Yor-bukh fun Yidishn yishev in Argenṭine · 1945-01-01 · 1945-1946 · p. Seite 96

יאר-בוך פ ו ן ״ ד י ש ן י ש ו ב א י ז ארגענטינע ראציע. טיר דוכט, אז זינט מײנע זויגקינדערישע יארן אן, איז אין מיר צעלייגט א נאציאנאצער פ״ער, װאם װײצ ניט אונטערצינדן און פארצערן, נאר ילויכטן און צײכטן• איך האב קײנמאל נישט אויםגעצירט מײן ײדישקײט אין קײן גויעשע, זונטיקדיקע העמדער; איך האב זי שטענריק אויםגעטאן ינאקעט. אין פויילישן פילםודםקישן מיליטער, אין טארדיעם פראנצויזישער פאציצײ, אין די לאט״ן-אמעריקאנישע ציר5עך-מאניר5עכע מ5וכה- אמטן האב איך אזוי אײפערדיק און אנטשילאםן פראקילאמירט מײן ״דישק״ט, יאויך פויליש, םראנצויזיש, פארטוגעזיש און שפאניש, אז מען האט מיר נישט געגקויבט. מען האט זיך ב^ויז־ געבראכן די קעפ פארװאם פארשטעצ איך זיך פאר א אידן. ״איך בין א ״ד״ — דאם איז מײן ערנװארט און מײן פאראילךמײן אבםאלוטער אמת. איך בין א ״ר א גאנצער און א געפערילעכער, װי א נישט אויפגעריסענער גראנאט. עם איז װאך אין מיר די םכנה און זי■ אויערט מיט גראנאט-שפיליטערס אויף די א?ע, װאס מײנען״ אז זײ װא?טן געקאנט צעברעק^ען מ״ן גאנצקײט. איך בין קארג אויףי מײך״דישקײט און װע5 נישט אראפגעבן פון איר קײן א״ן צענט? פראצענט. אין דעם ר״נעם שנײװ״סן װאצ פון דער דאזיקער ײדישקײט מ״נער איז נישט פאראן קײן אײן פעדימ? באװא, ק״ן אײן שטויבעצע און קײן א״ן הערעלע, װאם איך װא?ט געדארפט ארויםװארפן. איך בין א ײד, נישט װײ? זײן א ײד יאיז אן אויבערמענטשלעכע זכיה. נישט דער- פאר װאס מיר האבן געהאט מ?כים און שופטים, נביאים און גבורים, תנאים און אמוראים״ ראשי-ישיבות און חז״צ, פיטנים און מארטירער, שפינאזאם און אײנשט״נם, גענעראלן און פארטיזאנער. איך בין א ײד, װ״5 איך בין עם און קוים בין איך עם, װעיל איך עם זײן אינ- טעגםױוער װי געװײנלעך, װײל מען צי<5ט אין מ״ן ײדישקײט, מען לויערט אויך איר און מען װי? זי אויםבעטן װײך און באקװעם אויפן יאטקע-קילאץ... — 3 — מײן ײדישקײט ברענט אין מיר אויפן בעםטן, שמעקעדיקםטן בוימ5 — אויך ־יידיש. אין דאזיקן קריגעלע בוימל, װאם איך האב געירשנט םון אילע מײנע ז״דעס און באבעם, װ״ק איך מײנע רייד, מ״נע געדאנקען, מײנע?ײדנשאפטן״ י דער דינםטמוידישער יחום פון מײן שפראך איז א בײזװיליקער משכיילישער בילבויל.. איך װײם, אז די קאמפליצירטע שטריקעכצן פון מײן עילטער-זײדנם ראש־ישיבה׳דיקע געדאנקען ז״נען געשטריקט געװארן אויד יידיש; אז מ״ן זײדע האט, איבערשנײדנדיק ז״ן לעבן, אויפ- געריםן זײן פײן אויך ײדיש, אז מ״ן טאטע האט געטדאכט, געטרוימט און געליטן אויס- שיליםילעך אויך ײדיש און אז מ״ן מאמעם געמיט האט איבער זיבעציק יאר געצאפלט אויך ״דיש. אין מײנע אויערן זיינען נאך ביז הײנט ארויסגעהאנגען די קלאנגען פון איר ״אמאל איז געװען א מ5ך" און ״די מעזינקע אויםגעגעבן״. מיך אילײן איז ח£נרװידער מ״ן פאליגלאטישע באהאװנטק״ט. מיר דוכט, אז איך אטעם אפיצו אויך ״דיש, און מ״ן קינד, מ״ן קלײנטשיק עופהלע, רעדט אפיילו צו דער ארגענ- טינער קאװ אויך ײדיש. איך װ״ם, אז עס ז״נען פאראן ײדן מיט בלעכענע אויערן. ז״ שטרענגען זיך אן אײנצורײדן זײער אײגענעם געהער, אז ״דיש גריילצט. צי װײסן נישט די דאזיקע בארבארן, אזי שפראכן גרילצן נישט? קײן שום שפראך, אפיילו האטענטאטיש, גריילצט נישט. ״דיש, װאם זײנע אקםן זײנען געשמירט, שוין זיבן הונרערט יאר, מיטן נאקעטן בילוט םון אונרזערע עילטער־זײרעם, באבעם און מאמעם, קילינגט אפ אין מײנע מענטשלעכע אויערן מיט א ררײפאכיקן עכא: קדוש, קדוש, קדוש. עם זײנען אבער פאראן ײדן, װאם האבן אפגעשניטן זײערע ײדישע אויערן. זײ האבן פארקויפט נישט נאר זײער צונג, נאר אויך ז״ער מענטשלעכן געהער. די דאזיקע גרילװ- ״דן זײנען נישט קײן ״דן, זײ זײנען גרילצנדיקע גריאן. מעגן ז״ פלאטערן אין םאמע בלאען, נאציאנאילן תכלת, מעגן זײ דוכענען אוגטער פרוכתן, מעגן זײ זיך באהאלטן אונטער א רויך- — 96