Yor-bukh fun Yidishn yishev in Argenṭine · 1945-01-01 · 1945-1946 · p. Seite 62

א ר ג ע נ ט■ י: ע יאר־בוך פון יידישן ישוב איו איך מוז דא אויך דערמאנען, אז נאך פאר ״די אידישע צײטונג״ האבן רא די זשור- נאלן ״אװאנגארד״ ״שטראצן׳/ ״ברויט און ערע״ און די ״אידישע האםנונג״ שוין געקעמפט פאר א בעםערן און רײנערן זשורנאיציזם אין ײריש, אבער די אויםגאבעם האבן געהאט קורצע יצעבנם און נישט געקאנט האבן ק״ן גרויםע װירקונג. די צװײטע נרויםע תקופה םון ״יקא״-קאלאניזאציע אין ארגענטינע, געהער צו דער דענעםאנם-עפאכע פון גאנצן ״דישן קעבן אין לאנד. בעםאראבער, כערםאנער, טאװרער און פאדאציער, ז״נען געװען די פרױוייצעגירטע, װאס די ״יקא״ האט גערן אויפגענומען און טאקע באילד קאלאניזירט. צװישן די דאזיקע, האבן זיך געםונען ז״ער פיא, װאם האבן זיך נאך אין ז״ערע איצטע הײמען פארנומען מיט פעקד- ארבעט און כאטש די אומשטענדן דא, זײנען נישט געװען די זעצבע, האבן זײ זיך פארט מער-װ״ניק יצ״כטער צוגעפאםט צו די נײע באדינגונגען און די ״יקא״-אדמיניםטראציע צו יענער צײט, איבערהויפט די םון ענטרע ריאם, האט געהאט א געזונטן חוש םארן אויםװאל און זאצ מיר דא זײן דערצויבט פעםטצושטעלן, אז פון די אצע װאם די ״יקא״ האט דעמאלט קאלאניזירט, איז אפילו ק״ן אײן פראצענט נישט עוקר געװען םון די פעלדער, םײדן די, װעצכע די ״יקא״ האט צואיב געװיסע מאטױון, (װעלכע עס איז נישט מ״ן ציל דא צו דער־ מאנען), דעםאלאכירט פון די קאמפן. א חו׳ז די בעםאראבער, כערםאנער, טאװרער און פאדאציער, זײנען אויך געקומען אויה די פעלדער יחידים ליטװאקעס און גאליציאנער און הלװאי זאא די ברכה זײן א גרעםערע פאר דער קומענדיקער קאלאניזאציע-תקוםה, מיט אזעצכע טײערע, גוטע און אינטעליגענטע ״רן װי די, װאם איך האב צום ערשטן מאל דערקענט אין דער קאלאניע און װעלכע איך האב אין אן אנדער קאפיטל פון מ״נע זכרונות געשילדערט, כאטש איך בין א בעםאראבער און א קנאפער מבין אין רער חכמה פון באצײכענען די אײגנארטיקײטן םון אזעלכע קעגנזעצלעכע עטנישע גרופעם פון ײדישן אפשטאם. נאך א פאקטאר פון דער צװײטער תקופה םון ״יקאם״ קאלאניזאציע דארף פאר- צײכנט װערן און דאם איז דער ליבטיקםטער און שענםטער ארגאן און דער נײעםטער אין ײדישן לעבן — די קאאפעראציע. אין ענטרע ריאם האבן פונקציאנירט די ערשטע צװײ: די ״דישע ״אגראר-געזעל- שאפט״ פון לוםיענװיל און רער ״פאנרא קאמונאל״ פון קאלאניע קלארא. און כאטש זײער טעטיקײט איז געװען א באגרענעצטע אויפן פאליטיש-עקאנאמישן געביט, מאדערן גערעדט — איז עם געװען די מאדעלירונג אין אן עמבריאנישן פעריאד, װאם האט געפאדערט א באציאונג און צוגאנג מער פון םאציאל-קולטודעלן שטאנדפונקט, װי םון קריטישן. דאם זײנען געװען די ערשטע שטראלן פון געזעלשאםטלעכקײט און פאר דער קאמ- פליצירטער לאגע אוױי די געביטן פון קאנסומירונג און פראדוקציע פון און פארן ערשטן נעברויך. באלד בײם אנהויב, ממש בײם שטעלן די ערשטע טריט, האט זיך די קאאפעראציע םארװאנדלט אין א מין פילאנטראפישער אינםטיטוציע, װאוהין אונדזערער א מענטש, א ״ד פון א גאמ יאו*, האט זיך אנגעטאן די זײדענע קאפאטע, זיך אויםגעקעמט די בארד און גע- םארן אין דער קאאפעראטױוע בעטן א קרעדיט אין באשטאנד פון מעל, אדער מכשירים פאר דער קאלאניםטישער װירטשאפט — נישט פארשטײענדיק, אז די קאאפעראטױוע איז נישט ק״ן פלאץ װאו מען דארח בעטן, נאר א פלאץ פאר מיטארבעט און פון קעגנזײטיקן אוים- טויש א. א. װ. םון דעם געשילדערטן, קאן מען זיך םארשטעלן, אז די איטיגראנטן-קאלאניסטן םון דער צװײטער תקופה, ז״נען נישט געװען אזוי עלנט און אין אזעלכע שװערע באדינגונגען װי — 62 —