Yor-bukh fun Yidishn yishev in Argenṭine · 1945-01-01 · 1945-1946 · p. Seite 83

יאר־בוך פון ״דישן ישוב אין ארגענטינע וזאט געשאפן אן אנדער?*טמאםפערע װי ביי די ארומיקע פע^קער, װעאכע האבן גע^עבט א מער ערדישן לעבן, מיט א גייגונג צו שפיכת-דמים, אויםגע^אםנקייט (גצוי ערױת) און עבודת־ זרה (געצנדיגעריי). די יידישע מוזיק װאם איז געשאםן געװארן אין דער םפעציעי^ער אטמאםםערע, האט שפעטער געװירקט צום אויםפורעמען דעם יידישן פאצקם-כאראקטער, זיך צו דערװייטערן פון בלוט-פארגיםונגען, אויםגעלאםנק״ט און געצנדינערײ. אונדזערע ג״םטיקע פירער האבן געװאוםט און אפגעשאצט דעם כוח פון דעד מוזיק און די װידקונג װאם מוזיק האט אויףי דעם מענטשן; זײ האבן פארשטאנען און געװאוםט די פארשידענע אופנים װי אזוי די מוזיק דרינגט ארײן אין אונדז און אז אין דעם אופן םון ארײנפ^יםן ^יגט א שטארקער כוח צו מאכן פון דעם מענטשן א רואיקן בירגעד פו5 מיט חן, חםד און רחמים, אדער צו פארװאנדצען .אים איןיא בצוט-דורשטיקער חיה. אונדזערע גײםטיקע פירער האבן פאדשטאנען, אז אויב דער מוזיקא^ישער ריטם איז שטרענג און שארך, דאן מאכט ער אויפזידן ראם ב5וט םון א גאנװ פא^ק און צינדט אן א מי^חמה. װען מען רופט צום קאמףי דורך מוזיק, װערן די באוטן צעהיצט, די אויגן צינרן זיך אן, די מוםקוקן װערן שטײףי און מען זוכט בלוט און װאם מער באוט. דאם זעי^בע, װען דער ריטם פון דעד מוזיק רופט און װעקט צו?-״הנשאפט, צו אוים- געלאםנקײט (אין די בתי-זונות), דאן צינדן זיך אן די געב^יטן אין דער ריכטונג פון פיזי- שער גצוםטונג און עם פארשװינדט די בושה, מאראל, עטיק, אחרױת פאר קאנםעקװענצן, ביז צו װערן צו שאנד און צו שפאט, אבי צו דערגר״כן דעם מאמענטאנעם צי?. און אונדזערע גײסטיקע פידער האבן אויך געװאוםט, אז מיט א זיםער מעי^אדיע, מיט א יצאנגזאמען רואיקן ריטם, קאן מען םארװיגן א קינד צו א זאנםט רואיקן שאאך און מען קאן ה״5ן מעלאנכאליש-קראנקע און מען קאן מיט אזא זאנפטער מוזיק באקומען התרומ- מות הנםש און זיך דערנענטערן צו גאט. זײ האבן געװאוםט, אז מוזיק דרינגט ארײן ביז צו די קאמפ^יציטרטםטע און געה״מנישפולםטע קעמעדצעך פון דער מענטש^עכער נשמה און זי קאן אים אראפשטויםן ביז צום טיפםטן תהום און זי קאן אים אויך אויםהויבן ביז אין רי העכםטע הויכן פון ג״םטיקער דערהובונג. זײ האבן געװאוםט, אז דואיק געזאנג גיםט אריין קדושה אין מענטשי^עכן הארױ און די בי^וטן רײניקן דעם געדאנק. דערפאר האבן אונדזערע חכמים גע^ערנט, אז אערנען זא5 מען זינגענדיק און אז דער װאם 5ערנט אן געזאנג, זאגט אויך אים דער פםוק: — ״הקורא ב5א נעמה, והשינה ב5א זמרה, ע5ױ הכתוב אומר: גם אני נתתי לכם חקים לא-טובים״ (״װער עם?ערנט אן געזאנג, יזאגט אויך אים דער פםוק: — אויך איך האב אײך געגעבן נישט קײן גוטע געזעצן״ (מגיי^ה). און די חכמים האבן געצערנט, אז זינגען זא? מען די גגינה פון יענעם?אנד, פון יענער אטמאםפער, װאם דערװײטערט פון שאעכטם. װען די גמרא םרעגט: — אי^ישע בן אבויה מאי? פארװאם האט מען אים באזײ- טיקט פון כלל ישראי^? ענטםערט די גמרא: —י ״װיל ער האט שטענדיק געזונגען גריכישע געזאנגען און רש״י גיט צו, אז זײן גאנצע משפחה האט געזונגען גריכישע נגינה און אין ידער מוזיק פון די העלענער, האבן אונדזערע חכמים געזען א גרויםע םכנה םאר דער עקזים- טעמ יפון ״דישן פאלק. אונדזערע חכמים האבן אכטוננ געגעבן, אז מען זאל נישט פארבײטן ידעם ריטם פון ארבעט, אמונה און בטחון אויך א נגינה מיט א ריטם װאם מאכט זידן ידאם ב5וט און רופט צו שםיכת דמים, גצוי ערױת און עבודה זרה און זײ האבן טאקע נישט גע- קוקט אויך דער גרויםער פערזענאעכקײט פון דעם תנא אלישע בן אבויה און אים באזײטיקט יפון כלל ישרא5. הורדום האט א״נגעפירט גריכישע שפיי^ן און געזאנגען, האט ער דערמיט ארוים- ינערופן א רעװא5וציע קעגן זיך. דער כוח פון רעםיםטענץ האט רעװא5טירט,יװען דער קױם יפון פא?ק איז געשטאנען אין םכנה. נאכן חורבן םון בית שגי און נאך דעם דורכםאצ פון בר-ככבאס אויפשטאנד קעגן דוים, זײנען די ײדן צעשפר״ט געװארן צװישן א םך פעלקער אויה מזרח, מעריב, צםון און דרום; פארשידענע ק^ימאטישע און געאגראפישע באדינגונגען, צװישן פעי^קער מיט פארשי- — 83 —