Yor-bukh fun Yidishn yishev in Argenṭine · 1945-01-01 · 1945-1946 · p. Seite 72

מאיר בורםוכן פאנאראמע פונעם סולסזרנזוזעלשאפסמכו מבו אין חןו פראװינץ אין די ײדישע קאלאניעם ם׳איז געװען אמא5 א צײט, מיט העכער דרײ צענדיציק יאר צוריק, װען פארטײען און פארטײעיצעך האבן נאך נישט באהערשט מיט אזא אבםאאוטער קראפט דאם געזעילשאפט- י5עכע אעבן, װי ם׳איז פארגעקומען שפעטער, נאך דער רוםישער רעװאצוציע, װען די אנגעהע- ריק״ט צו א פארט״ דיקטירט די מעשים און אקטױויטעט םון יעדן יחיד און גיט דער געזע?־ שאפטךעכקײט, די פארשײדענע סעקטארן אירע, א געװיםע, דעפינירטע פיזיאנאמיע. אין יענער אידעא^ער צײט, מיט א דרײםיק, פינך-און-דר״םיק יאר צוריק, זײנען נאך נישט געװען אזוינע פעםטע באריערן צװישן פארטיי און פארטײ, צװישן מענטש און מענטש און די בעםערע טײ5ן פון דער קאלאניםטישער ױגנט האבן געארבעט םתם םאר קולטור: אויפצוהויבן און אנטװיקלען די קו^טור-געזע5שאפט5עכע םביבה אין די קאלאניעס. דאס האט געמײנט, צו אלעם ערשטן שאפן גוט־באשטאטע ביבליאטעקן מיט רי בעםטע ביכער פון דער ײדישער און װעלט-יציטעראטור; םארמירן קר״זן פון?יבהאבער, כדי אויפצופירן פיעםן אויך דער בינע; קר״זן פאר?יטערארישע אװנטן און פאר קו^טור-אונטערנעמונגען. דאם א^צדינג האט מען מערםטנם דורכגעםירט מיט אײגענע קרעפטן. קרעפטן, םארשט״ט זיך, װאס ז״נען נישט געקומען ק״ן פארטיקע, נאר ז״נען ארויםגעװאקםן און זיך ביםיצעכװ״ז אנט- װיק?ט אינערהאי^ב די קאלאניעם גופא, א דאנק טאקע די דערמאנטע אקטױויטעטן. מען פצעגט אמא5 אויםנוצן א גאםט, א קולטור-טרעגער אדער א קוצטור-שאפער, װאם האט מיט זײן נ״ און פריש װארט, א שטוים געטון אביםל די בעםעדע עלעמענטן אין די קאלאניעם, צו נאך מער אנגעשטרענגטער קואטור-טעטיקײט. אין יענער צ״ט זײנען די שו5ן פון די ײדישע קאיצאניעם נאך געװען אונטער דער אויפזיכט פון דער יקא. און די ײדישע ^ערערם, װי אויך די שפאנישע (װיי^ אויך זײ זײנען געװען ײדן), האבן פארגעשטעצט מיט זיך א באד״טנדיקן קו^טור-פאקטאר, װאם האט גע- הא5פן ארויםהויבן דעם קאצאניםטישן עלעמענט פון דער דעמאלסטיקער פרימיטױוער םביבה. אבער אינטערעםאנט איז, װאס פאר א צוגאנג דער קאלאניםטישער עי^עמענטן, און הויפט- זאכ^עך די ױגנט, האבן געהאט צו קולטור און קוילטור-שאפער. אלצדױג װאנז װאנו גגופװזוגקיסי נוינו עולבװר או\ גבוזאנו א פזײבװז װיבו אייר, אױ גגוגװט בײ ןײ זזײרי?. דער דאזיקער נאױוער צוגאנג האט געהאט ז״ן םארװאם. די אפשאצונג םון דער ױגנט האט נעװארצ^ט טיך אין — 72