Yor-bukh fun Yidishn yishev in Argenṭine · 1945-01-01 · 1945-1946 · p. Seite 51

י א ר - ׳ב ו ך פ ו ן ײוישן י ש ו ב א י 1 ארגענטינע יקײטן, אין שפיאערײען, אדער אין אומזיניקע פארװײלונגען, נײן, אזוינם האבן אונרזערע אמאליקע היגע ײדן ני׳צזט געטאן, נײערט זײ האבן זײער םרײע צײט כעװירמעט דער כלל- .ארבעט, אװעקגעבנדיק זי לטובת דער געזעלשאםט, אניט האבן זײ זי פארװענדנז אויף יצערנען זיך, אין ביצדן זיך, גײםטיק זיך צו דערהויבן. האט יענע צײט דערפאר טאקע ארויםגעבראכט א גאנצע רײע אינטערעםאנטע, פארבנרײבע שיינע פערזענצעכקײטן, װעלכע האבן דאן געצ״גט רעם םונראמענט פון די אלע אינםטיטוציעם, װאם גיבן-צו דעם לעבן א זין און א אינהאלט. .ה׳איז געװען די צײט װען מ׳האט גענומען בויען דאם ײדיש-געזעלשאפטלעכע און קולטורעלע לעבן, אויםטרעטן א װעג פאר דעם ײדישן טעאטער, דער ״דישער פרעםע, דער ײדישער ׳ליטעראטור און נאך אנדערע ײדישע םארמעגנם. יא, ם׳איז געװען דאן אן אינטערעםאנטע צײט מיט איינטערעםאנטע מענטשן! . בעת כ׳בין אין ב. אײרעם געקומען, האב איך שוין געטראפן (אך טאלקאהואנא גאם ■248) דעם אמאליקן אזוי גערופענעם ״ײדישן ארבעטער פאר״ן״ (הײנטיקער ״ביקור הולים״), .װאם איז מיט צװײ יאר פריער, אין 1896, געגרינדעט געװאדן. םארמאגנדיק דער פאר״ן א ביבליאטעק מיט ײדישע, העברעאישע, רוםישע און שפאנישע ביכער, װאם געװען איז זי די ערשטע ײדיש-געזעלשאפטלעכע ביבליאטעק אין ב. אײרעם; אויך האבנדיק אײנגעפירט אװנט־ קורםן םאד דערװאקםענע אך אונטערצוריכטן אין דער לאנד-שפראך, פלעגן זיך צונויפקומען .אין דעם פאר״ן אר״ן אונרזערע ײדן, װער א בוך צו ל״ענען, װער צו די קורםן, אדער צו .דעבאטירן צװישן זיך איבער אידעאלן און װעלט-אנשויאונגען. אין יענער צ״ט האט הר. ענריקע דיקמאן, װעלכער איז נאך געװען ראין נישט מער װי .א םטודענט אין מעדיצינישן פאקולטעט, געהאט אנגעהויבן צו געבן אין ארבעטער־פאר״ן, אין .די זונטיקן באטאג, ׳רעפעראטן װעגן םאציאליזם. איז דר. ענריקע דיקמאן דאך א״נער םון די היגע םאציאליםטישע פארקעמפער, א״נער םון די ערשטע פיאנערן, װאם האבן אין לאנד דא .פארז״ט די קערנער פון םאציאליזם, װאם האבן זיך נאכדעם דורך ז״ער מי און פלײם אזוי גלענצנד פאנאנדערגעבליט. הױת, װי דער ברײטער עולם האט דאן שפאניש נאך גוט גישט געקענט, האט דר. דיקמאן זײנע רעפעראטן דאן געהאלטן אוױי ײדיש, און גערעדט האט ער רװקא א גאנץ זאפטיקן און פליםיקן ײדיש, װײל געקומען איז ער אהער פון דער ליטע דאך .אלם ישיבה-בחור, הגם ער אלײן האט אך דעם קײנמאל נישט געװאלט, מטעם כמום עמדו, .זיך מודה ז״ן. נו, זײנען דעמאלט אונדזערע אידן, אפילו אין די זונטיקן אויך געקומען אין ארבעטער־ פאר״ן, צו הערן דר. דיקמאנם רעפעראטן, און דעם א״נציקן רו־טאג אין װאך אויך נישט געװאלט אװעקפטרן לבטלה.. און בעת אביםל שפעטער האט זיך מײן זעליקער םאטער, הרב ראובן הכהן םיני, דא ,איין ב. אײרעם באזעצט, און ר׳האט אויך אין די זונטיקן באטאג אנגע- .הויבן האלטן דדשות, אין רער דעמאלטיקער ״חברה תהלים״-שיל, *) פלעגן אונדזערע אידן .אויך גײן אים הערן. און אט איז אן עפיזאד פון יענער צײט, װאם איז, דאבט מיר, װערט םארצײכנט צו ,װערן. ם׳איז װעגן א פארגעקומענעם װיכוח צװישן דעם דר. ענריקע דיקמאן און מײן פאטער— א װיכוח איבער דעם רבונו־של-עולם. והמעשה שהיה כך היה: װי נאר מײן פאטער האט אנגעהױבן האלטן זײנע הרשות, אזוי האבן צו דר. דיקמאנם רעפעראטן אנגעהויבן אונדזערע ײדן צו קומען, װאם אמאל אין אן אלװ װײניקערער צאל, װײל, .ז״ענדיק אקארשט געקומענע פון דער אלטער ה״ם, פון די דארטיקע ״דישע ישובים, װאו זײ זײנען רובם־ככולם געװען געװאוינט צו הערן א דרשה פון א מגיד, איז זײ געװען םיל בעםער .געפעלן צו הערן מײן פאטערם דרשות, װי דר. דיקמאנם םאציאליםטישע רעפעראטן. האט דר. .דיקמאנען דאם שטארק פאררראםן און ר׳האט געשיקט צום פאטער א שליח אים זאגן, אז ער *) געפונעז האט זיך די דאזיקע שיל מיט צװײ ״קװאדרעם״ װײטער פונעם ײדישן ארבעטער .פאר״ז, אויך דעד זעלבי^ןער טאלקאהואנא־גאם, נומער 465. — מ. ה. ם. — 51 —