Yor-bukh fun Yidishn yishev in Argenṭine · 1945-01-01 · 1945-1946 · p. Seite 29

יאר-יבוך פון יידישן ישדב אין ארגענטינע אויב עם איז װען געװען א פראגע צי ״דישע פא5קם צװײגן וועצן זיך איבערפצאנצן אויףי ארגענטינער ערד, אינעם ארגענטינער ק5ימאט, קען ה״נם אזא פראגע נישט ז״ן. די ״דישע באפעלקערונג האט זיך שוין?אנג אײנגעװארצלט און פארװאנדלט אין דער בר״ט און אין דער טיך פון?אנד און אויפגעװאקםן און זיך פארצװ״גט. װער קען הײנט נעגירן די ארגענטינישק״ט פון אונדזערע אור-א״ניקלעך געבוירענע און אויםגעװאקםענע רא אין?אנד? און מיר געפינען זיך דאך ערשט אין דעם אנהויב םון א פראצעס, אין דעם אנהויב פון װערן, װ״5 װאם איז א האלבער יארהונדערט אין פראצעם פון א פא5ק? זאל עם ז״ן די ״דישע צופאםונגם ארער ארײנפאםונגם פעאיק״ט? זאל עם ז״ן די ארגענטינישע אויפנעם פעאיק״ט? אדער אפשר איז עם די גליקלעכע קאאפעראציע פון בײדנם פעאיקײטן אפן גרונט פון קעגנז״- טיקע באדערפענישן? דער פאקט װאם קאנםטאטירט זיך דא איז די ײדישע אײנגעװארצלטקײט אין 5אנד, נישט געקוקט אויך דעם, װאם אין דעם קורצן אנפאנג האבן זיך שוין מער װי א״ן מא5 אננעיאגט אויך אונדז ב״זע און אגרעםױוע שטודעם-װינטן. אבער די פארװארצלטקײט און די ארטיקע אויםגעװאקםנק״ט באז״טיקט נישט די באדערפעניש אין א װײטערער פר״ער ״דישער א״נװאנדערונג צו5יב דעם ײדישן ז״ן; צוליב דעם ״דישן קױם, צוליב ז״ן באפעםטיקן זיך און צויליב ז״ן פארגרעםערן זיך, װי אויך צוליב בארעכטיקן ז״נע רעכטן. די ״דישע אײנװאנדערונג איז אן ארגענטיניש ״דישער נאציאנאילער אינטערעם און א װיטאצער אינטערעם. איז עפעם געטון געװארן אויך דעם געביט? אין דעם באטראכט ג״ט נישט אר״ן די שתדלנות, אדער דאם אויםבעטצען א רער- צויבעניש אראפצולאזן דעם אדער יענעם עמיגראנט פון שיך אראפ, נאר אן אריענטירטע, םיםטעמאטישע, געפלאנטע, קאנםטאנטע ײדיש געזעלשאפטלעכע טעטיק״ט מיט נאציאנאילער װירדיקײט. און אזא טעטיק״ט האט צו ז״ן א פארצװ״גטע און אן ארגאניזירטע: אין איר ג״ט ארײן די פר״הײט פון אײגװאנדערונג, רי.קאאפעראציע אויףי דעם געביט אז די אײנגעװאנ- דערטע ײדן זאלן זײן פיזיש און גײםטיק געזונט; מאטעריעל פארזארגן די אײנגעװאנדערטע נאראנטירנדיק דאם פאר דער מאכט אין הסכם מיט לאנד-געזעצן אדער רעגלאמענטן; געבן דער מאטעריעלער הילח א קאנםטרוקטױון באד״ט, פארזארגן די א״נגעװאנדערטע מיט פאכשולן, אינדוםטריעלע און אגרארישע; שיצן און שטיצן די פרױואטע הילך פאר דער אײנװאנדערונג, דאם אריבערברענגען פון די קרובים דורך קךובים. אויב פאר אזא םארצװ״גטער טעטיקײט זײנען פאראן די געהעריקע ארגאניזאציעם דארך מען זען זײ זאלן װאם בעסער אויםפירן זײערע פונקציעס און אויב די פאראבענע ז״נען נישט גענוג, דארףי מען שאפן נאך אנדערע. רי דאזיקע װערטער װערן געשריבן אויפן גרונט פון אן ארגענטינער ״דישן םאציאלן פראבלעם, צוליב זײער א װיכטיקן עלעמענט פאר אונדזער םאציאלן בוי, אומאפהענגיק םון איצטיקן מאמענט אין דער װעלט. מיליאנען ײדן זײנען אומגעקומען אין דער װעלט מילחמה אין אײראפע. די לעבנם געבליבענע ז״נען זיך צעלאםן, ארער זײנען פארטריבן געװארן, אדער זײנען אװעקגעםירט געװארן פון זײערע שטענדיקע װאוין-ערטער, פון זײערע הײמען, ז״ערע ישובים. וועלן זײ אװדאי צוריקומען אין די ערטער און זיך נעמען צו זײער לעבנם-קאנםטרוקציע און עם זאל דעריבער נישט זײן ק״ן ײדישע אויםװאנרערונג, דאם װאלט נישט געװען לטובת פאר אונדזער לאקאלן ײרישן אינטערעם, אבער מיר װאלטן דאם געזען מיט פר״ד און עם איז אין םולן הםכם מיטן אלװעלטלעכן ײרישן אינטערעם, װעלכער לעבט אויך אין אונרז און אין ג״םט פון זיגער איבערן נאציזם. מיר דארםן זיך אויך נישט שטיצן אויך ק״ן ארטיפיציעלע, אדער פארםירטע עמיגראציע, װאם מיר דארפן אבםאלוט אויםשליםן םון אונדזער אינטערעם, נאר טאמער װעט יא זײן אן עמיגראציע צוליב װעלכע םיבות דאם קען נאר זײן, זאלן מיר װיםן, װעלן און קענען זי אויםנוצן פאר אונדזער לאקאצן נאציאנאלן אינטערעם. יערנםאלם איז אונדזער באטראכטונג װעגן דער װאנדערונג נישט אויפן גרונט פון א מאמענט װי װיכטיק און היםטאריש ער זאל נישט זײן, נאר אויפן גרונט פון א היםטארישן 29 —