Yor-bukh fun Yidishn yishev in Argenṭine · 1945-01-01 · 1945-1946 · p. Seite 167

חײם בךארןאזש די אײביהע גערעכסיהײט הײנט, נאך די בלוטיקע, קאשמארע יארן פון דער װעצט־מלחמה נומער צװײ, אין װעצכער נרויםע מאסן פון דײטשן פאלק זײנען באנאננען די שוידערצעכסטע פארברעכנס, װאס די מענטשלעכע פאנטאזיע קאן זיך קוים פארשטעלן — גראד הײנט מוז קצינגען װי א ניטערע איראניע, אז דװקא א זון פון דעם דאזיקן פא5ק, א״נער פון ז״נע גרויסע דענקער, האט מיט א הונדערט יאר צוריק ברײט און טיך ׳פילאזאםירט װעגן אומרעכט און גערעכטי- ק״ט, מעגן עװלות און?״דן, װאם דער טענטש פארשאפט ז״ן מיטמענטש און װעגן אן אומ- פארטײרלעכן עונש, װאס װערט באצאלט פאר יעדן אומרעכט. עס איז דער גרויםער ד״טשער פיצאזאך ארטור שאפענהויער — דעד פעםימיםט, אדער װי טײל ווילן דװקא האבן: ״מיזאנטראפ״ — װאם האט פון זײן פילאזאפישער שיטה אוױכגעפירט דעם געדאנק װעגן אן א״ביקער גערעכטיק״ט, װאם הערשט אין דער װעצט; נישט די מענטשצעכע, אדער שטאטצעכע גערעכטיקײט געמײנט, װאם איז פארשידן אין פאר- ׳שידענע צײטן און ערטעך, און בכצצ פראבצעמאטיש, נאר א גערעכטיקײט, װאם װירקט װי א נאטור-געזעװ און פאר װעצכער עם איז נישטא ק״ן אנטרינונג. עם װעט דעריבער איצט, װען דאם אומגציק און דער חורבן, װאם די דײטשן פון ״דריטן ר״ך״ האבן געשצײדערט אויך דער װעצט, איז ענדצעך צוריק אראפגעפאצן אויך ז״ערע איינענע קעפ; װען ם׳איז םוך כצ םוףי געקומען א פארגעצטונג פאר דעם בײז און רשעות, װאם זיי האבן געטון — נישט זײן אומכדאי צו װארםן כאטש א קצ״נעם ארײנבציק אין רעם גרויםן נעי־עכטיק״ט-פראבצעם גראד אין דער באצויכטונג פון א דײטשן גרויםן גײםט. עיאפזװוװיװרם■ הױפנוגװראוע הױת שאפענהויערם אויפפאםונג פון דער װעצט און פון אצ׳ן אין איר ג״ט ארוים פיז אײן הויפטגעדאנק, איז צום באנעמען אויך זײן אויפפאסונג פון גערעכטיק״ט נײטיק מסביר צו זײן, כאטש בתכצית הקצור, יענעם הויפטגעדאנק. צום םאטע קירצםטן, מארום אין זעקם מערטער, האט אים איבערגעגעבן שאפענ- הויעד אצ״ן: ךי גגוגיבו איג גגיל\ אג\ ^ורפגנװגלגגג. דאם מײנט: דער מהות םון דער װעצט איז א מיצן, א בצינדער חשק צו עקזיםטירן, מאם שטעקט אין אצע זאכן אויך דער מעצט און מאס ז״ן א״גנטלעכן תוך איז נישט משיג צו זײן מיטן שכל. די זאכן װידער, ארײנגע- ועכנט דאס איינענע צייב און צעבן, מאם יעדער יחיד נעמט-אויך מיט די חושים, זײנען בצויז 167 —