Yor-bukh fun Yidishn yishev in Argenṭine · 1945-01-01 · 1945-1946 · p. Seite 95

יאר-בוך פון י י ד י ש ן ישוב איז ארגענטינע טערט פאר מיר א קעבעדיקן, װאונדערצעכן םםר, װאם איז געװען געדרוקט ניט מיט קײן קלו־ גיטשקע שװארצע פינטעצעך, נאר מיט ״דישן װײץ, מיט בלאקעפלדיקן?ײן, מיט געפרענדזלטע קוקורוזע-שטעקנם. און אילוםטרירט איז דאם דאזיקע בוך געװען מיט לעבעדיקע ײדישע קי, מיט גאלאפירנדיקע אגערס און מיט װייםן שאך. נישט מיט קײן ביבלישע שיר-השירימדיקע שעפעלעך און טײבעצעך אדער שלום-עליכמדיקע ציגן, נאר מיט לעבעדיקע צעמעקעטע בהמות דיטשענדיקע בוהאיען און צעגארגערטן געפליג?. און דאן. האט זיך צװישן מ״נע ״דישע װימ-פעלדער דורכגעקײקלט דער קא5טער, פינצטערער שאטן: דער נאצישער טויט פון מײן ליטװישער הײם. און דאן האבן מיך אויך אנגעיאגט און דורכגעשטאכן מ״נע ערשטע ארגענטינישע אומגליקן. מ״ן אגריקולטורעלע באהאװנטק״ט און מ״נע זאאלאגישע קענטענישן האבן מיר דערװיזן, אז פונקט װי אין אלע פרוכטבארע באדנם, ז״נען אויך אין דער ארגענטינער ערר פאראן װערים... די בלעטער פאלן. דער װינט בײםט דעם פײגנבוים און רוישט אין זײנע אויםקריכנדיקע קורלעס. אונטערן בלעטער־םאל גלעט איך דאם םרילינגדיקע קעפל םון מ״ן ארגענטינער קינד, װאם צװיטשערט צו מיר אין דער טיףי-ײדישער שפראך פון מײן עלטער-זײדן. די זעלבע שפראך האט געדונערט מיט תורה איז מ״ן עלטער-זײרנם ברוםט, מיט הונרערט יאר צוריק. עם כװאליען אין מיר די צופלוםן און אפפלוםן פון מ״ן פארביטערונג. די צ״ט האט אויםגעזאלצן מײן הארװ, אבער איך פיל, אז אין גראװיטעט־צענטער פון מ״ן וועזן, דארט װאו עם לויפן זיך צונויך אלע בלוט-שטראמען, װאם ריזלען אין מײן םלײש, איז פאראן אזוינם, װאם װעט מיך נישט לאזן אומװארםן: דארט ברענט מײן ײדישק״ט מיט א צונטער-רויטן אפגלאנװ, דארט פינקלט דאם זעקםשפיציקע ליכט םון געלן מגן-דוד, דארט בליצט עפעם פינפ־ שפיציקם איבער אלע פיר שפיצן פון דער װעלט... דער װינט איז שטילער און װארעמער געװארן. דאם בליענדיקע קעפל םון מ״ן קינר איז אנטדרעמלט געװארן אויך מײנע הענט. אין שמעקעדיק-געװירצטן פארנאכט דערפיל איך, אז אויך אויףי מײן קאפ שװעבן אראפ א פאר הענט. איך װײם, אז דאם זײנען די בענטשנדיקע הענט םון מײן עלטער-ז״דן, איך װײם, אז ער גיט מיר א הכשר אויד מ״ן ײדישקײט, און מיר דוכט, אז דורכן אפשטארבנדיקן װינט גיט ער מיר איבער, בקול רממה דקה, זײן גרײז-גראע ברכה: יברכך אדוני וישמרך.. — 2 — אויףי מײנע פלײצעם פיל איך די װאג פון מ״ן גאלדענער ק״ט. איך דארך זי ניט, אבער איך װעל זי נישט איבערײםן. איך װיל בלויז זײן דער ערשטער אײזערנער רינג אין דער דאזיקער ק״ט. און זײן װיל איך אן אײזערנער רינג, נישט װײל איך קאין נישט דערגר״כן צו דער מהרגה פון גאלד, נאר װײל איך װיל באװאוםטזיניק ז״ן א״זן. איך װיל ז״ן דער פאר־ װירקלעכטער אײזערנער טרוים פון מ״נע גילדענע אבות. דאם גאלד װעט בלײבן אויך אזוי װ״ט גאלדװערטיק, אויףי װיפל עם װעט זיך דערװערבן אײזערנע פארדינםטן און שטאלענע חשיבות. איך װעל שטר״טן פאר דער א״זער- נער רעהאביליטאציע םון מײנע זײדעם, םון מײן ײדישק״ט, םון מײן םאלק. איך װעל נוצלעך זײן װי א שטאלענער האמער, װי א מעםער פון א פארטיזאנער, װי דער שאדד םון אן אקער־ אײזן. םון מ״ן גאנצער גאלדענער ירושה, װעל איך בלויז ירשענען די מרה םון נישט־םאר- זשאװערט װערן. אויך מ״ן נ״ער אײזערנער הויט װעט זיך נישט אפזעצן קײן קרעציקער ראםט. איך װיל, אז עם זאלן זיך ברידערלעך קרײצן אין מיר די גבורה פון שטאל און די ר״נקײט פון גאלד. און אזא, װיל איך, זאל אויך זײן מײן ײדישק״ט. איך װײם, אז עם זײנען פאראן רעדוצירטע און דעגרארירטע ״דן, װאם וויצן, אז ז״ער ״דישקײט זאל זיך אנזען, אזוי װי א חן-פינטל אויך א נעגער-פנים... איך אבער האב א פיזיאלאגישן דראנג צו טראגן מײן ײדישקײט, אזוי װי מען טראגט א פאן אויך א דעמאנםט- — 95 —