Yor-bukh fun Yidishn yishev in Argenṭine · 1945-01-01 · 1945-1946 · p. Seite 82

יאר־יבוך פון ייידישן ישוב א י ן ארגענטינע װען מיר װארפן א ביציק צו דער װ״טער פארנאעענהײט, צו דער מצריעוער קלאטור, װאם איר היסטאריע צײ5ט מיט פיר טויזנט יאר פאר אונדזע צײט־רעכענונג, זעען מיר, אז די מוזיק האט בײ די מצר״ם פארנומען א נרויםן און אננעזעענעם פ^איז נישט נאר פאר די רע^יגיעזע, נאר אויך יפאר די פרױואטע און פארקם-צערעמאניעם. רי געפונענע אינםטרו- יטענטן, נעמע^ן, געקריצט און געהאקט פון שט״ן, באװײזן גענוג, אוױי װאם פארא קו^טו־ רע5ער הויך די מוזיק איז שוין דעמא^ט געשטאנען. אבער װען די אםיריער האבן באהערשט עגיפטן, האט זיךיבאי^ד אין דער עגיפ־ טישער מוזיק דערפיי^ט א מער באװעג^עכער, א מער?עבעדיקער ריטם, און עם האבן זיך באװיזן נײע אינםטרומענטן װי די הארך און די ציטרא, װעילכע זײנען פארהײאיקט געװארן פארן געטער-קוילט. די'ג״םטאעבע אילױנז און וזאבחור אנטרעקן אין דער מוזיק עטישע און דערציערישע א״גנשאםטן און זײ זוכן מיט אלע מעג^עכק״טן אויפצוהאצטן די רעיציגיעזע מוזיק ר״ן פון פרעמדער השפעה. אין אשור און בבצ, האט די מוזיק געשפילט גאר א גרויםע דא5ע בײ רעריגיעזע ׳פעםטאעכק״טן. די מוזיקא^ישע יעראגיציפן םון אכטן יארהונדערט פאר אונדזער צ״ט־רע־ כענונג, װע^כע דער פראפעםאר זאקם האט דעשיפרירט, אנטדעקט פאר אונדז אין א כמעט קדארער פארעם דעם כאראקטער פון יענער מוזיק. די דאקומענטן, זײנען אויםקריצונגען אויך לײמענע טאװצען, װעצכע שטעלן פאר מעי^אדיען אין 2 און 3 שטימן רויט דעם מוזיקאיצישן םיםטעם פון ״פענטאטאניקא״ (א יגאמע פון פינך טענער). די דירעקטע ױרשים פון דער מוזיקאצישער קו5טור פון אשור און בבל, ז״נען נע־ װען די פערםער. װי העראדאט רערצײדט, האבן די פערסער קו^טיװירט די רעליגיעזע מוזיק. די איקאנאגראפישע דאקומענטן װײזן א ר״כן צוזאמענשטע? פון פיר הארפן, צװײ צװײענ- דיקע פ5ײטן צוזאמען מיט.א כאר םון זעקם פרויען און נ״ן קינדער און א פרוי גיט דעם ריטם, פאטשנדיק מיט די הענט. װען מיר פארשן די ײדישע נגינה, מוזן מיר דערמאנען, אז אויך די גריכישע מוזיק, װאם מיר װײםן גענוי די אילע טעאריעם םון דער העאענער מוזיק, האט נישט געהאט קײן גע־ נוגנדיקן כוח פאר רעםיםטעמ און אפהיטונג,און די רײנע גריכישע מוזיק איז מיט דער יצײט פאריצוירן געגאנגען און איצט איז די גריכישע מוזייק א געמיש םון םלאװיש און טעירקיש. פאר אונדז איז װיכטיק זיך צו באקענען מיט די פארשידענע טעאריעם פון דער גרי־ כישער מוזיק, צוציב פארשידענע מאטױון אין ש״כות מיט אונדזער נגינה. דאם ערשטע — דער ״טראפ״ (טראםום), דאם פארצ״בענען די מעילאדיעם. זײ, די גריכן, ז״נען געװען די ער- ישטע װאם האבן פראקטיציירט די טראפום. און צװײטנם, דאסי ארײנדרינגען פון ״זמר ױני״ (העלענער געזאנג) צװישן די ״דן, װאם האט זיך אנגעהויבן יפון די ״מתױנים״ (װאם האבן ־זיך העצעניזירט) — לערך 400 יאר פאיר דער צײט־רעכענונג ביז 100 יאר פון ה״גטיקער צײט-רעכענונג. דאם ײדישע םא5ק האט געלעבט אפגעזונדערט םון א5ע םעאקער פון ארוםן (עם ״^בדד ישכן) מיט א צאם פון הויכער עטיק, שטרענגער מארא?, הויכע נביאישע אידעאלן און מיט אן איבעירנאטירלעכן כוח פאר רעםיםטענץ קעגן דער השפעה םון דרויםן• דאם ״דישע ׳פאיצק האט געלעבט ז״ן אײגנארטיק לעבן אין זײן?אנד, אין אירץ-ישרא?. דארט, אין דעם ק5ימאט, אין דער אטמאםפער, האט זיך בײם ײדישן פא^ק אנטפי^עקט זײן שפראך, זײן מוזיק און דארט האט עס זיך באפעםטיקט. דער ריטם פון דער אירבעט בײם אקערן, ז״ען און שנ״דן, יבײם איראפנעמען די פרוכט פון די גערטנער, ב״ם טרעטן די װ״נטױבן, די פרײד םון פירי- אינג, די קלארע 5ופט, די בערג, די טאילן, די שײנע לבנה-נעבט, דאם א?עם האט געשאפן װאונדערצעכע מעי^אדיעם מיט אן א״גנארטיקן ריטם װאם דאם פא5ק האט עם אויפגעכאפט און שנע? פארװאנדלט אין מוזיק צום טאנצן, כדי מיט קערפעירלעכע באװעגונגען אויםצו- יזינגען די פרײד פון דער נאטור און נגינות מיט װערטער װאם האבן באזינגען די שײנקײט פון דער נאטור און אין הײי^יקע געזאנגען צו זינגען די מזמרים אין בית-המקדש. די נ״גונג צו שטרענגער מאראצ און עטיק, די שטאירקע אמונה און בטהון צו גאט, 82 —