Yor-bukh fun Yidishn yishev in Argenṭine · 1945-01-01 · 1945-1946 · p. Seite 76

י א ר - ׳ב ו ך פ ו ן ״׳דיען י ש ו ב א י ז א ר ג ע נ ט י נ ע דואט זיך אנגע^ײגט אויח זיי, $זז מען קומט צו זײ פ&ר צװעקן פון רײן-^אקא?! כאראקטער װען די טוקומאנער ײדישע געמײג׳עאפט האט אזויפיק אײגענע זאכן דורכצופירן און מען פירט דאם נישט דורך, וויי^ ם׳פעצן די מיטלען. דער אמת איז אבער, אז א^ע ב. אײרעםער אינםטיטוציעם, װאם שיקן זײעירע שצוחים אויך דער פראװינץ, און פא^עך אויך ק״ן טו־ קומאן, טראגן אן אלגעמײן-יידישן כאראקטער, און נישט ק״ן?אקאלן. ם׳איז אויך אמת, אז אין טוקומאן ז״נען פאראן אײנציקע גבירים, װאם װאאטן געקאנט זיך באשטײערן מיט גאנץ היפשע םומעם ם״ פאר אײגענע קאקאקע באדערפענישן, ם״ פאר איצגעמ״ן-״דישע אונטער- נעמונגען. ז״ װאצטן גכזןאננו א\\ געראר^נו, װאבו ױי בגולנו אױ בלױו רכר װיל\... די ״אוניאן איזראעיציטא״ (עטי^עכע יאר האט אויך עקזיסטירט אן ״אוניאן םאםיאי?״ אבער יצעצטנס האבן זײ זיך צוריק פארײניקט), שיפילט די ראלע אין טוקומאן פון א ״דישעד קהילה. אבער אויםער ענינים, װאם האבן צו טון מיט רע^יגיעזע באדערפענישן און מיטן ״לעבן נאכן טויט״, זעט מען נישט זי זאל עפעם טון. אויםן קויצטורעלן געביט איז דארטן שוין א שטילשטאנד זינט א״ניקע יאר. דער ״װעלטילעכער״ םעקטאר, װאם גרופירט זיך ארום דער ביבקיאטעק י. ל. פרץ האקט אוים א שול און םירט אן א רודימענטארע קולטור-טעטיק״ט װאם באשטײט אין איצטיקן מאמענט אין רערציען רעם נײעם רור אין ײדישן גײםט. דערויך האבן ץײ צװײ ױגנטצעכע ארגאניזאציעם װאם װערן אנגעפירט פון אינםטרוקטארן: דעם ״דרור״ און ״הנוער הצױני״. מען היט, אז די ױגנט זאל זיך דערציען אין דער בעםערער ״דישער טרא- היציע, אין דער ײדישער קיטעראטור און ״דישער געשיכטע. די דאזיקע קינדער אדער ױגנט- ארגאניזאציעם, טראגן שוין דװקא אר״ן נאציאנאי^ן אינהאי^ט. סאצטער ״דן זײנען אויך ארגאניזירט אין אן אלגעמ״נעם פאר״ן, װאם זארגט װעגן די הצטרכותן פון דער געמ״נדע. זײ האבן דארטן א פרינציפ שוין פון יארן, אז יעדעד זאמלונג אויך װאםער נישט אין צװעק, דארך אראפגעבן צען פראצענט םאר ז״ער אינסטי- טוציע. די םא^טער ײדן נעמען אוית יעדע ײדישע איניציאטױו גצ״ך. ם׳םארמירט זיך באילד א קאמיטעט װאם העלפט און באגלײט דעם זאמלער. מען גײט, אדער מען פארט םון שטוב צו שטוב און מען באמיט זיך ק״נעם נישט דורכצולאזן, םײדן אזעלכע װעגן װעטען מען װ״םט, אז זײ זײנען גאר ארעם און קאנען נישט געבן. םאלטער ״דן אאזן קײנעם נישט אװעק מיט ׳?יידיקע הענט. דער חםרון איז נאר, װאם זײ האבן א מאדנעם אופן פון ארבעט, און פארמאגן נישט קײן צו גרויםע השגות (פאר- שט״ט זיך: מיט געװיםע זעלטענע אויםגאמען). אויפן פע5ד פון קו^טור איז שוין דארטן טויט זינט א סך יארן. םאן כוא[. דאם קצ״נע םאן כואן, מיט איר רעדוצירטן ״דישן ישוב, איז נאך <מער רערוצירט געװארן נאך רער שרעקלעכער ערד-ציטערניש װאם איז פארגעקומען דעם 15-טן יאנואר פון 1944. די דאזיקע םיםמישע קאטאםטראפע, װאם האט צוגענומען מערעד װי 15 טויזנט קרבנות, פון דער א^געמײנער באפעלקערונג און 21 קרבנות האט געגעבן די ארטיקע ״דישע געמ״נדע. פאקטיש איז די גאנצע שטאט חרוב געװארן, און אפיאו די ה״זער װאם ז״נען געביציבן שטײן, זײנען אויך אויפגעטרײםצט, צעשפאלטן און צערודערט. די שטאט איז נאך איצטער אויך אין רואינען, כאטש די רעגירונג האט דערקיצערט, אז זי האט באשטימט דר״ הונדערט מיליאן פעזעם אויח אויפצובויען די שטאט. דאם בויען האט זיך נאך דערװײ5 נישט אנגעהויבן. װען איך האב לעצטנם באזובט םאן כואן, בין איך איבעראשט געװארן פון דער צעבנס-פעאיק״ט און צופאםונגס-קראפט װאם אונדזערע םאן כואנער ײרן האבן ארויסגעװיזן. נאך מיט מער ענערגיע און מיט מער אנשטרענגונג װי פריער, האבן זײ צוריק אויפ- יגעבויט און רעארגאניזירט ז״ערע געשעפטן, שטודיעס, װארשטאטן און האנטװערקער״. און גאך מער, טראץ זײער אומגליק און טראץ ז״ערע איבערלעבונגען, האבן זײ באװיזן אזא הויך- מענטשלעכן זשעםט און געזאמי^ט פאר מצחמה-^״רנדע קארגע צװאנציק טויזנט פעזעם. ז״ תאאטן אין אויםבויען זײערע געזעי^שאפטלעכע ^אקאצן, װאם זײנען געהאט חרוב געװארן; זײ הא^טן אוים א שו^ מיט א םעאיקן?ערער און צװײ?ערערקעם װי געהי^פן. די שו5 טראגט — 76 —