Yor-bukh fun Yidishn yishev in Argenṭine · 1945-01-01 · 1945-1946 · p. Seite 33

יאר-בוך פון ײדישן ישוב אין ארגענטינע נעמט ״דיש אװדאי א 95 פראצענט םונעם געדרוקטן װארט. מען?ןען אבער אויר נישמ; פאר^ײקענען און נישט נעגירן די אנדערע שפראכן, אויר װיםיל ז״ זײנען דער אויםדרוק פון באדערפענישן און באזונדערם ״דיש קו^טורעקע באדערפענישן און אינטערעםן; באדערפענישן איבער דעם פאקט װאם א מאםע, א באדײטנדיקער ט״יל םון םאלק קען נישט קײן ״דיש און עם איז דאך אין ײדיש נאציאנא^־געזעיצשאפטקעכן אינטערעם די דאזיקע מאםע זאיל נישט אפגעריםן װערן םון דער ״דישער קאי^עקטױויטעט םון די ״דישע פראבי^עמען, םון די ײדישע אינטערעםן און מיט דעם ארגענטינער ״דישן 5עבן, מוז דעריבער אנערקענט װערן פאר גע- ברויכבאר און נוציצעך פון ״דיש-נאציאנאלן שטאנדפונקט די שפראך ארער שפראכן מימ װעקכער עם?עבט די דאזיקע ״דישע מאםע, װאם שוין הײנט איז זי נישט נאר די דא געבוירענע און אויםגעװאקםענע ױגנט, נאר אויך שוין א באד״טנדער ט״5 פון דער רײםער עילטער. נישט אפשװאכנריק נאר םארשטארקנדיק די באמיאונגען פאר דער ײדישער דער־ ציאונג און ביקדונג און די קואטור בכ^ און דאם געזעילשאפט^עכע און אויך דאם פרױואטע קעבן אין ײדיש, קען מען נישט נעגירן דעם פאקט װאם א טיל פון ײדישן פאלק דא אין ארגענטינע, װי אין אלע אמעריקאנישע ^ענדער, ^עבט אויד דער ^אנדםשפראך און קען נישמ ק״ן ײדיש; נישט נעגירן דעם פאקט, נאר אנערקענען אים און מאכן פון אים דעם געהעריקן געברויך •— דאם איז אין ארגענטינער ײדישן נאציאנאי^ן אינטערעם, אבער דאם קען נישט געזאגט װערן צו א שפראך װאם איז נישט פון קעבן און װאם האט נישט ק״ן שײכות צו די ארטיקע באדערפענישן און אינטערעםן פון דער ״דישער געמ״נשאפט. אויפן געביט פון געדרוקטן װארט הערשט מיט זײער זעקטענע אויםנאמען א שאקי- רנדיקע אײנזײטיקײט, אײנטאניק״ט, אײן טענדענץ, אײן ריכטונג — א״ן פאיליטיק. אזא א״ניקײט בײ א פאלק איז א םימן פון דרוק, פון צװאנג, פון דיקטאטור דורך אלע טיט^ען, צו מאנאפאי^יזירן איצץ און נישט ^אזן קומען צום אויםדרוק די קעגנערשאפט, די אפאזיציע, די אנדערע מײנונגען, געדאנקען, װעמענם זײן עם איז נאטירקעך, געזונט,. דערהויבנדיק, װינטשנםװערט און נויטיק בײ יעדן פאלק און אויך בײ אונדז צוקיב םאציאלן קאנטראק, צוקיב נאציאנא^ער עטיק, צואיב דאם הומאנישע אדער דאם מענטשן-רעכט אין דער געזע^שאפט, צו5יב גוטע אינטערנאציאנאצע באציאונגען װאם דארפן נאך געשאפן װערן, אנגעהא^טן און אנטװיק^ט װערן אין דער גאנצער װע?ט און אין יעדן ילאנד צו^יב דער?עבהאפטיק״ט פונעם װארט. װארט פר״הײט, אויב מיר האבן דאם עפעם, איז עם װינציקער װי מיר האבן דאפ געהאט און זי איז גאר קקײן אין פארגק״ך צו דער װארט פר״הײט, װאם איז געװינטשן און װאם איז נויטיק זי זאל ז״ן. כדי די פארשידענע אידעאי^אגיעם אומאפהענגיק םון זײער צא5 אנהענגער אין דעם אדער יענעם מאמענט, זאלן קענען קומען צום אויםדרוק, דאם זעי^בע די פארשידענע םאציא^ע און נאציאנאי^ע פרינציפן, ריכטונגען און שטרעבונגען און דאפ זע^בע דארך געזאגט װערן אין שײכות דער אינפארמאציע, דער ידיעה, װאם איז דער יםוד פון װיםן און װאם קען אויך זײן דער יסוד פון אומװיםן, םון םארביצענדונג, פון שװינד5 און פארפירטקײט, װאם דאם איז דער פא? װען די אינפארמאציע איז נישט םרײ, נאר א געפירטע, א קאנטרא^ירטע און אן אויםש?ים?עכע פון א״ן ריכטונג, מעג אזא ריכטונג האבן םארשידענע אפצװײגן, װאם אײניקן זיך נישט צװישן זיך. און װארט פרײה״ט מײנט נישט נאר דאם געדרוקטע װארט, עם מײנט אויך דאפ גערעדטע. די שטערונג אויך דעם געביט איז מער אן אויםעריצעבע װי א אינערי^עכע. עם רערט זיך דא נישט פונעם אי^געמײנעם צושטאנד אין?אנד, װע^כער איז ג5ײך פאר אונדז ״דן װי פאר א^עמען. עם רעדט זיך םון שטערן די פר״ה״ט םון געדרוקטן װארט װאם דאם האט גארנישט צו טון מיטן איצטיקן פאי^יטישן צושטאנד פון 5אנד. אויך דעם געביט זײנען מיר װי א?ײן ארײן אין אן אומגקיקי^עכן צושטאנר, װאס הא5ט שוין אן א צענדיציק יאר און װ״זט װי עם פעלט נאך דער ארגענטינער ײדישער קאי^עקטױויטעט די נויטיקע נעזעי^שאפט־?עכע ארגאניזמען מיט דער געהעריקער פארשטענדעניש, װאכזאמק״ט און נעםי^ םאר די װירקצעכםטע און די עיקרדיקםטע ײדישע אינטערעסן. — 33 —