Yor-bukh fun Yidishn yishev in Argenṭine · 1945-01-01 · 1945-1946 · p. Seite 169

י א ר ־ ב ו ך פ ו ן י י ד י ש ן י ש ו ב א י ן א ר ג ע נ טי י נ ע לוימ זײן תוך נאך גל״ך מיט מארד, בלויז נאד לויט דער מדרגה מיט אים םארשידן. װ״טער דריקט זיך אוים דאם אומרעכט אין אונטעריאכן אן אנדערן יחיד, אין צװינגען אים צו שקלאפער״; און ענדלעך אויך אין צונעמען פרעמד א״גנטום. ג.) אבער די העכםטע מררגה פון עגאאיזם איז לויט שאפענהויערן, װען איינער צע- שטערט, צוקיב א קליינעם געװינם פאר זיך, דאם גליק און לעבן פון אן אנדערן. דער דאזי- קער מיאוםער עגאאיזם איז נישט װייט און קאן בלויז איבערגעשטיגן װערן פון יענעם מין ךשעות, װאם זוכט צו פארשאפן יםורים צו אנדערע אן שום נוצן פאר זיך• חוו *זופ\ פ\\ אװוךנוכנו-בװך װאם ש״ך דעם אוםן פון אפטון אן אומרעכט, איז אין מארא^ישן זין אקצאיינם, צי דאם אומרעכט איז געטון געװארן דורך געװאלט, אדער דורך כיטרעקייט. װאדום דער תוך פון אומרעכט שטעקט דאך אין דעם, װאם דער אומרעכט-טוער צװינגט א םרעמרן יחיד צו דינען אדער צו האנדלען לויט ז״ן, דעם אומרעכט-טוערם װילן, אנשטאט לויט יענעמם א״- גענעם. עם איז דעריבער אין מאראלישן זין גלייך, צי דאם װערט דערגר״כט דורך פיזישער געװאלט אדער דורך כיטרעקייט, דאם ה״םט דורך אפנארעריי — דורך שקרים. אדרבא, אומ- רעכט דורך פאלשקייט איז נאך מיאוםער װי דורך געװאלט, װייל .פיזישער כוח האט נאך עפעם א רייץ פאר די מענטשן, בעת כיטרעקייט איז אן אויםדרוק פון שװאכקייט; אזוי ארום עזטעלט דאם אומרעכט דורך כיטרעק״ט אירוים דעם אומרעכט-טוער גלײכצייטיק פאר א פיזיש און מאראליש גידעריק װעזן.2\ די דאזיקע דעפיניציע שאפענהויערם באצייכנט קלאר דעם װערט םון יענע ברואים, װאם האבן ם״ דורך געװאלט, םיי דורך אפנארעריי געטריבן מיליאנען מענטשן צו די גרוי- זאמםטע מיתי משונות. דער טיפער עקל, זאגט שאפענהויער, װאם כיטרעקייט, אומטריישאפט און םאראט רופן אומעטום ארוים, נעמט זיך דערפון, װאם טריישאפט און ארענטלעכקייט זיינען דער באנד, װאם פארבינדט נאך אויםערלעך װירער אין אן א״נהייט דעם װילן, װעלכער איז צע- שפליטערט אויףי א רבים פון יחידים, און עם װערט אזוי ארום געשטעלט א גרענעץ פאר דעם עגאאיזם, װאם איז דער פועל-ױצא פון יענער צעשפליטערונג. אומטריישאפט אבער און פאראט צערייםן דעם דאזיקן לעצטן אויםערלעכן באנד און לאזן פארן עגאאיזם א בר״ט פעלד. אװורעכנו או\ רגוכגו דער באגריח רעכט איז בלויז די נעגאציע פון אומרעכט. דאם אורשפרינגלעכע איז אומרעכט, און מען װאלט קיינמאל נישט גערעדט װעגן רעכט, װען עם זאל נישט עקזיםטירן ק״1 אומרעכט. מיט אומרעכט װידער, װי עם איז געזאגט פריער, װערט באצ״כנט דאם פאר- ניינען דעם װילן פון א פרעמדן יחיד, צוליב דעם צו שטארקן באיאען דעם אייגענעם ווילן; בכן װערט יעדע האנדלונג, װאם איז נישט קיין פארניינונג פון א פרעמדן װילן, פאררעכנט צום באגריףי רעכט. מיט אנרערע װערטער: איז נישט קיין אומרעכט. דעריבער למשל איז דאם 1) װי א״גנטום, באמערקט שאפענהויער, דארף באטראכט װערן נא,ר ראם, װאם א מענטש האט אויסגעארבעט מיט די א״גענע כוחות. 2) א געװיםע אנאלאגיע דערצו איז צו געפינען אין דער יידישער רעליגיעזער עטיק. אזוי למיג־ל דארך■ לויטן יידישן רין א גנב הארבער באשטראפט װערן ווי א גזלן. דער טעם דערפון ווערט דערקלערט (בבא קמא ע״ט) דערמיט װ#ם דער גזלן װייזט ארוים, אז ער האט נישטי מורא, נישט פאר גאט, נישט פאר מענטשן (צו פארגלייכן מיט שאפענהויערס אויםדרוק אז פיזישע קראפט אימפאנירט דעם מענטשן-מין אונטער אלע אומשטענדן. — ״װעלט אלם װילן און פארשטעלונג׳/ 4. בוך פאר. 62), בעת דער גנב האט בלויז נישט מורא פאר גאט, אבער בנוגע מענטשן איז ער א פחדן. אלזא אויך די ועליגיעז-יירישע עטייק באטראכט פאר ׳אומװירדיקער און מיאוםער די פאריברעכנם, װאם װערן אוים־ גיעפירט דורך כיטרעקייט (װי גנבה און אפנארעריי) און װאם האבן אין זיך גלייכצייטיק דעם עלע- מעגט פון פחדנות. — 169 —