Yor-bukh fun Yidishn yishev in Argenṭine · 1945-01-01 · 1945-1946 · p. Seite 34

י א ר ־ ב ו ך פ ו ן ״ ד י ש ן י ש ו ב א י ן א ר ג ע נ טי י נ ע שוין א צענרליק יאר אויב נישט מער װי מיר װערן געשטערט אין אונדזער אויטענ־ טישםטן און טײערסטן קולטור אויםדרוק, װאם איז גלײכצײטיק די קולטורעצ עלעמענטארע פאלקם באדערפעניש, דאם ארטיקל פון ערשטן געברויך, דאם געזעלשאפטלעכע לעבנםמיטל, מיר זײנען געשטערט צו רײדן אויך אונרזער א״גענער שפראך, אויףי ײדיש. עם איז נישט און עם איז באלד נישט געװען קײן אויםנאם גזרה אויך ײדיש, עם איז צום גליק גישטא אזא געזעע און אפילו נישט אזא דעקרעט, װאס זאל פארבאטן עפנטלעך און געזעלשאפטלעך צו רײדן אויך א װעלכער עס איז .שפראך און אונדזער קאנםטימוציע די -ארגענטינישע זאגט קלאר און ד״טלעך, אז דאם װאם איז געועצלעך נישט פארבאטן איז דערלויבט און עם טאר פון קײנעם נישט װערן פארבאטן. אונרזער פרײהײט פארן גערעדטן װארט, װאם װערט געשטערט שוין אזוי פיל יארן איז דאך נאך נישט פארפאלן און מען קען האפן, אז זי װעט אומגעקערט װערן מיטן אומקערן זיך בכלל צום קאנםטיטוציאנעלן רעזשים, אבער דאם נעמט נישט אװעק דעם פאקט פון נישט ׳האבן רעאגירט לעגאל, קולטורעל, געזעלשאפטלעך װירדיק און נאציאנאל צו פארטײדיקן ײדיש פארט״דיקן דורך דעם די ײדישע קולטור אין דעם ײרישן כבוד. י און אויך צו פאדענדיקן װיל איך בארירן, אדער נאר שטעלן די פראגע װעגן נאך .א װיכטיקן ײדישן אינטערעס. דער ״דישער טעאטער. ב״ ק״ן םאלק איז נישט דער טעאטער פון רי מינרערװיכטיקע זאכן, נאר פון די װיכטיקע, בײ אונדז, װאם אונדזער זײן האט מער צו טון מיט גײםטיקע זאכן: שפראך, פרעםע, ליטעראטור, דערציאונג, בילדונג, קונםט, אײדער מאטעריאליםטישע און פיזישע — איז טעאטער נאך װיכטיקער װי ב״ די אנדערע. און באזונרערם װײםן מיר פון דערפארונג װי דער ײדישער טעאטער איז נישט נאר א זײער װיכטיקער ײדישער ז״ל, נאר ער איז אויך א װיכטיקע שטיצע פאר אונדזעך שפראך, װאם ער האלט אונטער דורך זיך פאר די ״דישע מאםן, װאם רײדן ײדיש און אויך פאר די ײרישע מאםן, װאם קענען נאר הערן ײדיש, אבער נישט רײדן און לײענען נישט קײן ״דישן בוך און נישט ק״ן ײדישע צײטונג. און אנדערע פעלקער װעמענם פרױואטער טעאטער עם שטײט נישט שטענדיק אזוי אין געפאר װי דער ײדישער און איז נישט אזוי אויםגעשטעלט אויך צופעליקע ריזיקאלישע אונטערנעמער, װי דאם איז דער ״רישער טעאטער, אדער איז נישט אזוי אויםגעשטעלט אויףז דער נויט פון די ארטיםטן, װי דאם איז בײ אונדז, זעען דאך צו שאםן און אויםצוהאלטן א געזעלשאפטלעכן טעאטער, בײ אונדז איז דער געזעלשאפטלעכער אינטערעם פארן אײגענעם יטעאטער א גרעםערער װי בײ זײ און דאך האט מען נאך אפילו נישט אנגעהויבן געזעלשאפט־ לעך דעם דאזיקן ײדישן אינטערעס צו מאטעריאליזירן.*) שאפן און שטיצן א ײדישן טעאטער, װעלכער זאל זײן די זאך פון דער גאנצער ײדישער געזעלשאפט אין ארגענטינע, דער יידישער נאציאנאלער טעאטער איז אין זין פון אונדזער קולטור אײנע םון די דרינגענרםטע געזעלשאפטלעכע באדערפענישן, װאם בא דער געהעריקער פארשטענדעניש פאר דר דאזיקער אירישער זאך קען עם ניך און לײכט רעאלי־ זירט װערן. בעת די ׳טורות זײנען יטוין אװדאי געװען אנגעשריבן, איז פראקלאמירט געװארן א קאמפײן■ פון ״איפט״ פאר ידער בויאונג פון א געזעלשאפטלעכן טעאטער־בנין און מיר װ״סןיאויך, אז דער יידישער אקטיארן-פארײן שטרעבט צו פראקלאמירן א קאמפ״ן פאר דער בויאונג פון א געזעלשאפטילעכן• מעאטער און אז די געזעלשאפט װייזט לעצטנס ארוים אן אלין גרעםערן אינטערעם פאר דער אויפהאלטונג און פארפעםטיקונג פון יידישן טעאטער-װעזן. (די רעדאקציע) — 34 —