Yor-bukh fun Yidishn yishev in Argenṭine · 1945-01-01 · 1945-1946 · p. Seite 79

יאר-בוך פון ײידישן ישוב אין ארגענטינע דארטן איז רי ״דישע קאלעקטיװיטעט אײנגעטײלט אין נאציאנאלע און ״װעלטלעכע״ ײדן. און יעדער פון די דאזיקע םעקטאדן פירט אן א באזונדערע שול און א באזונדערע אפט אנ- טאגאניםטישע פאליטיק. די חברה קדישא װערט די לעצטע יארן באהערשט פונעם װעלטלעכן עלעמענט און אויך דער אנטאגאניזם איז לעצטנם געװארן היפשלעך אפגעטעמפט, אזוי אז די עלעמענטן פון ב״דע סעקטארן דערנענטערן זיך אפטער און מישן זיך צוזאמן, אין דער אר- בעט פאר פארש״דענע צװעקן און צילן. אויך דארטן האט די חברה קדישא די לעצטע יאדן אויםגעבויט א רחבותדיקן םאלאן, װאם דינננ פאר אלע םונקציעם פון טראדיציאנעלן און װעלטצעכן ״דישן לעבן. דארטן פוגקציאנירט אויך די װעלטלעכע שול. דאם געזעלשאפטלעכע לעבן אין ב. בלאנקא האט אמאל, מיט א םך יארן צוריק, רורכ- נעמאכט א ם״נעם קולטורעלן שװאונג. אבער די לעצטע יארן איז דארטן פארגעקומען א היפ- שע ירידה אויףי דעם געביט — מענטשן קלאגן זיך, אז זײ האבן קײן צײט נישט זיך אפצו- נעבן מיט קולטור-ארבעט און די טעטיקײטן װאס ז״נען מיט איר פארבונדז. דאם מאטעריעלע לעבן שרוינז־װאדלז מיר וועלן זיך שוין אויך די אנדערע גרעםערע און קלענערע ישובים פונעם לאגד גישט אפשטעלן. מיר האלטן אונדזער ארבעט םאר נישט אויםשעפנדיק און אװדאי נישט פאר קײן װיםנשאפטלעכער אפהאנדלונג. אונדזער צוגאנג צום גאנצן ענין איז א קריטישער. אונדזער אבזיכט איז געװען נישט נאר צו געבן א קאפיע פונעם ײדישן לעבן, הויפטזאכלעך אנצואװ״זן װאם ם׳פעלט און ם׳דארך געטון װערן, אז אונדזער געזעלשאפטלעך לעבן זאל פארװאנדלט װערן אין א קולטורעל גײםטיקן פראצעם פון העכערן מין, װאם איז קאפאבל צו רײגיקן, און צו ל״טערן אוגדזער םביבה און אויך די מענטשן, װאם קומען מיט אונדז אין בארירונג. דער- פןןר האבן מיר אזוי װינציק גערעדט םון רי מאטעריעלע דערגרײכונגען אין אונדזער געזעל- שאפט. מען קען רעריבער אין קורצן אנװײזן, אז די לעצטע יארן איז א געװיםער םעקטאר אין דער ײדישער (װי אויך ניט ײדישער) געזעלשאפט, און א דאנק די אומשטענדן װאם די מלחמה האט געשאפן, באדײטנד ר״ך געװארן. מענטשן ז״נען אויפגעקומען. מען האט אויס- נעבויט פאר זיך קאמפארטאבלע הייזער און אויך געהאלפן בויען פאר די געזעלשאפטלעכע פונק- ציעם רחבותדיקע לאקאלן. ם׳ז״נען אין ײדישן לעבן אויפגעקומען און זיך גלענצנד אנט- װיקלט פינאנציעלע אינםטיטוציעם: בענק, בענקלעך, ל״-קאםעס, װאס האבן אלע דערפאלג. דאם עקאנאמישע לעבן איז ארגאניזירט און ברענגט ז״נע נוצן, אמװײניקםטנם פאר א ברײטן סעקטאר אין אונדזער געזעלשאפט. אבער גל״כצײטיק און אין פראפארץ מיטן מאטעריעלן אויפשטײג, איז פארגעקומען א גײםטיק-קולטורעלע ירידה אויפן גאנצן םראנט פון אונרזער געזעלשאפטלעכקײט. און מיר װעלן גײן נאך װײטער און זײן גאך מער געװאגט: װיד װילן באװויםבון, אד נואעגו א דאװן רבװ דאוױןד װאװנודיצרן אװםברי ןװײ אינריװידדברפ-ד װ־י נןא- רעענוידדבד), איד גבבארן ד<דד!ןדר&װחור-גײסבויזןגוד וויװא... אין אונדזערע קאלאניעם, װי אין אונדזערע שטעט און שטעטלעך פעלט: א גרנװדעריד .דזאנד איחדארידדד,• בזוגבד ארב<דנו\ םאד ארגידדוײדנו געװדרשאםנורגדבגד אד\ פאר!\(ד-אידבחדד<דנו\. גדגד דאדבן םאדזעדנוירנו זדנדרן גנודזײדזאדזנד אד\ עאאםנדדאנוידדנו אדדנונדדדעדזדדגנדן אד\ <דנד דאדנד\ אד- גאדױירנו װער\!ןורנודד-ןןנדדסנדדשאבנון, דדאנז דאר\ ,אדגײ\ דזיבו א םראדדז<דנדי1\<דד!דדרבודד-אדבנדנד אי\ םנדלד או\ אי\ ננובואנו איב<דד\ גאדא\ ראדד. ראנד ודנדנד ג<דב\ א די\ אד\ א\ אידװאר&י א\דרד<דר ר<דב\ אד\ ראנד דנדדװדיב\ אד װ<דכ<דד<ד נדובואניר<ד\. בוענאם אײרעם, ױלי 1945. — 79 —