Yor-bukh fun Yidishn yishev in Argenṭine · 1945-01-01 · 1945-1946 · p. Seite 84

יאר-בוך פ ו ן ״ ך י ש ן י ש ו ב א י ן א ר ג ע נ ט■ י נ ע דענע קולטודן און השפעות און גרוים איז געװען די םכנה, אז דאם ײדישע זאל פאר- שלוננען הערן פון אט א די איצע קואטורן און דורך אםימיי^אציע — אל״ן אויפהערן עקזים- טירן, אבער דער גרויסער אנגעזאמלטער בוח פון שטרענגער מאראיל און עטיק, די שטארקע אמונה און בטחון אין גאט, די הויכע אידעאי^ן פון די נביאים, די ^יבע צו ז״ער פאי^ק, ילאנר און שפראך, די תורה און די ר״נע ״דישע נגינה, ראם אלץ האט געשאפן פאר די ײדן אי־ בערא? װאו ז״ האבן זיך געפונען — אן א״גענע ארץ־ישרא^-אטמאםפערע און דער כוח פון רעםיםטענץ איז פי5-פאכיק פארשטארקט געװארן און דער א״נגעבוירענער כוח פאר אי־ זאילאציע, האט אפגעהיט דאם ״דישע פאיצק פון די דרויסנדיקע השפעות און האט פארײניקט א^ע ״דן װאם װאוינען צעז״ט און צעשפרײט איבער דער גרויסער װעלט, צו ײיט ״דיש פא5ק. די צעשפרײטקײט צװישן פעי^קער, די אומענטשילעבע ילײדן װאם איז אונדז אוים- נעקומען צו יצײדן צוציב אונדזער ײדישקײט, האט אין גלות ארויפגע^״גט א גאר באזונדערע חתימה אויך אונרזער מוזיק און איבערהויפט, אויףי אונדזערע רעיציגיעזע תפײלות (ליטורגיע).. די טיםע קרעכצן, די הויכע װ״-געשרײען געטובי^ט אין גאנצע טײכן ״דיש באט און טרערן און דער עכא פון טויזנטער און טויזנטער אומשוצדיק םארפ״ניקטע פון דורות האט אנגע- פיילט דאם ײדישע צעבן אין א?ע?ענדער און גע5ײגט דעם חותם אויך דער רעי^יגיעזער נגינה. די תפי^ות דערמאנען א םך טראגישע געשעענישן און פאר״ביקן די מארטירער און רי מוזיק האט פארװאנדלט די אלע קרעכצן און װײ-געשר״ען אין םפעציםישע מעילאדיעם, פון װע5כע עם שטראי^ט ארוים די גאנצע.ביטערע פײן פון טויזנטער-יעריקן גאת. אםי5ו אונדזערע מעלאדיעם צום טאנצן, דריקן אויך אוים דורך באװעגונגען — התצהבות, אמונה און בטחון. טאנצט דאך דער ײד אויס זײן פרײלעכן טאנץ א\ פצאםטישע באװעגונגען, נאר מען נעמט זיך צונויך גרופעםװ״ז און מען טאנצט מיט הת^הבות• אויך די מעילאדיעם צום באזינגען מיט װערטער די דראמאטישע און טראגישע געשעענישן איןי פארשידענע צײטן און אין די הײאיקע מעלאדיעם צו אונדזערע תפי^ות װאם ז״נען געשאפןי געװארן אין גלות, זײנען ראך צוזאמענשטעלן םון ספעציעלע מוזיקאלישע גאמעם, אדער גודסיך,.. װאם טראגן די נעמען ״אהבה-רבה-גוםט׳/ ״מי-שברך-גוםט״, ״יקום־פורקן־גוסט״, ישתבח- גוםט׳/ די אי^ע גוםטן זײנען צוגעפאםט צו די אינהאלטן פון די תפיצות. ״ישתבח-גוםט״ איז געשאפן געװארן פון אונדזער אינערלעכער פרײד, בײם בא- װאונדערן די גרויםק״ט און הײ^יק״ט םון גאט: — ״האל המ5ך הגדול והקדוש בשמים ובארץ״ (דער גאט דער גרוןםער און ה״י^יקער אין הימ^ און אויד דער ערד, צו דיר, אונדזער גאט, איז שײן צו זינגען אונדזערע?ויב-געזאנגען) — דאם הארץ הויבט אן שטארקער ק5אפן פון באג״םטערונג, מען װערט עמאציאנירט פון אט רער ■גרויםקײט און צוגעבונדנקײט צו ידער הײי^יק״ט. פון אט דער עמאציע און פון דער דערהויבונג איז ארויסגעקומען דעד שײנער זמר, װאם מען רופט אים ״ישתבח-גוםט׳/ װײא די תפיי^ה הויבט זיך אן מיט דעם װארט ״ישתבח״ און אלע װאריאציעם פון דעם ״גוםט״, װערן געזונגען אזע?כע תפיי^ות װאם האבן מער-װײניק אן ענ^עכן אינהא^ט. ״יקום-פורקן-גוםט״ איז שוין געבויט אויך בקשה, געבעט: — חנה, וחםדא, ורחמיי וחײ אריחא... (?ײטזע^יק״ט, גענאר, 5אנג?עבן א. א. װ.) א טאג-טעגלעכער הארציקער גע- בעט, װאם גיט מוט איבערצוקומען אלע נויטן און דער ״גוםט״ װערט באנוצט פאר אי5ע תפיי^ות מיט בקשהדיקן אינהא5ט. ר״ך אין־פארעם איז דער ״מי-שברך-גוםט״; די מעי^אדיע קומט ארוים הארציק און ע^עגאנט פון אינער^עכן עמאציאנירטן ברידער?עכק״טם-געפי5, בענקעניש און צוגעבונדנקײט: — ״היא יברך את בל הקה5 הקדוש הזה עם בל קה5ות הקודש...״ (ער, גאט, זא^ בענטשן דעם גאנצן ה״ליקן קהל און אילע הײציקע קהי5ות) און דער מי-שברך-גוםט װערט אנגעװענדט פאר א?ע געזאנגען פון ענצעכן אינהאצט. דער אהבה-רבה-גוםט, רופט זיך אויך — פרײ-גוםט. דער גוםט רעדט דירעקט צום הארצן און רופט ארוים טרערן. די װערטער פון ״אהבה רבה״ ז״נען אזוי הארציק און אזוי רירנד, אז עם כאפט ארום א גרויםער רחמנות צו זיך א5ײן. — אבינו, אב הרחמן, רחם ע?ינו..." (פאטער, דערבארימדיקער פאטער, דערבארעם זיך איבער אונדז,..) אדער: — 84 —