Yor-bukh fun Yidishn yishev in Argenṭine · 1945-01-01 · 1945-1946 · p. Seite 168

י א ר-בוך פון י י ד י שן י שוב א י 1 אדגענטינע א שפיגל פון דאזיקן ווילן — אונדזער םארשטעלונג װעגן די זאכן. קענען מיר בכן נישט די עצם זאכן גופא, נאר אונרזער פארשטעלונג װעגן זײ. עם איז אײגנטלעך א געדאנק פון קאנטס פילאזאפיע, װעלכן שאפענהויער האט געגעבן אן א״גענע באלויבטונג. יערער אינדױויד איז, לויט שאפענהויערן, אן א״נצל-דערש״נונג םון דעם װעלט- װילן און פארמאגט דעם;עלבן בלינדן דראנג, דעם חשק צו קױם, פונקט װי דער װעלט- װילן. דער מענטש — װאם איז די העכםטע מדרגה פון װילן-אויםדרוק אין דער נאטור — איז אזוי ארום א מיקראקאםמאם, אן עולם קטן, װאם איז אין זײן דראנג צו קױם גלײך צום מאקראקאםמאם, צו דער װעלט. דעריבער, זאגט שאפענהויער, װיל יערער אלדינג פאר זיך, אלװ פארמאגן, לפהות באהערשן, און װאם עם שטעלט זיך אים אין װעג — פארניכטן. אט דאם איז עם, װאם װערט באצ״כנט מיטן באגריך עגאאיזם, װאם שטעקט אין יעדער בריאה. װארום בעת דער יחיד, די אײנצל-דערשײנונג פון װילן, םילט זיך אלײן װי דער גאנצער װילן, עקזיסטירט פאר אים אלדאם איבעריקע, אלע אנדערע אײנצל-דערשײנונגען פון װילן, בלויז װי ז״נע פארשטעלונגען. דערפאר איז דער אײגענער קױם בילכער און װיכטיקער װי אלדאם איבעריקע. דערפון נעמט זיך אויך, װאם דעם א״גענעם טויט פילט מען װי א מין םוך פון דער װעלט, בעת דעם טויט פון אנדערע נעמט מען אויך גל״כגילטיק, אויב מען איז נישט דערבײ אויך א װעלכן ם׳איז אופן פערזענלעך בארירט. אבער הױת דער זעלבער װילן, װי א דראנג צו קױם, און דער זעלבער עגאאיזם, װאם אין יעדן יחיד, געפינט זיך אויך אין אלע אנדערע יחידים —• קאן לײכט טרעפן, אז דער װילן פון א״נעם זאל ארוים מחח זײנע גרענעצן און זיך ארײנר״םן אין גבול םון א פרעמדן. דאם געשעט, װען אײן יחיד צעשטערט אדער באשע- דיקט דעם גוך פון אן אנדערן אדער צװינגט, די כוחות פון א פרעמרן גוףי זאלן דינען ז״ן װילן, אנשטאט דעם פרעמדן. אט דאם דאזיקע אדײנרײםן זיך אין די גרענעצן פון א פרעמדן װילן װערט באצײכנט מיטן באגריך אגװרטיבגו. בײדע צדדים דערשפירן דאם דאזיקע געשעעניש דורך א באזונדער געפיל. דער באעװלטער דערפילט דאס פרעמדע אר״נדרינגען אין זײן םפערע װי א ג״סטיקן װ״טיק, װאם איז פארשירן פון דעם פיזישן, װעלכן ער שפירט דערבײ פון דער טאט. דער װידער, װאם טוט די עװלה, פילט, אז אין תוך איז ער דער זעלבער ווילן, װאם איז ווי א דערשײנונג אויך אין יענעם גוך, און װאם האט אין אײן דערשײנונג זיך אזוי שטארק באיאט, אז ער איז געװארן א פארנ״נונג פאר אט דעם זעלבן ווילן אין אן אלרערער דערשײנונג. עם קומט דע- ריבער אוים, אז באטראכט וױ ווילן פאר זיך, האט ער געקעמפט קעגן זיך אלײן, זיך אל״ן צעריםן. ער דערשפירט דאם דורך אן אומדײטלעך געפיל, װאם װערט גערופן געװיםנםביםן, אדער דאם געפיל פון אן אפגעטוענער אומרעכט. דנור באגרי.ף אװזרבבנו נאכן דאזיקן אבםטראקטן אויםטײטש, װעלכן שאפענהויער אלײן האלט פאר נישט צוגענגלעך פארן רוב מענטשן, רעכנט ער אוים פארשידענע מיני אומרעכט. לאמיר זײ דא ברענגען, כדי צו זען, אז ק״ן אײנע פון די אױפגעצײלטע גרויזאמקײטן איז נישט פארפעלט געװארן פון דעם גרויםן פילאזאפם פאלקם-לײט אין דער לעצטער מלחמה. צום באשײנפערלעכםטן און בולטםטן, זאגט שאפענהויער, דריקט זיך אוים דאם אומ־ רעכט אין קאניבאליזם, װאם איז א שוידערלעך בילד פון דעם גרעםטן קאמףז פון ווילן קעגן זיך אלײן. נאך אים אין מארד, נאך װעלכן עם קומט באלד א געװיםנםביםן, װאם עפנט אן אומהײלבארע װאונד אין ג״םט אויפן גאנצן לעבן ארוים. אויך דאם בכױונדיקע פארקריפלען א פירעמדן גיוך אדער דאם בלויזע פארװאונדן, אפילו יעדער קלאפ, דארך באטראכט װעח 1) באיאנז — פון יא. אין ד״טש; זיז&נפיז, אויף װעלכן ס׳איז שװער צו געפינען איז יידיש אן אנדער גלייכבאדײטנידיק װארט. אין דעם פאל באדייט עם בערך: פאר בילכער האלנזן; איז פארנײנען: מבטל ז״ן. הגם אין העברעאיש איז — 3.111111£נ66נ היוב 'און §ג11ז16111נ-61עי— ׳טלילה. — 168 —