Yor-bukh fun Yidishn yishev in Argenṭine · 1945-01-01 · 1945-1946 · p. Seite 46

י א ר - ׳ב ו ך פ ו ן ײדישן י ש ו ב א י ן אדגענטינע יאר. זײט דער װעלט-מלחמה איז ער כמעט אויםגע׳צזעפט און נאר מזלדיקע יחידים גים זיך אמאל אײן רורכצור״םן די אימיגראציע-קארראנען. ליידער ווערט נישט געפירט קיין עקזאקטע םטאטיםטיק פון רי אײנגעװאנדערטע ״דן. די סיינםטע מערב-אייראפעאישע יידן פיגורירן אין די אימיגראציע-רעגיםטערם ניעזט לויט זײער פאלקם-צוגעהעריקײט, נײערט צויט זײער נאציאנאיליטעט. זײ װערן רעגיםטרירט א?ם ד״טשן, עםטרײכער, טשעכאםלאװאקן, האלענדער, פראנצויזן אדער איטאציענער, אבער ניעזט אלם ״דן. און אפיילו די יעניקע, װעמענם פאםפארטן ז״נען באצ״כנט םיטן םאקרא- מענטאיצן אות ״ױד״ זוכן אויה אצע אופנים צו םארבארגן זײער ײדישקײט. די מעדהײט פציטים ז״נען נאטירלעך ד״טש-רײדנדע ײרן. ארנענטינע צײצט בערך פערציק •טויזנט אזעילכע ״דן, בראזיי? — איבער צװאנציק טויזנט, אורוגװ״ ׳פון אכט ביז צען טויזנט, טשילע אכט טויזנט, באילױויע זעקם טויזנט און פערו א זעקם-זיבן טויזנט. ״דן, װעיצ- כע ר״דן פראנצויזיש, איטאציעניש אדער האלענדיש זײנען אין דער גרעםטער מינאריטעט און װערן בלויז געצײלט אין די הונדערטער. זײעד ג״סטיקער און עקאנאמישער אײנפלום איז קוים מערקבאר. אנדערש אבער שטײט עס מיט די ד״טש-רײדנדע ײרן. זײער קולטורעלער און םא- ציאצער פרצוך איז א גאנ׳ז אנדערער, יװי פון די מזרח-א״ראפעאישע ״דן. אויך די דרכים פון די מערב-אײראפעאישע יאהודים צום נײעם צעבן זײנען אנדערש. דער דײטש-רײדנדיקער םליכטלינג שטײט מאטעריעל און צױויליזאטאריש העכער פון זײן מזרח-אײראפעאישן ברורער, װעלכער איז אר״נגעקומען אין?אנד מיט פעדציק-פופציק יאר צוריק, װי א פיאנער. אויב רעם פונראמענט פון ישוב אין ארגענטינע האט געל״גט דער ״דישער קאלא- ניםט, — האט דער דײטש-״דישער פליט אנגעהויבן אויםבויען זײן נײעם לעבן אויך גאנץ אנדערע באדינגונגען. אמת, א קלײנער ברוכטײל פון די דײטשע ײדן, לערך א זעקם הונדערט און צװאנציק נפשות האט געפונען פאר נויטיק צו צאלן צינז דער ײדישער טראדיציע אין אר- גענטינע — דער אגריקולטור. מיט דער הילף פון דער ״יקא״ איז אויפגעבויט געװארן א נײע קאלאניע ״אביגדור״, װאם פירט א בכבודיקן קאמך פאר איר אנטװיקלונג און װעלכע האט זיך צעװאקםן אין א שײנעם ײדישן קיבוץ. דער רוב אבער ד״טשע פליטים האט ניישט דורכגעמאכט אלע מאטערנישן פון דעם מזרח-אײראפעאישן אײנװאנדערער. עם װעט נישט זײן קײן גוזמא צו זאגן, אז די דײטש־ ״דישע פליטים האבן זיך כמעט אלע גוט אײנגעאררנט אין רי לענדער פון זײער אײנװאנדע־ רונג. די מערסטע פון זײ האבן מיטגעבראכט היפשע פארמעננם אין מזומן און חפצים װי אויך םאלידע נעשעםטלעכע םארבינדונגען און אײראפעאישע דערפארונג. מיט עכט-ד״טשער גרינטלעכק״ט און םיםטעמאטישקײט זײנען זײ צוגעטראטן צו לײזן די פראגע םון א נײער הײם. זײ האבן געגרינדעט נײע אינדוםטריעם, װעלכע האבן געפעלט אין די לענדער, אויפ- געבויט םאבריקן און װערקשטאטן, פארגרעםערט דעם עקםפארט, ראציאנאליזירט די ארבעטם- מעטאדן און געשאפן נײע פארדינםט-מעגלעכקײטן פאר דער ארטיקער באפעלקערונג. א שלל פון פאבריקאטן און האלב-פאבריקאטן, װאם זײנען נאך ביז נישט לאנג געװעזן אימפארט- ארטיקלען, װערן אצינד אויםגעארבעט אויך די ערטער גופא. די נ״ע ײרישע עמיגראציע האט בארײטנריק געענרערט דעם קאלאריט פון די אײנ- נעפונדעװעטע דרום-אמעריקאנישע ״דישע ישובים. א נײער נױאנם לאזט זיך מערקן אינעם לעבנם-שט״גער םון דרום-אמעריקאנישן ״דנטום. צום באדויערן האט זיך מיטן אנקום םון דעם מערב-אײראפעאישן פליטימ-שטראם אויך איבערגעטדאגן די גײםטיקע מחיצה-װאנט צװישן מערב און מזרח. טדאץ דער װארעמקײט, ברײטהארציקײט און גאםטפרײנטלעכקײט, מיט װעלכע די מזרח-״דן האבן אויפגענומען זײערע םארטריבענע מערב-ברידער, — איז עך הױם ניט געלונגען צו דערנרײכן א נאציאנאלן סימביאז. רי אנדערשקײט פון די בײדע צװײגן חאט זיך בולט אנטפלעקט באלד נאכן אנקום פון די מערב-א״ראפעאישע יאהודים. כמעט פון ערשטן טאג פון זײער באטרעטן דעם דרום-אמעריקאנישן באדן האבן די דײטש-פראנצויזישי און איטאליעניש-רײדנדע ײרן זיך אנגעהויבן צו איזאלירן און אויםשטעלן די פאטאלע שײ- דונגס-װאנט. — 46 —