך דאם רעכט צו באנוצן פאצשע שפייצשטײנער, װארום א5ץ, װאם איך געווין בײ אים אפ, איז דאך םײ װי םײ מ״ן. אומרעכט און רעכס זײנען בכן, זאגט שאפענהויער, ב^ויז מאראי^ישע באשטימונגען. 170 —