Yor-bukh fun Yidishn yishev in Argenṭine · 1945-01-01 · 1945-1946 · p. Seite 55

יאר-בוך פון ״.דישן ישוב אין ארגענטינע — און זיינען אויך איצט — ענג פארבונדן מיט דעם ״ז״ן ארער נישט ז״ן״ פון דעם קאצא- ניםט,' און אז די קאילאניםטישע ארגאניזאציעם — םפעציעצ אין די לעצטע יארן, מיט דער ציצבאװאוםטער און װירקזאמער אינטערװענץ פון די אגראר-קאאפעראטױון — האבן מיט װירדע און מיט באד״טנדיקן דערפאלג פארטיידיקט די אינטערעםן פון זייער מיטגלידערשאפט* דער טעות באשטייט אבער אין דעם װאם דער שויל-פראבלעם׳אדער דער םון צענטראאיזירטעס און ברייט-שװאוגגיקער קולטור-ארבעט איז געצאזט געװארן אן א זייט, װיי5 דאם האט ״ניט געהאט קיין שייכות צו די אויפגאבן אדער קאמפעטענצן פון דער פראפעםיאנעלער ארגאני- זאציע״... קיין אנדערע ארגאניזאציעם, װאם זאיצן די דאזיקע אזוי װיכטיקע פאר אקע קאלא- ניעם אויפגאבן אויפנעמען, צענטראיליזירן און קאארדינירן — האבן זיך נישט געשאפן, ארער האבן די געהעריקע שטיצע נישט באקומען. און דער פועצ-ױצא דערפון איז, אז די צאיל יידי- שע שוילן װערט װאם אמאל פארקלענערט, און אין אייניקע קאלאניעם, װי ילוםיענװיקיע (בא- םאװילבאםא), למשיל, פונקציאנירט שוין קיין איין שול נישט, פון די זיבן װאם האבן דארט עקזיםטירט! און ביבליאטעקן און קולטור צענטערן געהערן שוין אויך צו דער פארגאנגענהייט... מיר האבן אבער געזאגט, אז הגם א גאנװ װיכטיקע, איז דאם נישט די איינציקע םיבה פון דער דערציאוגג און קולטוד דעקאדעמ אין די קאלאניעם. און אילם א צװייטער, גאנץ װיכטיקער פאקטאר, קאן פארעכנט װערן די גזאנד\ אװמװאנדפדזעג פ\\ די!ןאלאנױװז, םפעציעל מצד דעם ױגנטלעכן עלעמענט, צװליב א גאנצער רייע מער װייניקעד באקאנטע מאטױון. די דאזיקע ״מאםן-דעזערציע״ איז אין אייניקע גרופן און קאילאניעם אזוי שטארק און פילבאר, אז ם׳איז שוין דארט געװארן פראבלעמאטיש, אויב נישט אומעגלעך, די עקזים- טעמ און אויםהאלטונג פון א שויל אדער פון א קולטור אינםטיטוציע. מיר װעלן אפילו גיין ־װייטער און זאגן, אז נישט נאר איז פראבלעמאטיש אין אזעילכע קאלאניםטישע גרופעם אדער ״ליניעם״ די מעגלעכק״ט אנצוהאלטן א שויל — נאר אז די גאנצע קאלאניםטישע עקזיםטענץ װערט ביי אזעלכע אומשטענדן אװעקגעשטעילט אונטער א פראגע-צ״כן. די קאילאניםטיש-געאגראפישע קארטע קאן שויןיק״רער אנװייזן אויך א היפשער צאל אזעלכע ״בילויזן״, כמעט גענצלעך אנטפעלקערטע געגנטן, מיט חרובע הייזקעם, אלם די איינציקע און װ״טיקלעכע באשטעטיקונג אז ״אמאיל״ האט דארט פוילםירט א געזעילשאבטילעך- קאלאניםטיש לעבן! און דערפון איז צו דרינגען, אז יעדער פרואװ צו באנייען קולטור-ארבעט, אדער ארויפצופירן א דערציערישע טעטיקייט אויח נייע און ברייטע וועגן װעט איצט פאר- בונדן זיין מיט פיל גרעםערע שװעריקייטן װי מיט עטלעכע צענדליק יאר צוריק; אז היינט האט זיך שוין געשאפן, םפעציעיל פאר די קלענערע קאלאניםטישע ישובים, א נאך שארפערע, אפשר אומילייזבארע פראבלעם: װאו נעמט מען... קינרער פאר די שולז, װען אזעלכע זאילן אםיצו פונקציאנירן! װי די זאך זאיל אבער נישט זייץ, און ביי װאם פארא אומשטענדן אונדזערע קאלא- ניעם זאלז זיך נישט געפינען היינט-צו-טאג — מוז די קולטור-דערציערישע פראבילעם אויפ־ גענומען װעדן אין איר גאנצער טיףי! און אויב די אויםװאנדערונג פון באשטימטע קאלאניםטישע עלעמענטן, אדער די נעפאר פון פארפרעמדונג פון א טיייל טשאקרעם װאס עם באדראט דער יידישער קאלאניזאציע האט ארויםגערופן אלגעמ״נעם זארג און ם׳איז אויםגעשטעלט געװארן אן אינםטרומענט — דער ״פאמענטא אגראריא״ — פאר דער בהדרגהדיקער װירנוטזאפנגרבבגןד פאװרגהנ פון דער דאזיקער קאלאניזאציע — דאן מוז מיט דעם זעילבן אייפער און עקשנות, און דורך געמיינזא- מע מיטילען געזוכט װערן א םארעם פאר דער קוילטור-םאנירונג פון דער קאלאניזאציע. און װען מיר ריידן װעגן.״קוילטור-םאנירונג״, מיינען מיר נישט אינעם זי.ן פון גע- פינען די אופנים װאם זאלן דערמעסלעכן די װידערדערעםנונג פון א באשטימטער צאק ביב- — 55