Yor-bukh fun Yidishn yishev in Argenṭine · 1945-01-01 · 1945-1946 · p. Seite 78

ישוכ א י ן אדגענטיינע י א ר - ב ו ך פ ו ן ״ ד י ש ן םון דער ױגנט, אין יענער שטאט. ביז איצט איז אים די דאזיקע אױפגאבע ז״נע נישט געי^רנכעז דורכצוזעצן. די פארװאלטונג אין װעמענם שפת עם שטײט איצט דער ״נגער און ענערגישער אקטיװיםט, יעקב מאגילנער, שלאגט זיך אן אויך א םך שטערונגען און גרויםע מאטעריעלע שװעריקײטן — הלװאי זאיצן זײ קאנען בײקומען די אלע שטרױכלונגען און טריאומםירן אויוי דעם דאזיקן פעלד פון ז״ער אקטױויטעט. ק^ריענטעם. אין קײן שום שטאט איז דאם 5עבן נישט אזוי קאנצענטרירט אין א״ן א״נציקער געזעלשאפט און אויך אין אײן אײנציקן קאקאק װי אין דער געזעקשאפט ״שלום עציכם״ און אינעם לאקאל, װאס זי האט דארטן אויך דער גאם םאן מארטין. נישט נאר דער סאקאן פאר עפנטקעכע אקטן נעםינט זיך דארטן, גאר אויך די שול, די שײל, די ביבציאטעק, דעיר ױגנטצעכער צענטער און אפיצו זײער פינאנץ אינםטיטוציע, דאם קצ״נע בענקצ, װאם זײ האבן דארטן. דאם גאנצע געזעצשאפטצעכע צעבן פון קאריענטעם טראגט א נאציאנאצ-צױניםטישן כאראקטער: אזוי די שוצ, אזוי די אינםטיטוציע און אצצדינג װאם האט א שײכות צום עפנטצעכן צעבן. די א״נצצנע צעװארפענע ״דישע יחידים װאם האבן א װעצטצעכן שטאנדפונקט, טראגן זיך ארום מיט זײערע טעאריעס, קריטיקירן אצץ און אצע־ מען, אבער אצײן טוען זײ גארנישט און האבן גארנישט געשאפן םארן צויך פון א םך יארן. די דאזיקע פאזיציע איז ז״ער א באקװעמע: קריטיקירן איז שטענדיק א םך צ״כטער אײדער צו בויען און שאםן... צו ײדישער קוצטור איז ב״ ײרן פון קאריענטעם אמאצ געװען גאר א פ״נע באצי- אונג. זײ פצעגן זיך באמיען אצײן מיט אײגענע כוחות דורבצוםירן קוצטור-אקטן און םון צײט צו צײט אראפברענגען פעאיקע קאגפערענציםטן, װאם האבן שטענדיק געהאט א דאנק- בארן און צאצרײכן אוידיטאדױם. אין די צעצטע יארן איז אפן קוצטורעצן געביט דארטן אצץ א״נגעפרוירן און פארגצי- װערט געװארן. מיר װינטשן זײ, אז זײ זאצן דערפיצן אין זיך די נויטיקע כוחות, כרי צו דער- װאכן פון דער דאזיקער צעטארגיע און באנ״ען זײער אמאציקע אקטױויטעט. ♦♦ •♦ ** ♦ ♦ ♦ ♦ ♦ ♦ רעסיםטענסיא איז די הויפטשטאט פון דער טשאקער טעריטאריע. דאם איז א רעצאטױו ױנגע שטאט, װאם צײצט ערשט א פאר צענדציק יארן אין איר נײעםטער פאזע פון אנטװיקצונג. זי בויט זיך אבער מיט א שטארקן טעמפא און אויר א מאדערנעם אוםן. די דאזיקע שטאט, װאם ציגט אויפן מערב-זײט פונעם פאראנא-טײך, קעגגאיבער דער אצטער שטאט קאריענטעס (קאריענטעם צײצט שוין דרײ הונדערט מיט עטצעכע און פוםציק יאר) האט מיט דער צאיצ א״נװאוינער שוין איבערגעשטיגן די?עצטע. צײצט הײנט צו טאג איבער זיבעציק טויזנט אײנװאוינער. ײרישע פאמיליעם זײנען פאראן א צװײ הונדערט אשכנזים און אן ערך הונדערט םפרדים (מער װײניקער די זע?בע צאצ װאם איז קאריענטעם). אויך די ״דישע געזעלשאפט דארטן איז ױנג און בויט זיך מיט א שנעצן טעמפא. דאך האבן די אשכנזים ביז מיט א פאר יאר צוריק, נישט געהאט ק״ן א״גענעם םאצאן און פלעגן זײערע עםנטלעכע אקטן דורכפירן אינעם םאלאן פון די םפרדים. די לעצטע צ״ט האבן זײ אויםגעבויט א םאלאן מיט פארשידענע אפט״לונגען פאר ביבליאטעק, שול א. ד. גל. אויך רעםיםטענםיא איז ארגאניזירט קהילה-ארטיק און דאם גע- זעלשאפטלעכע לעבן איז דװקא באהערשט פון די ״װעלטלעך״-געשטימטע ײדן. קײן קולטו- רעלע באװעגונג אלם אזעלכע, עקזיםטירט דארטן נישט. קײן ײדישע שול פונקציאנירט נישט רארטן, און אויך װיפל אונדז איז באקאנט, איז נישטא אזעלכע אויך אין די אנדערע שטעטלעך פון טשאקא, מיטן אויםנאם אפשר פון װיזשא אנכעלא. באחיא בלאנכןא, די װיכטיקםטע שטאט פונעם דרום, ליגט אויפן באדן פון דער פראװינץ בוענאם אײרעם און האט א באפעלקערונג פון אן ערך הונרערט און צװאלציק טויזנט א״נװאוינער. ײדישע םאמיליעם זײנען דארטן םאראן צװישן םינך און זעקם הונדערט. די הויפט-ארגאניזאציע אין דער ײדישער געזעלשאפט דארטן איז די חברה קדישא. אויך — 78 —