Yor-bukh fun Yidishn yishev in Argenṭine · 1945-01-01 · 1945-1946 · p. Seite 69

י א ר - ׳ב ו ך פ ו ן ״ ד י ש ן י ש ו ב #י ן א ד ׳ג ע נ ט י נ ע אין רער פעילד-ארבעט, אין גערטנער, םעדער, אין עז״נע, באקװעמע ה״מען. ז״ האבן עס אויך ט״צװײז רעאציזירט. און װען איר קומט אר״ן אין אזא קאצאניםטישער שטוב, זענט אי,ר שטאצץ מיטן אויפטו פון דער ײדישער קאצאניזאציע, װערט אײך נאענט דער ״דישער פויער, פרײט איר זיך מיט מיט ז״ן עכטער, געזונטער, נאטירצעכער פר״ד. אבער אט די אויםנאמען מאכן נאך בוצטער, קענטיקער און קצערער דאם אצגעטײנע ביצד װאם מיר האבן געמאצן. אצײן א קינד פון דער ײדישער קאצאניע װאו איך האב צו נײן יאר שוין געאקערט מיטן פצוג, מעג איך דא, האצט איך, זיך אראפר״דן פון הארצן. אונדזערע אצעמענס פעצערן זײנען ז״ער גרויםע, מיר זײנען פארכאפט געװארן םון א װיצדן שטראם, פון א האםטיקער כװאציע װאם האט אונדז נישט דערצאזט רואיק צו באטראכטן דעם ש״נעם ארום, גאטם רואיק װעצטצ אויך די פרוכטבארע פעצדער, צוהערן זיך צום געזאנג פון דער שטיצקײט, דער־ צערנען די םודות פון דער נאטוד, און העצפן ארויםברענגען יענע אוצרות װאם מאמע-ערד טראגט אין איר אינגעװ״ד און שענקט זײ מיט מזל-ברכה יענע קינדער אירע װאם פארשט״ען װי אזוי מיט ציבשאםט, געטר״קײט און םצײם זײ צו באקומען... די קאנטעמפצאציע װאם דער זײדע מענדעצע האט אונדז געצערנט אין ז״נע עפישע נאטור-שיצדערונגען, האט זיך נישט צוגעקצעפט צו אונדז. מיר זײנען געבציבן אומרו. אונדז האט געצויגן א נישט דאיקע גײםטיק״ט, א אין דער הויך-פציעניש און מיר ז״נען אין דעם באדן נישט פארװארצצט געװארן. נאר געצײלטע קאצאניםטישע ױנגעצײט האבן דאס םאר- שטאנען, אבער קעגן שטראם האבן זײ נישט געקאנט גײן. די גרויע מאנאטאנקײט פון ארגענטינער פעצדער, װאו עם פעצט די האנט פון אינ- טענםױון קוצטױו, האט, דעם אמת געזאגט, פארטריבן װערטםוצע ױגנט-עצעמענטן פון אצע קאצאניעם, נישט נאר די ״דישע. אין דער ערנםטער צאנד-פרעסע צ״ענען מיר אםט גרינט- צעכע אפהאנדצונגען וועגן דעם שארפן דעזערציע-פראבצעם אין די אגראר-געגנטן, דעמאצט װען די פעצרער זײנען בכצצ שיטער באפעצקערט און די שטעט — איברגעפאקט. קײן חידוש נישט — דער מאדערנער מענטש בענקט נאך א שענער, באקװעמער צעבן. די גרויע אומגעבונג אין די װיםטע םעצדער, פאריאגט אים פון דארט. מוז מען זוכן אן אינטעגראצע צײזונג. אין דעם פרט איז דא נאר אײן אויםװעג: שאפן באקװעמצעכק״טן אין דארך. געבן דעם א״נװאוינער פון די קאצאניעם כאטש דעם מןנימום קאנפארט װאם די שטאט-באפעצקערונג געניםט און דערגאנצן עם מיט די אצע שײנק״טן און באקװעמצעכ- ק״טן װאם נאר דאם פעצד-צעבן קען געבן: גערטנער, סעדער, בצומען, אנגענעמע נאטור- סביבה װאם פארכישופט דעם מענטשן און בינדט אים צו אויפן גאנצן צעבן... די ױגנטצעכע אגראר-צענטערם אין די ײדישע קאצאניעם האבן נאך מיט קנאפע 25 יאר, װען זײ זײנען נארװאם אויפגעקומען, גצײך דערזען אט דעם גרונט-פעצער און זײ האבן גענומען אגיטירן פאר אינטענםױוער, מאדערנער און ראציאנעצער צאנדװירטשאפט. אינטערעםאנט: דער אגראר-צענטער אין נארםים צעװען, װאם איז געשאפן געװארן פון ױגנט- צעכע עלעמענטן, האט צוערשט זיך געשטעצט פאר א ציצ צו שאםן א קאצעקטױוע קאצאניע אין ארװ ישראצ, אונטערן נאמען: ״שבת אחים״. װען דער דעמאצטיקער ״יקא״ דירעקטאר, אינזשעניער צאפין, האט אונדז, ױגנט- צעכע, געפרעגט װי קומט עם, װאם מיר, ארגענטינער, װעצכע האבן דא ערד צרוב, שטרעבן גאר צו פארן קאצאניזירן זיך קײן פאצעםטינע, האבן מיר חוץ ״אידעאצאגישע״ און ״אידעא-?יםטישע״ ארגומענטן, נישט געװאוםט מיט װאם צו פארטײדיקן זיך... אט די ױגנט פון די אגראר-צענטערן, װאם האט יארנ^אנג זיך נישט געקענט דער- שצאגן צו א פעדעראטױון צוזאמענבונד און צו געמײנשאפטלעכער מיטארבעט פון א^ע קא־ קאניעם, האט געטראגן און אויםגעטראגן די טיםע בענקעניש צו םארװארצלען זיך אין באדן, צו שאפן א שענער צעבן אויך די םעילרער, ארײנצוברענגען די אלע באקװעמלעכקײטן פון דער שטאט, װאם 5אזן זיך אריבערטראגן אין דארך, בײ פי^ײםיקער, אקטױוער און ארגאניזירטער צוזאמענארבעט. מיט עטצעכע יאר צוריק, װען אין מאזעםװי? איז געפײערט געװארן א האי^בער יאר- — 69 —