Yor-bukh fun Yidishn yishev in Argenṭine · 1945-01-01 · 1945-1946 · p. Seite 67

יאר־גװ פ ו ן ״ ־ד י ש ן י ש ו ב .א י ן א ר ג ע ■נ ט י נ ע װינקצ ארוים. מיך האט געקרענקט אט דער א״נדרוק װאם דאמינגעזער אומגעגנס האט אױן* מיר געמאכט. גאר אנדערש האב איך זיך פארגעשטע^ט דעם אגראר-ישוב װאו םאכאראװ, קיפען און װארטמאן האבן אזויפיצ יארן אקטואירט. איז דאך דארטן געשאפן געװארן די קאאפעראציע-שויל פארן גאנצן יצאנד, פאר ״דן און נישט-״דן. די תורה פון צוזאמענארבעט, פון די ה״יציקע ראטשדאלער פרינציפן: ״א״נער פאר אי^ע און אצע פאר א״נעם״ איז דאך פון דארטן ארויםגעקומען און זיך צעגאםן איבערן גאנצן ארגענטינע-^אנד. און טאקע אט די פשטות װאם איך האב געזען אין ״םאנדא קאמונא?", די בא- רימטםטע ײדישע און אפשר אויך נישט ״דישע, אגראר-קאאפעראטױוע אין ^אנד, די אוי- םערי^עכעיארעמקײט, די קר״נע און שטארק אפגעראזטע געבײדע, דײטן, קענטיק, אן אויך דער ג״םטיקײט פון דער אינםטיטוציע און אירע בויער. טרעפט א םך מא^, אז די םאמע א״גנ- ארטיקםטע און גרעםטע גײםטיקע פירער און שעפער, האבן א פראםטן אויסער^עכן אויםזען, נ״ען אין אפגעטראגענע, נעגאיזשענטע מצבושים... אבער אין שײכות מיט פע5ד און פע^ד-ארבעט, איז די אויםעריצעכקײט אן אנדײט אויפן אינעװײניק, רער אויםזען — אויםן םאמע עצם מהות. װײטע אידעאיצן זײנען בײ?אנדװירטשאפטאעכן בוי נאר םאראן אין דער אנהויב-צײט, אינעם פיאנערן-פעריאד. אבער אויך דעמאיצט טראגן זײ, די דאזיקע אידעארן, א קאנקרעט-רעאי^ן כאראקטער, אויך װיפא ז״ באקומען פצײש און בײן אין די טאג-טעגלעכע דערגרײכונגען. אויב די דיםטאנץ צװישן דעם אידעא^ און דער װירקיצעכקײט, װערט נישט קצענער, אויב דאם פארביצד, דער מארעא, װאם דער פיאנער האט אין זײן דמױן, רעאציזירט זיך נישט, זא^ ז״ן שטוםנװײז, אדער אפי5ו מינימאל, אין די ממשותדיקע אויפטוען, מוז פאטאי^ערהײט שװאכער װערן רער אידעאיציםטישער ברען, דער געזונטער און הײ^יקער גצויבן און אנטוי- שונג, אפאטיע, װי^נילאזיקײט, םארטרעטן דאם פלאץ פון נעכטיקן ביטחון. אין פעי^ד-ארבעט דארףי מען זען די דעזורטאטן כדי צו גצויבן. רי אויםגעחאמטע בלום םון פאעט, אין ז״ן ענגן צימעריל, אן?ופט און זון, ערגעץ אין דער שטיקנדיקער נרוים- שטאט, קאן זיך גאנץ שײן און אפיי^ו אײביק ביציען, גענערט םון דיכטערם בלוט, פון ז״ן מענטשאעכער װארעמקײט און בענקשאפט, פון פאעטישן אטעם װאם באלעבט מיט א װאונ- דערצעכן כישוך... אבער אין פעלד גופא, דארט װאו ס׳איז דאם פ5אץ פאר דער אמתער באום, נישט דער אויםגעטרוימטער םון דיכטערם פאנטאזיע, קען דער שטארקםטער אידעאיצ נישט פארטרעטן די װירקלעכקײט, קען מען מיט די שענםטע חלומות נישט םארגיטיקן דאם פעלן פון יענע קאנקרעטע םרוכט װאם װײזן אן אויך גוטער, געטרײער, געניטער ערד-ארבעט. מיך װאלט באמת גערירט דער שײנער טיפ פון ײדישן קאאפעראטױויםט, װאס איז גײםטיק און אנימיש דורכגענומען פון די פרינציפן װאם האבן מיט איבער הונרערט יאר צו- ריק דערהויבן די ארעמע און ארבעטלאזע ראטשדאלער װעבער, די רעא^יזירער םון אװענם קאאפעראציע-אידעאי^ן, דורך פראקטישע, קאנקרעטע מעשים, װען איך זע װי אט די דאזיקע אוצרות פון נשמה-װארעמקײט, פון העכערן באגער, פון באװאוםטזיניק שטרעבן, גיםט זיך אוים אין פארשידענע פארמען פון צאנדװירטשאפטצעכע אויםטוען, װען איך זע ש״נע האר- ציק-י^יבע, באקװעמע און רײנע קאי^אניםטישע ה״זער, באקרוינטע מיט ביצומען-גערטנער און םעדער, װאם גרעטן און קװיקן דאם אויג, װאם װעקן גלויבן, זיכערקײט און ביטחון אינעם קױם פון ״דישער קאצאניזאציע אין ארגענטינע. אבער װען איך זע די אפגעראזטע, פאר- אײנזאמטע פויערישע שטיביצעך, ט״5 םון ז״ פשוטע ״ראנטשעס״, אן ב״מער צומאא, װאם זא5ן דינען פאר א שאטן פאר מענטש און בהמה אין די הײםע זומער-חדשים, װען איך זע פע^דער ײדישע נאקעטע און ארעמע, א האצבן יארהונדערט נאך די ערשטע פיאנערן-טריט פון די אמאציקע בויער — קאן איך זיך נישט טר״םטן מיטן פאאשן אויםרײד, אז עם זײנען יא דא שפורן פון פופציק יאר קאי^אניזאציע-בוי, אדער מיט דער באםרידיקונג װאס אונדז גיט די ײדישע פריאריטעט אין דער גרינדונג פון פעסטע אגראר-קאאפעראטױון. און זא5 דא פארשטאנען װערן, אז נישט אין פראדוקטן-םכום גײט דא, נישט אין — 67 —