Yor-bukh fun Yidishn yishev in Argenṭine · 1945-01-01 · 1945-1946 · p. Seite 36

יאר־בװ פון ײדישן ישוב אין ׳ארגענטינע קהײ5ות און נישט אומעטום און נישט א^עמאא האבן די קהי^ות געהאט די זע^בע פונקציעס. חויז דעם טאר מען נישט פארגעסן, אז דאס ״דישע יצעבן אין ארגענטינע איז קריסטאצ-־זירט אין אױםדריקי^עך א״גנארטיקע פארמען און ב״ם װעקן באװאוםטזיניק פורעמען דאם דאזיקע?עבן מוזן פאר א^עמען גענומען װערן אין חשבון ז״נע א״גנארטיק״טן. װאם עם װעט גרינטלעך אונטערש״דן די פראיעקטירטע ״דישע קהילה אין ארגענ־ טינע פון א5ע אנדערע קהי^ות װאס האבן ביז ה״נט װאו עם איז עקזיםטירט, איז איר אב- םאקוטע פרײגױלחןײגו, װען אפיי^ו פון קדמונים האט די ײדישע קהי^ה א?עמא? און אומעטום געהאט א געװיםע צװאנגם-קראםט און עם קאן זיך דוכטן אז אן אט דעם בארינג איז קײן קהײצה נישט מעג^עך. היםטאריש דארח א5ם גרינדער םון דער ״דישער קהי5ה באטראכט װערן עזרא הםופר װעילכער איז מיט 2403 יאר צוריק אנגעקומען פון בבל קײן יהודה אויך צו ארנאניזירן די דאן רארט עקזיםטירנדיקע ״דישע געמײנשאםט אויך קהײצה-יםורות. יצויט די פוי^מאכטן װאס די דעמאי^םטיקע פערםישע רעגירונג האט אים געגעבן האט עזרא געהאט ז״ער ברײטע צװאנגם־ מאכט: ״און די װאם װעי^ן נישט װעיצן טאן די געבאטן פון ד״ן גאט און די באפעיצן פ.ון ״קעניג, זאצן געריכטי^עך באשטראםט װערן, הן מיט טויט, הן מיט אוויםשי^יםונג, הן מיט ״געי^ט-שטראך און געפענגעניש״. רי קהײלה װאם עזרא האט ארגאניזירט איז מיט דער צײט אויםגעװאקםן אין א שטאט, א זעי^בםטשטענדיקע מי^וכה, און ערשט נאכן חורבן פון דער צװײטער ײדישער מיצוכה װערט װידער אנגעקניפט דער םאדים פון דער ״דישער קהי^ה, װאם עקזיםטירט אונטער דער פירערשאפט םון די נשיאים און מיטן אויטאריטעט םון םנהדרין העכער 350 יאד נאכן חורבן פון צװײטן בית המקדש. די דאזיקע קהײצה האט אויך געהאט א היפשע צװאנגם־קראפט װען אפײ5ו טויט-אורטײ^ן ז״נען געװען ארויםגענומען פון איר קאמפעטענץ. אן עניצעבע מיצוכה אנערקענטע אויטאנאמיע האט געהאט די קהײצה פון בבל, בראש פון װעיצכער עם איז געשטאנען דער ״ראש הגולה״ (עי^טםטער םון די פארטריבענע). די משנה און דער תיצמוד זײנען נישט קײן אבםטראקטע?ימודים פון תורה לשסוז פאר װע?כער מען הריגט עוצם הבא, נאר די קאנקרעטע געזעצגעבונג פון די ״רישע אויטאנאמע קהיי^ות אין ארץ-ישרא^ און בבל און האבן אין זײער גרעםטן טיי^ געהאט א פראקטישע אנװענדונג אין טאג-טעג^עכן <5עבן פון ײדישן מענטשן, דערפאר רארפן יענע קהײ^ות באטראכט װערן װי ״װע?ט?עבע״ אין ז״ער פראקטיק, װען אפי^ו רע^יגיעזע אין ז״ער באגרינדונג. אויך די קהי^ות אין א״ראפע האבן עקזיםטירט מיטן הםכם פון די פארשידענע רע- גירונגען און ז״נען געװען אין באצוג צו דער ײדישער באפעי^קערונג מאכט-ארגאנען װאם האבן חוץ רי םפעציפיש-״דישע עגינים געהאט צו זאגן איבער אםפעקטן פון אלגעמײנעם 5עבן פון ״רישן מענטשן: א״נמאנען רעגירונג-צינזן, צושטע^ן זעי^נער אין די ערשטע צייטן און פירן דעם רעגיםטער פון צױוייצ-שטאנד אין א5ע צײטן. די אנגעהעריקײט צו דער ״רישער קהיי^ה איז אי מערםטנט״א געװען אבי^יגאטאריש (אן אויםנאם איז די םראנצויזישע קאנםים- טאריע נאכדעם װי די קירכע איז אין פראנקר״ך אפגעטײ^ט געװארן פון שטאט), מען איז געבוירן געװארן א מיטג^יד פון דער ״דישער קהיי^ה, די אפצאי^ונגען םאר דער זעלבער זײנען נעשטיצט אדער צומא^ גאר דורכגעפירט געװארן דורך די אלגעמ״נע מאכט ארגאנען. עם איז א5זא געװען א צװאנג-קהײצה, און אזא ארגאניזאציע-פארעם איז ב״ אונדז נישט מעגי^עך, װײ5 רי ^אנדעם-קאנסטיטוציע דערי^ויבט עס נישט און עס איז שװער אויםצומאיצן זיך אן ארגענטינער רעגירוגג װאם זא5 באגינםטיקן א קאנסטיטוציאנעילע רעםארמע אין דער היגזיכט. אונדזער ארגענטינער ײדישע קהי5ה װעט מוזן ז״ן אן אבםאיצוט פרײװײ״יקע. װען אםײ5ו דער אויםערצעכער צװאנג װעט קאנען פארביטן װערן מיטן אינער^עכן דראנג םון וועקן געהערן צום ״דישן בלל װאם איז געװיס פאראן ב״ם גרעםטן טײ? פון אונדזער ײדישן ישוב און דורך דעם געזע^שאפטי^עכן דרוק קעגן די װאם װי5ן זיך פון בלל אפטיי^ן. פאראן נאך א פאקטאר װאם קאן און װעט געװים פי? ב״טראגן צו דער ארגאניזי- רונג םון אונדזער פר״װי^יקער קהילה, עם איז די פראגע םון קבר ישראיצ. אויב פי5ע האבן אפגעמאכט ביי זיך אז עס מאבט נישט אויס זיך אויס^עבן נישט װי יידן, האבן אבער גאר 36 —