Yor-bukh fun Yidishn yishev in Argenṭine · 1945-01-01 · 1945-1946 · p. Seite 32

יאר-בוך פ ו ן ״ ד י שן י שוב א ין ארגענטינע פדײה״ט און דעמאקראטישקײט, אזוי אז די דערציאונג און בי^דונג ריכטועען און ׳עאטי־ דונגען ז^צן ז״ן די זאכן םון ז״ערע אידעאצאגן און אנהענגער, װאס מעגן אפיאו פירן א אידעאישן קאמך צװישן זיך. אין װאם עם דארך זיך נישט ארײנמישן די א^געמײנע, די קאלעקטױוע ײדישע אינםטיטוציע, װעאכע םינאנםירט, םובםידירט אדער שטיצט דעם שויצ- װעזן אין דער געשטא^ט פון אירע פאראנענע פארשידנארטיקע שואן און זי דארך זיך נישט אוױי ק״נעם אימפאגידן אין זין םרן נישט בארירן די פרײה״ט םון דערציאונג און ביי^דונג און בײם פארטייךן די פינאנםן, םובםידיעם אדער שטיצע, דארך מען האבן אין חשבון די צא? מיטג^ידער פון יעדער שול ארגאניזאציע און די צאק שיאער און די עקזיםטענץ צ״ט — א מעטאד װאם דארך אנגעװענרט זײן פאר אי^עמען ג5ײך. און אזא ארדענונג קען זײן א״נגעפידט. דאם געדדוקטע װארט איז אװדאי אויך א גרויםער פאקטאר פון קו^טור, אין אונדזער פא5 פון ײדישער קולטור, דאם איז די פדעםע םון די טעג^עכע און א5ע אנדערע פרעסע אויםגאבן; דאם איז דאם בוך, װאם איז ביז א העכערן גראד און ברײטערן פארנעם אויך א ב״טראג צו דער פאלקם דערציאונג און ביצדונג און איז דער װיםנשאפטיצעך און ליטעראריש מיטשאפנריקער פאקטאר םון דער ״דישער קוי^טור. דער פאר^אג און די ביבךיאטעק -ז״נען אינטים פארבונדן מיטן בוך. און צוזאמען ז״נען ז״ א קואטור פאקטאר צו באזארגן און םטי- גמויצירן די פראדוקציע פון געדרוקטן װארט און זײן קאנםום. געװען מאמענטן װען די אידישע פרעםע דא איז אין צא5 און אין דער פארשידנקײט פון אירע נעמען און ריכטונגען ר״כער געװען װי איצט, דאם איז אויך דער פאצ מיט די ביבךיאטעקן, װאם האבן געשפיךט א היסטאדישע רא5ע אין אנפאנג פון דעם ארגאניזירן זיך פון דער ״דישער געזעךשאפט אין?אנד. חוץ ז״ער לעבהאפטער פונקציע װי ביבליאטעק, מער פארשפרייט אין שטאט בוענאם אײרעם און אין גאנצן 5אנד ארגענטינע, איידער איצט װאם האבן קוים געקענט באפרידיקן דעם גרויםן אינטערעס צו י^ײענען ביכער, זײנען זיי געװען די װארעמע געזעךשאפטיצעך קאנםטרוקטױוע קוצטור-צענטערן, אבער די פרעםע פון די ארגענ- טינער ײרן איז היינט אויך א צא5רייבע און אװדאי מיט מער?ייענער װי פריער און אן עקא- נאמיש מער באפעםטיקטע און דער ביב^יאטעק װעזן איז אפײלו פארקלענערט װען מען קוקט אויך אים װי אויױ א קו^טור-אײנהײט פון דער ארגענטינער יידישער געזעלשאםט און װען מען קוקט אויך די ביביליאטעקן דודך דער צא5 ךײענער און װי אויףי צענטערן פון א פאר- שידענע קו^טור טעטיקײט, אבער ער איז דא דער ביב^יאטעק-װעזן און עם גייען ארוים ביכער און איצט איז שוין אויך דא א פאחלאג, טאקע א םפעציע^ער פאר5אג, אװדאי אויך מיט א,ן א״גענעם פארשפרײטונגם אפאראט און װעךכער האט זיך שוין קרעדיטירט דורך זײן ארוים- געבן פרצם װערק און אנדערע ביכער. צופרידן מיט דעם װאם מיר האבן אנצואװ״זן אויףי אזא באד״טנדיק קו^טור פאר- מעגן דורך דעם געדרוקטן װארט קומט דאך אוים צו באמערקן, אז נישט א5ץ װערט געררוקט אויף ײדיש, װען איך ^ייען עפעם אין אן אנדער שפראך און דאם װאם איך אײען איז װעגן אצגעמײנע ענינים און ז״ ז״נען מיר צום הארצן און שטימען מיט מיין געדאנקענגאנג, ארער באלויכטן און באקרעפטיקן אים — געפעךט עם מיר זײער גוט. נאר איך םיצ און זע אז עפעס װאם איז מיר ךיב און ט״ער, אינטים און א״נגם — פעצט, עם פע^ט דאם יידישע װא/ךט און פארקערט, װען איך ךײען עפעם אין יידיש און דאם װאס איך אייען איז אםיילו;וועגן יידישע ענינים, אדער װאם מען הא?ט פאר ײדישע, כאטש זײ ז״נען דאם נישט; און דאם גע^ײענטע, אויב עס רופט עפעס ארוים, רופט עם נאר ארוים א װירערװײלן און עס אױ אין פוךשטענדיקער םתירה צו מײנע געדאנקען און דערצו .איז עם אומגערעכט?עך און חוצפהדיק און זיד^עריש — איז עם מיר אפשטויםנדיק, נאר איך פל און זע, אז עם האט עפעם װאם איז מיר ךיב און טייער; עס איז מיר נאענט און א״גן — עס איז געשריבן םימ דעם יידישן װארט. אזוי איז דער אונטערשיד, װאם איז פאראן אויפן געביט פון געדרוקטן װאדט אין די ראמען פון רער ״רישער געזעצשאפט צװישן ״דיש און אנדערע שפראכן. צום ג?יק פאר- — 32 —