Yor-bukh fun Yidishn yishev in Argenṭine · 1945-01-01 · 1945-1946 · p. Seite 75

יאו-גוך פ ו ן ״ ד י ש ן י ש ו ב א י ן א ד ג ע נ טי י נ ע צום נ׳ציל איז נישטא לרין איבערנעװיכט פון אזע^כע יידן, נישט אין ראזאריא, נישס אין די אנדערע שטעט איבערן?אנד. לןארדאבא איז שוין פונלט דער היפוך פון ראזאריא. לארדאבער ײדן באשטײערן זיך פאר אלגעמײן ײדישע הצטרכותן מיט דער פולער האנט. ם׳איז נאך נישט געװען לײן אײן ײדישע איניציאטיװע, װעלכע איז ארויםגעװאלםן אין ב. אײרעם, װאם זאל נישט האבן א גינםטילן אפללאנג אין לארדאבא. לארדאבער ״דן ז״נען אין אלגעמ״ן מענטשן מיט אפענע חושים אויך צו באנעמען און אויפצונעמען נײע איניציאטיװעם. אויך אין לארדאבא איז דאם ײדישע לעבן לאנצענטרירט אין און ארום דעם ״םענטרא אוניאן איזראע^יטא״. אויך דארטן איז די ״דישע געזע^שאפט זל״נגעטײ^ט אין ״װעלטלעכע״ און ״נאציאנאלע״ ״דן. ביז נישט לאנג האט זיך יעדעד אײנער פון די דאזילע םעלטארן, געהאט ז״ן ש\ל און ז״ן באזונדערן צוגאנג צו ײדישע און װעלט-פראבצעמען. די ״װע^עכע״ ״דן זײנען לאנצענטרירט הויפט- זאכלעך ארום דער ביבציאטעל ״ײדישע ױגנט״ (זי הײםט אזוי װ״ל די מענטשן װאם האבן זי געגרינעדט מיט אריבער א 30 יאר צוריק, זײנען דעמאלט געװען ױנגע מענטשן...), װאס באמיט זיך צו טון אבים5 לחטור-ארבעט, לאדט אײן אמאיצ א קאנםערענציםט, א װארט- קינםטלער א. א. װ. זײ באטײחקן זיך אבער אויך אין די אלע אנדערע אינםטיטוציעם װאם עקזיםטירן אין דער ײדישער געזעלשאםט, װײ םענטרא אוניאן, באנק-װעזן, שח־קאמיםיע א. ד. גיל. לעצטנם האבן בײדע שו?ן זיך צונויפגעגאםן אין אײנא״נציקער. די דאזיקע ש\ל בא- שעפטיקט עט^עכע?ערער און װערט באזוכט םון אריבער צװײ הונדערט קינדער. בײ דער פארײניקונג איז דער ענטוזיאזם געװען אזוי גרוים, אז ם׳איז געשאפן געװארן א שו^-פאנד פון א פערצן טויזנט פעזעס אויך אויפצוהא^טן די ש\ל. די פארײניקונג איז פארגעלומען אויפן געביט פון געזעלשאפט^עכער און דערציערישער ארבעט, און דאם האט ארויםגערופן צופרידנ- ק״ט. אבער דער באזונדערער קוק און באזונדערער צוגאנג צו מענטשן און באװעגונגען, איז דאך געבליבן אויך װײטער עקזיםטירן און דאם װעט װ״טער זײן א םיבה פון דיםקארדיע און דיםאנאנם. מענטשן קאנען זײער פםיכיק נישט בײטן פון טאג אויך נאכט. פארמאגנדיק צװײ ^אקאלן אין צװײ פארשידענע פונקטן, קלאגן זיך דאך די קאר- דאבער ײדן, אז בײ ז״ איז פארנאכלעםיקט דאם לאקאלע געמײנדע לעבן. זײ האבן נישט די נויטיקע באקװעמ&עכקײטן פאר דער פארשידנארטיק״ט פון א5ע זייערע געזעצשאפטי^עכע אינ- סטיטוציעם. איז דאם שוין פארויםגעזען: ם׳איז שוין צוריק מיט מאנאטן, געקויפט געװארן א פיצאץ װאו עם װעח אויפגעבויט װערן די אלע נויטיקע <^אקאלן םאר דער באקװעמצעכקײט און גוטער פונקציאנירונג פון א5ע ײדישע אינםטיטוציעם אין קאדאבא. מיר גלויבן, אז קארדאבער ײרן װעלן דאם דורכפירן אויפן בעםטן אופן און י^ויט דעם 5עצטן װארט פון הער מאדערנער טעכניק. אזא געפיל האבן מיר. םאנטא פע. די דאזיקע שטאט צ״לט אריבער רר״ הונדערט ײדישע םאמי^יעם. פון די געזעל!שאפט?עכע טעטיקײטן צײכנט זיך דארטן אוים די צױניםטישע באװעגונג פון אײן זײט, און דער עלעמענט װעלכער איז קאנצענטרירט ארום דער ביב^יאטעק י. ל. פרץ. די?עצטע רעכענען זיך פארן פראגרעםױון אדער װעלטלעכן טי< זײ פארמאגן א גאנץ פ״נע ביב^יאטעק און פירן א געװיםע קו^טור-טעטיק״ט, פון אי^געמײנעם כאראקטער. 5אדן אמאא א״ן א קאנפערענציסט, אדער נוצן אוים די גע^עגגהײט װאם א גאםט פארט פארבײ, ארגאני- זירן ז״ א קו5טור-אקט. ז״ האצטן כםדר אוים א װעצטצעך-ײדישע ש\ל. ק״ן םפעציעצ ארגא- ניזירט קהײ^ה-לעבן איז דארטן נישטא, כאטש ם׳עקזיםטירט א חברה קדישא און אנדערע פארײנען און פארײנד^עך, פונקט װי אין יעדער אנדערער שטאט. םאנטא פע װא5ט געקאנט טאן א םך מער, װי זי טוט אפן געזעלשאפט^עך-קוצטורעצן געביט. עם פעלט זײ דערצו דער װיח און די טיפערע פארשטענדעניש פאר אן אינטענםױוער ״דישער קו^טור-באװעגוגג. טוקומאן און םאלטא קאנען זיך גיצײכן אין באנעמען א^געמײן ״רישע איגי- ציאטױועם. די טוקומאנער ײדן, דער גרעםטער רוב פון זײ, טענהן כםדר, אז בוענאם א״רעס' — 75 —