Yor-bukh fun Yidishn yishev in Argenṭine · 1945-01-01 · 1945-1946 · p. Seite 68

יאר-בוך פון יירישן ישוב אין ארגענטינע דער צאא זעקצעך װײץ, 5יאן, מאים, םודאן גראז; אין די סטאד־עם פי װאם ״דישע קא^אניםטן האבן אויסגעהאדעװעט, אדער די מיי5יאגען?יטער מיצך װאם זײ האבן צוגעשטע^ט פארן קאנםום פון?אנד און פארן עקםפארט, נאר אין די ביצ״בנדיקע בוי-ארבעטן װאם ז״ האבן אין קאי^אניע גוםא דורכגעפירט. אין דעם פרט װערט ארגענטינע בכ^ באטראכט װי א?אנד װאו די אגריקוי^טור האט זיך אין משך פון א גאנצן יארהונדערט אנטװיקקט אין דער ריכטונג םון רוים-װידט־ ׳שאפט, פון עקםטענםױוער עקםפיצואטאציע, װאם זוכט ארויםצוציען דעם מאקםימום פון באדן, און קימערט זיך נישט אים אומצוקערן כאטש א ט״5 פון די גרונט-שטאפן װאם נויטיקן זיך פאר װ״טערדיקער פראדוקציע. דאם פאכטער םיםטעם האט א םך מיטגעװירקט דערצו. דער קאי^אניםט װאם א,ר- בעט אויה געדונגענער ערד, באטיט זיך נאר ארויםצוציען אי^ע זאפטן אירע, װאדום שפעטער װעט ער זי מוזן פארי^אזן, און ער הא5ט דעריבער פונעם פיצ^: ״נאך מיר מעג קומען דער מבו5״. צו װאם זשע בויען אויך פרעמדער ערד, פאאנצן, א״נארדענען באקװעמע הײזער פאר אנדערע, פארפצאנצן םרוכט-גערטנער כדי פרעמדע זאלן די פרוכטן געניםן, שאפן פאר- בעםערונגען אויפן פע5ד װאם קײנער װעט אים, דעם קא^אניםט-ארענדאר, פאר דעם נישט פארגיטיקן. דער ״דישער קא^ניםט איז אין דעם זין געװען אין א מאדנער לאגע: פון א״ן ז״ט האט ער געזען דעם ב״שפי5 פון פאכטער, דעם עקםטענםױון ערד-עקםפי^ואטאטאר, װאם האט דאך דערגר״כט גרויםע, באצדיקע רעזו^טאטן — אנגעשאטן טויזנטער זעק װ״ץ און?יאן, װאם זײנען געגאנגען פארן עקםפארט און זיך טילמאצ גארנישט שי^עכט באצא^ט, און פון דער צװײטער זײט איז ער, אונדזער ״דישער פויער, געװען א שטיק5 באצעבאם פון זײן נח5ה, א הא^בער א״גנטימער אין שותפות מיט דעד ״יקא״... ער װעט מיט׳דער צײט אוים־ צאצן זײן פעצד װעט ער טאקע װערן דער פו^ער אײגנטימער. אבער די טרויעריקע דערפארונג םון צענריציקער יאדן, האבן פאר די מערםטע קא־?אניםטן באװיזן, אז ם׳איז ז״ער א שװערע ה<?כה אויםצוצאלן דעם קאמפ און אז גיכער ווע^ן די פראצענטער זיך אזוי הויך אנהויםענען, אז אײביקע יארן װעט מען דארםן צאי^ן. דאם האט אויך געבראבט דערצו, אז מען זאיל אראפקאזן.די הענט, נישט בויען, נאר נאבטאן דעם פאכטער, דעם פראטאטיפ פון עקםטענםױוער רוים-װירטשאפט. נאר אט שטײען מיר אויפן שװעי? פון דער צװײטער העי^םט םונעם יארהונדערט, זינט אונדזערע פיאנערן.האבן באטרעטן די ארגענטינער פעי^דער און מיר מאכן דעם בא- אאנם פון די בויערישע אויפטוען, פון דער קאנםטרוקטױוער ארבעט, װאם איז, װי א ירושה, איבערגעגאנגען, צום ה״נטיקן דור. איז אט דער באי^אנם א זײער ארעמער, אויב מיר האבן נישט בדעה זיך א5ײן אפצונארן. און ארעם איז ער דערפאר, װײ5 די אריענטאציע איז נישט געװען ק״ן ריכטיקע. דער פיבער םון פראדוצירן, פון שאפן װאם מער פראפיט, האט א^עמען פארשי^ונ- נען. די ערד-ארבעט איז קאמערציאליזירט געװארן און אין דער יאגד נאך פארדינסטן, נאך א םך פראדוקטן װאם קענען ג5ײך םארהאנדלט װערן אויםן װעלט-מארק, האט מען פארנאב- יצעסיקט דאם בויען די 5יבע, װארעמע הײם, די שײנע םביבה אין קאי^אניע, די ב״מער-א^״ען און ב^ומען-גערטנער װאם זא5ן דאם אויג דערקװיקן, װאם זא5ן שענער מאכן דאם?עבן״ װאם זא^ן מער צובינדן צו דער נאטור. און איז דאם נאך קארג געװען — האט מען די םרײע צײט פארװענדעט אוױי װײ- טע, נישט דאיקע אידעאלן, האט דער קא^אניםטישער ױנגערמאן געחלומט םון א באגרינטער און באבצומטער פא^עםטינע, ערגעץ װ״ט, אין יצאנד פון די אבות, בעת דא אויםן ארט, װאו ער 5עבט זיך אוים, װאו ז״נע קינדער װע5ן דארםן געבוירן װער<ז, איז אים גאר נישט א״נגע- פא?ז צו בויען און םי^אנצן, נישט פארן הײנט, נאר פארן מארגן. זא5 דא באטאנט װערן, אז דאם אי^געמײנע ביי^ד ש^יםט נישט אוים ק״ן גאיק^עכע און םרײדיקע אויםנאמען. געװען און עם זײנען דא ײדישע קאלאניםטן םארי^יבטע אין םעי^ד, — 68 —