Yor-bukh fun Yidishn yishev in Argenṭine · 1945-01-01 · 1945-1946 · p. Seite 54

י א ר - ׳ב ו ך פ ו ן יױישן י ש ו ב א י ן א,ר ג ע נ טי י נ ע ילאניםטי׳טן דור, װאם האט מיט דערי צײט געדארפט װערן — און איז נישט נעװארן — דער טרעגער םון דעם קאיצאניזאטארישן װערק. מיר װעקן איצט נישט אר״נג״ן אנאליזירן די םוביעקטױוע פאקטארן, װי אויך נישט די פון אלגעמײנעם כאראקטער, װאם האבן גורם געװען די איצטיקע קולטור-אפאטיע — א צו- שטאנד, אגב, װאם האט אויך נישט אויםגעמיטן די שטאטישע ישובים. אין די קאלאניעם האבן געװירקט, און װירקן נאך ט״קװ״ז עד הױם, נעגאטיװע פאקטארן פון םפעציפישן כאראקטער, װעילכע קאנען באטראכט װערן אלם װיכטיקםטע און דעצידירנדיקע, אין דער דאזיקער הינזיכט. מיר װעקן זיך באגרענעצן און בארירן בקויז צװ״ פאקטארן, װאם האבן מיטגעװירקט צו דעם הערשנדיקן, ה״נט-צו-טאג, קולטור-דערציערישן מצב אין דער קאקאניזאציע. א) די פארנאכלעםיקונג פונעם שוצ-װעזן, אצס א צענטדאלע און אצגעמ״נע אויפגאבע. ב) די בהדרגהדיקע אנטפעלקערונג פון די קאלאניעס. אויפן געביט פון דערציאונג האט דער אידישער קאלאניםטנטום קײנמאל ק״ן ״מזק״ נישט געהאט. אנפאנגענדיק מיט די ערשטע יארן, װען די ״יקא״ האט אריענטירט און קאנט- ראקירט דעם שול-װעזן אין די קאצאניעס, מיט איר רעי^יגיעזן אונטעריכט פראגראם, װאם האט זיך צגמרי נישט געשטעלט אלם צי? צו אויםפורעמען א באװאוםטזיניקן ײדישן און קאקאנים- טישן ױגנטלעכן, מיט װארצלען אין פאלק און אין דער םביבה, און איבערג״ענדיק צו רער אומפארשטענרצעכער באציאונג פון די עלטערן, װאס הגם געזובט האבן ז״ װי ם׳ניט איז זיך אויםצולעבן קולטורעל און געזעלשאפטלעך, האבן זײ אבער נישט פארשטאנען אפצושאצן די באד״טונג און נויטװענדיק״ט פון א םיםטעמאטישער און אינטעגראקער דערציאונג פון דעם אונטערװאקםנדיקן דור. אנשטאט צו אװעקשטעלן רי דערציאונגם-פראבלעם אויפן טאג- ארדענונג, אלם אן אלגעמ״נע און קאלעקטױוע פראגע, מיט א נאציאנאל-געזעלשאפטלעכן אויםבליק, און מיט •דער נויטיקער מאס אחרױת פאר דער צוקונפט — אױ עם אויפגענומען געװארן װי א פרױואטער און אינדױוידועלער ענין, װי פון עלטערן לגבי קינדער, אינעם בעםטן פאל, מיט דער אםפיראציע אויסצולערנען ראם קינד ״אביםל עיברה׳/ א■ קדיש זאגן, א.ד.גל. איז עם אבער פונדעםטװעגן מער װ״ניקער באגר״פלעך פאר יענע אנפאנג-יארן פון דער קאלאניזאציע. א םך פעלערן ז״נען דאן באגאנגען געװארן. קאלאניםטן זײנען געװען ״גרינע׳/ שטארק באשעפטיקט מיט אויםקעמפן א שטיקל מאטעריעלן םונדאמענט. ק״ן הע- כערע, נאציאנאלע װיזיע און װ״טערן בליק אינעם זין פון קאלאניםטישע אויפגאבן האבן זײ דאן בכלל נישט פארמאגט; אז ס׳זאל זיך מיט דער צ״ט שאפן א שארפער פראבלעם פון קול- טור-המשך אין דער קאלאניזאציע איז דאן װ״זט אויס נישט געװען םארויםצוזען, און חוץ דעם אלעמען האבן קאלאניםטן אין יענע יארן נישט פארמאגט ק״ן ארגאניזאציאנעלן כוח אויך צו ל״זן, אין אלגעמײנעם מאםשטאב, און מיט אײגענע מיטלען, די דערציאונגם-פראגע. מער אומפארשטענדלעך װערט פאר אונדז דעריבער די באציאונג פון דעם שוין אר- נאניזירטן קאלאניסטנטום אין באצוג דער דאזיקער פונדאמענטאלער פראבלעם. ם״ די ״יידי- שע אגראר פעדעראציע״ פריער, אזוי גוט װי די ״פראטערנידאד אגראריא״ שפעטער (און אין משך םון איר 20-יאריקער עקזיםטענץ) האבן גענומען א שטעלונג צו אלע אן אויםנאם װירט- שאפטלעכע, מאטעריעלע, קאמערציעלע א. א. ענינים װאם האבן א שײכות געהאט מיט ז״ער קאלאניםטישער עקזיםטענץ. אומזיםט װעלן מיר אבער זוכן אינעם טאג-ארדענונג םון די צאל- ר״בע קאלאניםטישע צוזאמענפארן — שוין אין די לעצטע יארן, װען די פראגע איז געװארן באמת םארשארפט — א פונקט װעגן ״דערציאונג און קולטור״. און די קאלאניסטישע ארגאניזאציעם און ז״ערע צוזאמענפארן, מוז מען מודה ז״ן, זײנען אין דעם זין א געטרײע אפשפיגלונג פון דער פסיכאלאגיע און זארג םון יעדן קאלאניםט באזונדער. װ״ל די דאזיקע זארג מ״נט קודם כל: חשבונות מיט דער יק״א, פערמאנענטער קאמףי מיט דער קאפריזנער נאטור, און פאר מאטעריעלער עקזיםטענץ, דראענדע חובות, לאםט, קאלאניזירונג פון קינדער, א.א.װ. א.א.װ. למען האמת מוז אנערקענט װערן אז די דאזיקע אלע פראגן זײנען שטענדיק געװען — 54 —